ГИЁҲВАНД МОДДАЛАРГА ТОБЕ БЕМОРЛАРНИНГ ГЕНДЕР ТАВСИФИ

##article.authors##

  • КЕНЖАЕВА Наргиза Куватовна
  • ЖАСУР Алимджанович Ризаев
  • УМИРОВ Сафар Эргашевич

##article.subject##:

Гиёҳванд моддаларга тобелик, гиёҳванд моддалар, жинсий таркиб, зарарланганлик, жадаллик, ҳисса

##article.abstract##

Гиёҳванд моддаларга тобелик (ГМТ) кўп омилли ҳодиса бўлганлиги боис, унинг тарқалганлигини гендер таркибига кўра таҳлил этиш ва тавсифлаш муҳим илмий-амалий аҳамият касб этади. Мақсад. Диспансер ҳисобидаги ГМТ беморларнинг гендер таркибини баҳолаш асосида тиббий-профилактик ва ижтимоий ёрдамни такомиллаштиришдан иборат. Тадқиқот материаллари ва усуллари. Самарқанд вилоятида 2010-2024 йиллар мобайнидаги ГМТ билан зарарланганликка ва унинг жинсий таркибига доир маълумотлар. Тадқиқотда клиник, эпидемиологик, ижтимоий-гигиеник (ижтимоий сўровнома), лаборатор ва статистик усуллардан фойдаланилди. Натижалар ва уларнинг муҳокамаси. 2010-2024 йиллар мобайнида Самарқанд вилоятида аҳолининг ГМТ билан зарарланганлиги 5,3 марта пасайган, ўртача йиллик пасайиш суръати -5,8%, 100 минг нафар аҳолига ўртача 48,6 дан иборат. 2022 йилдан бошлаб вилоятда ГМТ билан зарарланганликнинг қайта ўсиши қайд этилмоқда, 2024 йилдаги зарарланганлик кўрсаткичи (23,3) 2021 йилдаги кўрсаткичга (12,2) нисбатан 1,9 марта юқори ва ўртача йиллик ўсиш суръати +30,3%. 2010-2024 йиллар мобайнида диспансер назоратидаги пациентлар ўртасида опий гуруҳидаги ГМ истеъмолининг ҳиссаси ўртача 19,5% ни ташкил этиб, 2010-2024 йй. да 3,4 марта камайган. Героин истеъмолининг ҳиссаси устувор (ўртача 47,5%), 2010-2024 йй. да 1,7 марта камайганлигига қарамасдан, 2022 йилдан бошлаб героин улушининг ўсиши кузатилмоқда. Кўкнори истеъмолининг ҳиссаси ўртача 3,3% ни ташкил этиб, 2010-2024 йй. да 1,2 марта камайган. Сўнгги 15 йил мобайнида каннабис гуруҳидаги ГМ истеъмолининг ҳиссаси 15,1 марта ошган. Синтетик ГМ ва дори воситалари истеъмоли 2018 йилдан бошланган, 2018-2024 йй. да уларнинг ҳиссаси 5,1 марта ошган, ҳамда прогностик нохуш ҳолат ҳисобланади. Полинаркоманиянинг ҳиссаси ўртача 6,5% ни ташкил этган. Самарқанд вилоятида 2010-2024 йиллар мобайнида диспансер ҳисобидаги ГМТ беморларининг жинсий таркибида эркаклар улуши устувор бўлиб, ўртача 97,3% дан иборат. Шу даврда аёллар ҳиссаси ўртача 2,7% бўлиб, эркаклар ўртача улушига нисбатан 36 марта кам (р<0,001). 2010-2024 йиллар мобайнида 100 минг нафар эркак жинсидагиларга ГМТ билан ўртача зарарланганлик кўрсаткичи (93,4), аҳолининг ўртача зарарланганлик кўрсаткичидан (48,6) 1,9 марта, аёлларнинг ўртача зарарланганлик кўрсаткичидан (2,7) эса 34,6 марта юқори. Аёлларнинг ўртача зарарланганлик кўрсаткичи (2,7) аҳолининг ўртача зарарланганлик кўрсаткичига (48,6) қараганда 18 марта паст.

Библиографические ссылки

Ашуров З.Ш., Хайрединова И.И., Ядгарова Н.Ф., Лян Е.М. Интегральная оценка факторов риска формирования полизависимости. Биология ва тиббиёт муаммолари 2022, №4 (137) стр. 21-25.

Бахрамов Ф.Ш. Оценка распространенности наркотической зависимости в г. Ташкенте // I съезд психиатров Узбекистана с международным участием. Материалы съезда. - Ташкент, 2015г. – С. 49

Кенжаева Н.К., Ризаев Ж.А., Умиров С.Э., Буриев А.Я. Истеъмол қилинадиган гиёҳванд моддалар тоифасининг беморлар соғайишига таъсири // Central Asian Research Journal For Interdisciplinary Studies (CARJIS). Volume 4, 2025, №4. – 116-125

Ризаев Ж.А., Умиров С.Э., Кенжаева Н.К. Гиёҳванд моддаларга тобелик шаклланишининг ҳудудий хусусиятлари // Биология ва тиббиёт муаммолари 1(145), бет-158-161

Global Burden of Disease (GBD) Study, 2023. Lancet Public Health, 2024; 9(2):e115–e134.

Degenhardt, L., Whiteford, H., Hall, W., et al. "The Global Epidemiology of Drug Use and Addiction." 2014, In: Global Mental Health and Drug Use. Cambridge University Press.

European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (EMCDDA). "European Drug Report 2021."

European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (EMCDDA). European Drug Report 2024.

United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC), 2021; "World Drug Report 2021." United Nations.

United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC), 2024; "World Drug Report 2024." United Nations.

World Health Organization (WHO) (2024). "Global Status Report on Alcohol and Health." World Health Organization.

Загрузки

##submissions.published##

2026-01-13