HARBIY TIBBIYOTDAGI ELEKTRON TIBBIY KARTALAR: ZAMONAVIY IMKONIYATLAR VA AMALDA QO’LLASH ISTIQBOLLARI
##article.subject##:
: elektron tibbiy yozuvlar, harbiy tibbiyot, telemeditsina, kiberxavfsizlik, sun'iy intellekt##article.abstract##
Ushbu sharhning maqsadi harbiy tibbiyotda elektron tibbiy yozuvlarni (EMR) qo'llash bo'yicha joriy tajribani tizimlashtirish va ularning tashkiliy va klinik ahamiyatini baholash edi. 32 ta mahalliy va xalqaro manbalar bo‘yicha tahliliy tahlil o‘tkazildi, asosiy e’tibor uchta yo‘nalishga qaratildi: tibbiy axborotni standartlashtirish; HER larni teletibbiyot va harbiy salomatlik monitoringi tizimlari bilan integratsiyalash; jangovar va favqulodda vaziyatlarda foydalanish. EHR tibbiy evakuatsiya vaqtida bemorlarni parvarish qilishning uzluksizligini ta'minlashi, hujjatlar aylanishi uchun mehnat xarajatlarini kamaytirishi va klinik qarorlarni qo'llab-quvvatlash va epidemiologik tahlil qilish uchun asos yaratishi ko'rsatilgan. Amalga oshirishning asosiy cheklovlari aniqlandi: texnik (infratuzilma va sohada mavjudlik), kiberxavfsizlik xatarlari, tartibga solishdagi kamchiliklar va kadrlar tayyorlashdagi kamchiliklar. Kelajakdagi istiqbollar AI va Big Data bilan integratsiya, real klinik ma'lumotlarning tadqiqot salohiyatini kengaytirish va qo'shinlarni tibbiy qo'llab-quvvatlashning tarmoqqa asoslangan modellarini ishlab chiqishda yotadi. Ko'rib chiqish natijasida harbiy tibbiyotda EHRni kengaytirish infratuzilmani, huquqiy bazani va ta'lim dasturlarini sinxron rivojlantirishni talab qilishini ko'rsatadigan amaliyotga yo'naltirilgan xulosalar to'plamiga olib keldi, bu esa harbiy sog'liqni saqlash tizimining samaradorligi va barqarorligini oshiradi.
Библиографические ссылки
Аксенова, Е. И., Камынина, Н. Н., & Хараз, А. Д. (2021). Электронная медицинская карта: документ эволюции и эволюция документа. Московская медицина, (2), 54-62.
Алексанов, А. С. (2021). Перспективы применение прототипирования при моделировании деятельности медицинских подразделений в военной медицине. In Состояние и перспективы развития современной науки по направлению «Биотехнические системы и технологии» (pp. 306-310).
Алексеенко, С. Н., Филиппов, Е. Ф., Каграманян, И. Н., Мелконян, К. И., Веселова, Д. В., Свистун, О. В., ... & Зайцева, А. О. (2024). Опыт проведения стратегических сессий для повышения качества внедрения бережливых технологий в медицинских организациях Краснодарского края: обсервационное одномоментное исследование. Кубанский научный медицинский вестник, 31(2), 15-26.
Борисов Д.Н., Севрюков В.В., Еремин Г.Б., Петряхин Д.Н. Подходы к управлению и оценке здоровья военнослужащих с использованием информационных технологий. Гигиена и санитария. 2021;100(8):812-817. https://doi.org/10.47470/0016-9900-2021-100-8-812-817
Горбань В.И., Щеголев А.В. На пути к автоматизации электронного документооборота службы анестезиологии и реаниматологии. Журнал им. Н.В. Склифосовского «Неотложная медицинская помощь». 2025;14(3):619-627. https://doi.org/10.23934/2223-9022-2025-14-3-619-627
Гусев А.В., Зингерман Б.В., Тюфилин Д.С., Зинченко В.В. Электронные медицинские карты как источник данных реальной клинической практики. Реальная клиническая практика: данные и доказательства. 2022;2(2):8-20. https://doi.org/10.37489/2782-3784-myrwd-13
Долгих, С., Кирсанова, А., Ковлен, Д., Соболев, А., Кузнецов, В., Чумак, П., & Пронин, В. (2021). Внедрение цифровых технологий в работу военных здравниц Минобороны России.
Драпкина, О. М., Масленникова, Г. Я., & Шепель, Р. Н. (2024). Цифровые технологии в здравоохранении: электронные медицинские карты. Профилактическая медицина, 27(8), 7.
Заряева, Е. В., & Перевертов, С. А. (2023). Методические подходы к обучению военнослужащих приемам первой помощи. Военная и тактическая медицина. Медицина неотложных состояний, (2), 83–86. https://doi.org/10.55359/2782-3296.2023.67.55.014
Захаров Л.В. Влияние электронных медицинских карт на качество медицинской помощи // Журнал медицинских технологий. – 2020.
Камалов Т.М. Влияние цифровизации на сбор и обработку медицинских данных // Журнал медицинской информатики. – 2023.
Карайланов, М. Г. (2021). Научное обоснование эффективности амбулаторнодополняющих технологий при оказании первичной медико-санитарной помощи: дисс… д-ра мед. наук (Doctoral dissertation, диссертация на соискание степени доктора медицинских наук/Карайланов Михаил Георгиевич).
Наумов, П. Ю., Шепель, Р. Н., & Холиков, И. В. (2023). Оказание военнослужащим первичной медико-санитарной помощи: правовое регулирование и проблемные аспекты. Кардиоваскулярная терапия и профилактика, 22(S9), 46-56.
Петрушевская, В. В., & Евтеева, С. Г. (2023). Особенности организации модели интегрированной системы развития негосударственного сектора в сфере социальных услуг. Вестник Южно-Уральского государственного университета. Серия: Экономика и менеджмент, 17(1), 143-151.
Яковлева, Л. В., Мурсалимов, В. Д., Валеева, Ж. А., & Мулюкова, А. И. (2024). Использование цифровых технологий в практике врача-педиатра: современные достижения и перспективы развития. Дальневосточный медицинский журнал, (1), 72-76.
Anawade, P. A., Sharma, D., & Gahane, S. (2024). A Comprehensive Review on Exploring the Impact of Telemedicine on Healthcare Accessibility. Cureus, 16(3), e55996. https://doi.org/10.7759/cureus.55996
Car, J., Tan, W.S., Huang, Z. et al. eHealth in the future of medications management: personalisation, monitoring and adherence. BMC Med 15, 73 (2017). https://doi.org/10.1186/s12916-017-0838-0
Fedotkina, S.A., Akhmineyeva, A.K., & Karaylanov, M.G. (2023). Best practices for the application of telemedical technologies in the russian federation and abroad. Siberian Journal of Life Sciences and Agriculture.
Haimi M. (2024). Telemedicine in war zones: prospects, barriers, and meeting the needs of special populations. Frontiers in medicine, 11, 1417025. https://doi.org/10.3389/fmed.2024.1417025
Hassan, A., & Davies, N. (2024). Expert Insight Into the Use of eHealth Interventions to Aid Medication Adherence During COVID-19. Patient preference and adherence, 18, 721–731. https://doi.org/10.2147/PPA.S437822
Johnson G. et al. Electronic health records: improving clinical workflows // Journal of Medical Informatics. – 2020.
Kalachev, Oleg & Papkov, Aleksandr & Borisov, Dmitrii & Sevryukov, Vladimir. (2020). The possibilities of using medical information systems in the management of medical support for troops. Russian Military Medical Academy Reports. 39. 23-30. https://doi.org/10.17816/rmmar75865
Levitskiĭ, E & Barabash, L & Zaĭtsev, A. (2007). [A new approach to medical rehabilitation of combatants]. Voprosy kurortologii, fizioterapii, i lechebnoĭ fizicheskoĭ kultury. 34-6.
Ovchinnikov, Dmitrii & Ivchenko, Evgeniy. (2024). Military medicine of modern hybrid wars. Russian Military Medical Academy Reports. 43. 331-340. https://doi.org/10.17816/rmmar633158
Pavel E. Krainyukov, Maxim G. Kuandykov, Dmitry A. Singilevich, Viktor G. Abashin. Informatization of medical supply of the armed forces in military conflicts based on the concept of netcentric control. Russian Military Medical Academy Reports, 2020, 39(4): 31-38 https://doi.org/10.17816/rmmar78240
Poddubnaya, T. N., Zadneprovskaya, E. L., Dzhum, T. A., & Khatit, F. R. (2020). Using the electronic information and educational environment of the university in the training of tourism industry workers. Amazonia Investiga, 9(28), 249–259. https://doi.org/10.34069/AI/2020.28.04.28
Politanskyi, V., Hyliaka, O., Mernyk, A., Hetman, K., & Ponomarova, H. (2022). Georgian medical news, (322), 175–179.
Stoumpos, A. I., Kitsios, F., & Talias, M. A. (2023). Digital Transformation in Healthcare: Technology Acceptance and Its Applications. International journal of environmental research and public health, 20(4), 3407. https://doi.org/10.3390/ijerph20043407
Tikhonova, O. V., Avacheva, T. G., & Grechushkina, N. V. (2022). Trends in the Development of Digital Technologies in Medicine. Biomedical engineering, 56(2), 137–141. https://doi.org/10.1007/s10527-022-10184-5
Torab-Miandoab, A., Basiri, M., Dabbagh-Moghaddam, A., & Gholamhosseini, L. (2025). Electronic health record in military healthcare systems: A systematic review. PloS one, 20(2), e0313641. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0313641
Villevalde S.V., Soloveva A.E., Zvartau N.E., Avdonina N.G., Yakovlev A.N., Sitnikova M.Yu., Fedotov P.A., Lopatin Yu.M., Galyavich A.S., Duplyakov D.V., Fomin I.V., Shlyakho E.V. Principles of organization of medical care for patients with heart failure in the system of cardiovascular risk management: focus on continuity of care and patient routing. Practical materials. Russian Journal of Cardiology. 2021;26(3S):4558. (In Russ.) https://doi.org/10.15829/1560-4071-2021-4558
Rizaev, J. A., Rahimov, N. M., & Kadirov, X. X. (2023). Oncoepidemiological assessment of the incidence and mortality of prostate cancer for the period 2015–2020 in the cross section of the Republic of Uzbekistan and individual regions. Open Access Repository, 4(3), 1108–1113.
Shakhanova, S., Rakhimov, N., Ergashev, A., Tursunov, S., & Murodov, S. (2023). Melanoma of the skin and pregnancy. Eurasian Journal of Academic Research, 3(3), 120–128.
Shakhanova, S. S., & Rakhimov, N. M. (2025). The role of troponin and IL-6 in immunological assessment of sarcopenia in oncological patients. Central Asian Journal of Medical and Natural Science, 6(3), 1229–1233.
Gaibullaev, E. A., & Rizaev, J. A. (2025). Иммуномодулирующий эффект фотодинамической и терагерцевой терапии при агрессивном пародонтите. Вестник Ассоциации Пульмонологов Центральной Азии, 10(5), 9–16.
Alkhathami, A. G., Altalbawy, F. M. A., Rizaev, J. A., Jeddoa, Z. M. A., & Jabir, M. S. (2025). An overview of lncRNA GAPLINC's role in human cancer growth and metastasis. Archives of Biochemistry and Biophysics, 110506.
Volkova O.A., Budarin S.S., Smirnova E.V., Elbek Yu.V. Experience of using telemedicine technologies in healthcare systems of foreign countries and the Russian Federation: systematic review. Farmakoekonomika. Modern Pharmacoeconomics and Pharmacoepidemiology. 2021;14(4):549-562. (In Russ.) https://doi.org/10.17749/2070-4909/farmakoekonomika.2021.109