ENDOSCOPIC ULTRASOUND ELASTOGRAPHY: CURRENT STATE AND DEVELOPMENTAL DIRECTIONS
##article.subject##:
elastografiya; endoskopik ultratovush tekshiruvi; EUS-FNAB; diagnostika; me’da osti bezi; limfa tugunlari; surunkali pankreatit; ko‘p a’zoli baholash##article.abstract##
Elastografiya zamonaviy ultratovush tadqiqot usuli bo‘lib, to‘qimalarning mexanik xususiyatlarini ultratovush signallari orqali baholashga asoslangan. Metodika nafaqat sifatli tasvirlarni olish, balki patologik o‘zgarishlarni aniqlashda muhim diagnostik ko‘rsatkich bo‘lgan tekshirilayotgan to‘qimalarning qattiqlik darajasini aks ettiruvchi miqdoriy o‘lchovlarni o‘tkazish imkonini beradi. Ilg‘or texnologiyalarni qo‘llash orqali elastografiya zamonaviy vizual diagnostika arsenalida ajralmas vositaga aylanib, olingan ma’lumotlarning yuqori ma’lumotliligi va xolisligini ta’minlamoqda.
Endoskopik ultratovush tekshiruvi (EUT) qorin bo‘shlig‘i, qorin parda orti bo‘shlig‘i va ko‘ks oralig‘i kabi turli anatomik sohalarni qamrab oluvchi keng ko‘lamli patologiyalarni tashxislash va davolashda asosiy o‘rinni egallaydi. Ushbu usul yuqori sezgirligi va o‘ziga xosligi bilan ajralib turadi, bu esa uni invaziv va noinvaziv patologik jarayonlarni tashxislashda muvaffaqiyatli qo‘llash imkonini beradi. So‘nggi yillarda elastografik usullarning EUT amaliyotiga integratsiyalashuvi ushbu yondashuvning diagnostik imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytirdi, o‘sma va yallig‘lanish jarayonlarining xususiyatlari haqida qo‘shimcha ma’lumotlar olish imkonini berdi.
Klinik amaliyotda EUS- elastografiyani qo‘llash o‘sma hosilalarining elastikligini, shuningdek ovqat hazm qilish traktiga bevosita yaqin bo‘lgan to‘qimalarning patologik o‘zgargan qismlarini har tomonlama baholashga yordam beradi. Usul an’anaviy transdermal ultratovush datchiklaridan foydalanganda kirish qiyin bo‘lgan tuzilmalarni o‘rganishda alohida ahamiyatga ega. Masalan, ko‘ks oralig‘i yoki qorin bo‘shlig‘ida joylashgan oshqozon osti bezi o‘smalari va limfa tugunlari ko‘pincha qo‘shimcha diagnostika usullarini talab qiladigan obyektlardir. Shunday qilib, EUS- elastografiya nafaqat vizualizatsiya aniqligini oshirishga, balki patologik jarayonning xavfliligi yoki xavfsizligini baholashda muhim mezon bo‘lgan to‘qimalarning qattiqlik darajasini aniqlash imkoniyati tufayli tadqiqotning diagnostik samaradorligini sezilarli darajada oshirishga imkon beradi.
Ko‘plab oldingi tadqiqotlar natijalari shuni ko‘rsatadiki, limfa tugunlarining differensial diagnostikasida EUS- elastografiyani qo‘llash sezilarli afzalliklarga ega. Ushbu usulni qo‘llash nafaqat patologik o‘zgargan tugunlarni ajratish, balki ularning strukturaviy xususiyatlarini normal to‘qimalar bilan batafsil taqqoslash imkonini beradi, bu esa patologik jarayonning tabiatini aniqlashni sezilarli darajada osonlashtiradi. O‘z navbatida, oshqozon osti bezi va oshqozon-ichak traktining boshqa bo‘limlaridagi o‘sma hosilalarining elastikligini baholash aniqlangan o‘zgarishlarning aniq lokalizatsiyasi va xarakterini aniqlash imkonini beradi. Bu, o‘z navbatida, keyingi davolash taktikasini tanlash va bemorlarni olib borishda muhim omil hisoblanadi.
Shuni ta’kidlash lozimki, EUS-elastografiya morfologik diagnostikada oltin standart hisoblangan biopsiyani to‘liq almashtirish uchun mo‘ljallanmagan. Biroq, bu usul an’anaviy tekshiruv usullariga almashtirib bo‘lmas qo‘shimcha sifatida xizmat qilib, EUS boshqaruvida o‘tkaziladigan ingichka ignali aspiratsion biopsiya (EUS-FNAB) aniqligini sezilarli darajada oshirishi mumkin. Qattiqlik ko‘rsatkichlari bo‘yicha eng shubhali joylarni oldindan aniqlash imkoniyati mutaxassisga biopsiya namunalarini yanada maqsadli olish imkonini beradi. Bu esa diagnostika aniqligini sezilarli darajada oshiradi va soxta ijobiy yoki soxta salbiy natijalar olish ehtimolini kamaytiradi. EUS-FNAB natijalari salbiy yoki noaniq bo‘lgan hollarda, elastografiyani qo‘llash keyingi klinik kuzatuv va qayta tekshiruv yoki invaziv aralashuv zarurligi to‘g‘risida qaror qabul qilishda muhim yo‘riqnoma bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
Bundan tashqari, zamonaviy tadqiqotlar patologik jarayonlar dinamikasini baholash va kuzatib borish uchun EUS-elastografiyadan istiqbolli foydalanishga e’tibor qaratmoqda. Masalan, surunkali pankreatit yoki me’da osti bezining rak oldi holatlari bilan og‘rigan bemorlarni kuzatishda muntazam ravishda elastografik tekshiruvlar o‘tkazish to‘qimalardagi mikroskopik o‘zgarishlarni aniq klinik belgilar paydo bo‘lishidan ancha oldin aniqlash imkonini beradi. Bu xavfli jarayonlar rivojlanishini erta tashxislash va oldini olish, shuningdek, o‘tkazilayotgan davolash samaradorligini baholash uchun yangi imkoniyatlar ochadi. Qo‘shimcha ravishda, elastografiyani kontrast-ultratovush diagnostikasi kabi boshqa zamonaviy tasvirlash usullari bilan birgalikda qo‘llash a’zolarning morfologiyasi va funksional holatini har tomonlama baholash imkonini beradi. Bu zamonaviy tibbiyot sharoitida muhim afzallik hisoblanadi.
Ushbu maqolada EUS-elastografiya haqidagi zamonaviy bilimlar batafsil ko‘rib chiqiladi, uning texnik xususiyatlariga, jumladan elastografik tasvirni shakllantirish tamoyili, tekshiruvni o‘tkazish uslubi, shuningdek, olingan ma’lumotlarni qayta ishlash va talqin qilishning o‘ziga xos jihatlariga e’tibor qaratiladi. Me’da osti bezining xavfsiz va xavfli qattiq o‘smalari hamda limfa tugunlari o‘rtasida qiyosiy tashxis qo‘yishda EUS-elastografiyaning diagnostik samaradorligini qiyosiy tahlil qilishga alohida e’tibor berilmoqda. Me’da osti bezining normal to‘qimalarini surunkali pankreatit bilan zararlangan sohalardan farqlashda usulning imkoniyatlari baholanadi. Bu erta tashxis qo‘yish va davolash taktikasini belgilash nuqtai nazaridan alohida ahamiyatga ega.
Shuningdek, EUS-elastografiyani qo‘llash uchun yangi ko‘rsatmalar muhokama qilinmoqda. Ular orasida jigar, buyraklar, o‘t yo‘llari, buyrak usti bezlari va oshqozon-ichak traktining boshqa qismlari kabi a’zolarni tekshirish orqali tashxis qo‘yiladigan kasalliklar doirasini kengaytirishni ajratib ko‘rsatish mumkin. Usulning rivojlanish istiqbollari elastografik tasvirlarni qayta ishlash uchun dasturiy ta’minotni takomillashtirish, ma’lumotlarni talqin qilishni avtomatlashtirish uchun sun’iy intellekt algoritmlarini joriy etish, shuningdek, tekshiruv protokollarini standartlashtirish maqsadida ko‘p markazli klinik tadqiqotlar o‘tkazish bilan bog‘liq. Bu yo‘nalishdagi tadqiqotlar tashxis qo‘yish aniqligini sezilarli darajada oshirish, klinik amaliyotni yaxshilash va tashxis qo‘yish muddatlarini qisqartirishga imkon beradi. Bu ayniqsa onkologik va yallig‘lanish kasalliklari bilan og‘rigan bemorlar uchun muhimdir.
Shunday qilib, EUS-elastografiyani qo‘llashning zamonaviy jihatlarining taqdim etilgan sharhi ushbu usulning yuqori klinik ahamiyatini, uning tashxislash sifati va davolash chora-tadbirlari samaradorligini oshirishdagi salohiyatini ko‘rsatadi. EUS-elastografiyadan an’anaviy tekshiruv usullari bilan birgalikda kompleks foydalanish diagnostik vositalarni sezilarli darajada kengaytirish, shuningdek, turli patologiyali bemorlarning prognozini yaxshilash uchun muhim bo‘lgan keyingi davolash taktikasini tanlashni optimallashtirish imkonini beradi. Taqdim etilgan ma’lumotlar tasvirlash usullarini takomillashtirish va ularning klinik qo‘llanilishini oshirish uchun ushbu sohada keyingi tadqiqotlar zarurligini ko‘rsatadi.
Библиографические ссылки
Giovannini M., Moutardier V., Bories E., Monges G., Pesenti C., Bruno M. и др. EUS elastography: a new technique for the differential diagnosis of benign and malignant lymph nodes and pancreatic masses // Endoscopy. – 2007. – Vol. 39 Suppl 1. – С. 15–20.
Iglesias-Garcia J., Lariño-Noia J., Gutierrez L., Dominguez-Muñoz J.E., Abdulkader I., Larino-Noia J. и др. Quantitative endoscopic ultrasound elastography in the differential diagnosis of focal pancreatic masses // Gastroenterology. – 2010. – Vol. 139, №1. – С. 117–126.
Dietrich C.F., Jenssen C., Napoléon B., Hassan C., Hocke M. Endoscopic ultrasound elastography for pancreatic diseases // Gastrointest Endosc. – 2012. – Vol. 76, №3. – С. 554–561.
Lee J.H., Kim M.H., Seo D.W., Moon S.H., Lee S.K., Song T.J. и др. Endoscopic ultrasound elastography for differentiating pancreatic solid masses: a multicenter study // Endoscopy. – 2014. – Vol. 46, №1. – С. 48–55.
Saftoiu A., Vilmann P., Bhutani M.S., Jenssen C., Dietrich C.F. Quantitative EUS elastography in pancreatic diseases: a feasibility study // Endoscopy. – 2006. – Vol. 38, №12. – С. 1247–1253.
Giovannini M., Caletti G., Bories E., Pesenti C., Monges G., Napoléon B. EUS elastography: the new frontier for tissue characterization in the gastrointestinal tract // Endosc Ultrasound. – 2012. – Vol. 1, №1. – С. 45–53.
Willmann J.K., Schwenzer N.F., Wieselthaler G., Nensa F., Frydrychowicz A., Hammerstingl R.M. и др. Real-time elastography of the pancreas: technical principles and preliminary clinical experience // Ultraschall Med. – 2008. – Vol. 29, №4. – С. 335–340.
Mizuno N., Kudo M., Ichikawa T., Mitsuyama M., Oka S., Aoki T. и др. Endoscopic ultrasound elastography in the diagnosis of chronic pancreatitis // Pancreas. – 2013. – Vol. 42, №5. – С. 833–838.
Cosgrove D.O., Piscaglia F., Bamber J., Bojunga J., Correas J.M., Gilja O.H. и др. EFSUMB guidelines and recommendations on the clinical use of ultrasound elastography. Part 1: Basic principles and technology // Ultraschall Med. – 2013. – Vol. 34, №2. – С. 169–184.
Cosgrove D.O., Piscaglia F., Bamber J., Bojunga J., Correas J.M., Gilja O.H. и др. EFSUMB guidelines and recommendations on the clinical use of ultrasound elastography. Part 2: Clinical applications // Ultraschall Med. – 2013. – Vol. 34, №3. – С. 238–253.
Shiina T., Sano T., Kato K., Saitoh Y. Clinical applications of ultrasound elastography // World J Gastroenterol. – 2014. – Vol. 20, №16. – С. 5014–5021.
Harada N., Itoh A., Ueno E., Hirooka Y., Ishihara S., Masuzawa T. и др. Application of endoscopic ultrasound elastography for the diagnosis of pancreatic diseases // J Gastroenterol. – 2012. – Vol. 47, №7. – С. 765–774.
Fusaroli P., Singh S., Tonozzi M., Garg R., Crinò S.F., Caletti G. и др. Diagnostic performance of EUS elastography in the differential diagnosis of pancreatic solid lesions: a meta-analysis // Endosc Ultrasound. – 2016. – Vol. 5, №4. – С. 324–332.
Rustemovic N., Lendvay T., Bhutani M.S., Saftoiu A., Jenssen C. EUS elastography in the evaluation of chronic pancreatitis // Pancreas. – 2012. – Vol. 41, №2. – С. 193–197.
Xu M.M., Chen W., Li J., Wang Y., Liu F. Quantitative analysis of EUS elastography in differentiating pancreatic masses // Endoscopy. – 2013. – Vol. 45, №10. – С. 887–894.
Park H.S., Kim J.H., Lee Y.T., Lee Y.N., Choi J.Y., Song T.J. EUS elastography: current status and future prospects // Clin Endosc. – 2015. – Vol. 48, №1. – С. 1–8.
Janssen J., Hocke M., Dietrich C.F. Endoscopic ultrasound elastography in the diagnosis of focal pancreatic lesions // Endoscopy. – 2011. – Vol. 43, №5. – С. 431–437.
Ang T.L., Ng E.K., Pua U., Goh B.K., Eu K.W., Cheow P.C. The value of EUS elastography in the diagnosis of pancreatic neuroendocrine tumors // Pancreatology. – 2015. – Vol. 15, №4. – С. 403–408.
Kitano M., Kudo M., Miwa K., Imai T., Watanabe H., Maehara S. Strain elastography of the pancreas: a new method for the diagnosis of pancreatic disease // Endoscopy. – 2011. – Vol. 43, №4. – С. 305–312.
Iglesias-Garcia J., Abdulkader I., Larino-Noia J., Lariño-Noia J., Dominguez-Muñoz J.E. Endoscopic ultrasound elastography in the differential diagnosis of benign and malignant pancreatic masses // Endoscopy. – 2011. – Vol. 43, №4. – С. 333–340.
