БАЧАДОН БЎЙНИ САРАТОНИДА ПОПУЛЯЦИОН ЁНДАШУВ: КАНЦЕР-РЕГИСТР, СКРИНИНГ ВА ЯШОВЧАНЛИК ТАҲЛИЛИНИНГ ЗАМОНАВИЙ АҲАМИЯТИ

##article.authors##

  • ЮСУПБЕКОВ Аброрбек Ахмеджанович
  • ТУЙЧИЕВА Сабохат Шавкатовна
  • DJANKLICH Saide Mustafayevna

##article.subject##:

бачадон бўйни саратони; популяцион ёндашув; канцер-регистр; скрининг; HPV; яшовчанлик

##article.abstract##

Ушбу обзор мақолада бачадон бўйни саратони (ББС)да популяцион ёндашувнинг замонавий аҳамияти ёритилди. ББСнинг жаҳон ва минтақавий эпидемиологияси, HPV билан боғлиқ этиологик омиллар, хавф омиллари ва профилактика концепцияси (вакцинация, уюшган скрининг, эрта диагностика) тизимли таҳлил қилинди. Канцер-регистрлар тушунчаси, турлари (госпитал ва популяцион), уларнинг илмий-амалий аҳамияти ҳамда халқаро стандартлаштириш платформалари (IARC/IACR, ENCR, SEER, NPCR)нинг роли кўриб чиқилди. Регистрлар тарихи ва CI5 каби глобал ташаббуслар эпидемиологик мониторинг, босқичлар структураси ва популяцион яшовчанлик таҳлилини таъминлашдаги аҳамияти билан баҳоланди. Шунингдек, Ўзбекистонда онкологик хизматнинг кўп босқичли тузилмаси ва амалдаги статистик ҳисобот тизимининг чекловлари, 2025 йилдан шаклланаётган популяцион канцер-регистрни ривожлантиришнинг устувор йўналишлари муҳокама қилинди. Мақолада overall, relative ва net survival тушунчалари, уларни ҳисоблаш усуллари ва ишончли яшовчанлик таҳлили учун узлуксиз follow-up ҳамда ўлим реестри билан интеграциянинг ҳал қилувчи аҳамияти асосланди. Халқаро EUROCARE ва CONCORD тадқиқотлари мисолида ББС бўйича яшовчанликдаги ҳудудий фарқлар скрининг қамрови ва регистр сифати билан боғлиқ экани кўрсатилди.

Библиографические ссылки

Bray F., Ferlay J., Soerjomataram I., Siegel R.L., Torre L.A., Jemal A. Global cancer statistics 2018: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA: A Cancer Journal for Clinicians. 2018;68(6):394–424. (in Uzb)

Doll R., Payne P., Waterhouse J. (eds.) Cancer Incidence in Five Continents. Vol. I. Geneva: UICC; 1966. (in Uzb)

Ministry of Health of the Republic of Uzbekistan. State statistical reports on oncological diseases in the Republic (annual compilations). Tashkent: State Committee on Statistics of the Republic of Uzbekistan; (by years). (in Uzb)

Merabishvili V.M. Survival of Cancer Patients. Saint Petersburg: Publishing and Printing Company “KOSTA”; 2006. 440 p. (in Uzb)

Мерабишвили В.М. Выживаемость онкологических больных. СПб: Издательская полиграфическая компания «КОСТА»; 2006. 440 с. (in Uzb)

De Angelis R., Sant M., Coleman M.P., Francisci S., Baili P., Pierannunzio D., et al. Cancer survival in Europe 1999–2007 by country and age: results of EUROCARE-5—a population-based study. European Journal of Cancer. 2014;50:1510–1522. (in Uzb)

Bosch F.X., Lorincz A., Muñoz N., Meijer C.J.L.M., Shah K.V. The causal relation between human papillomavirus and cervical cancer. Journal of Clinical Pathology. 2002;55(4):244–265. (in Uzb)

Muñoz N., Bosch F.X., de Sanjosé S., Herrero R., Castellsagué X., Shah K.V., et al. Epidemiologic classification of human papillomavirus types associated with cervical cancer. The New England Journal of Medicine. 2003;348(6):518–527. (in Uzb)

Schiffman M., Castle P.E., Jeronimo J., Rodriguez A.C., Wacholder S. Human papillomavirus and cervical cancer. The Lancet. 2007;370(9590):890–907. (in Uzb)

World Health Organization. Global strategy to accelerate the elimination of cervical cancer as a public health problem. Geneva: WHO; 2020. 56 p. (in Uzb)

Landy R., Sasieni P., Cuzick J., et al. Impact of cervical screening on cervical cancer mortality: estimates using epidemiologic data from England. Journal of Epidemiology & Community Health. 2016;70(8):780–786. (in Uzb)

Estève J., Benhamou E., Croasdale M., Raymond L. Relative survival and the estimation of net survival: elements for further discussion. Statistics in Medicine. 1990;9(5):529–538. (in Uzb)

Parkin D.M. The evolution of the population-based cancer registry. Nature Reviews Cancer. 2006;6(8):603–612. (in Uzb)

Hutchison C.L., Menck H.R., Burch J.D., Gottschalk R. A systematic review of hospital cancer registries. Journal of Registry Management. 2010;37(4):166–175. (in Uzb)

Bray F., Parkin D.M. Evaluation of data quality in the cancer registry. Part I: comparability, validity and timeliness. European Journal of Cancer. 2009;45(5):747–755. (in Uzb)

Pohar Perme M., Stare J., Estève J. On estimation in relative survival. Biometrics. 2012;68(1):113–120. (in Uzb)

Howlader N., Noone A.M., Krapcho M., Miller D., Brest A., Yu M., et al. (eds.) SEER Cancer Statistics Review, 1975–2018. Bethesda: National Cancer Institute; 2021. (in Uzb)

European Network of Cancer Registries (ENCR). ENCR recommendations on coding and registration. Lyon: IARC; 2015. (in Uzb)

Thoburn K.K., German R.R., Lewis M., Nichols P.J., Ahmed F., Jackson-Thompson J. Case completeness and data accuracy in the CDC National Program of Cancer Registries. Cancer. 2007;109(8):1607–1616. (in Uzb)

Sankaranarayanan R., Swaminathan R., Brenner H., Chen K., Chia K.S., Chen J.G., et al. Cancer survival in Africa, Asia, and Central America. The Lancet Oncology. 2010;11(2):165–173. (in Uzb)

Jensen O.M., Parkin D.M., MacLennan R., Muir C.S., Skeet R.G. (eds.) Cancer registration: principles and methods. IARC Scientific Publications. 1991;(95):1–296. (in Uzb)

Bray F., Colombet M., Mery L., et al. Cancer Incidence in Five Continents, Vol. XI. IARC Scientific Publications. Lyon: IARC; 2015. 1445 p. (in Uzb)

Pollack L.A., et al. National Program of Cancer Registries electronic pathology reporting (standards/business rules; NAACCR Volume V referenced). [PMC article] 2020. (in Uzb)

Bray F., Parkin D.M. Evaluation of data quality in the cancer registry. Part II: completeness. European Journal of Cancer. 2009;45(5):756–764. (in Uzb)

Tillashaykhov M.H., Dzhanklich S.M., Imamov O.A. Implementation of a National Cancer Registry System and Issues of Digitalization of Oncological Data. Tashkent; 2025. (in Uzb)

Мерабишвили В.М. Онкологическая статистика (традиционные методы, новые информационные технологии). Руководство для врачей. Часть I. СПб: КОСТА; 2015. 223 с. (in Uzb)

Barchuk A., Belyaev A., Gretsova O., et al. History and current status of cancer registration in Russia. Cancer Epidemiology. 2021;73:101963. (in Uzb)

Allemani C., Weir H.K., Carreira H., Harewood R., Spika D., Wang X.S., et al. Global surveillance of cancer survival 1995–2009: analysis of individual data for 25 676 887 patients from 279 population-based registries. The Lancet. 2015;385(9972):977–1010. (in Uzb)

Dickman P.W., Hakulinen T. Survival analysis. Tallinn: Institute of Experimental and Clinical Medicine; 2000. 248 p. (in Uzb)

Estève J., Benhamou E., Croasdale M., Raymond L. Relative survival and the estimation of net survival. Statistics in Medicine. 1990;9(5):529–538. (in Uzb)

De Angelis R., et al. Cancer survival in Europe 1999–2007 by country and age: the EUROCARE-5 study. European Journal of Cancer. 2014;50:1510–1522. (in Uzb)

De Angelis R., Sant M., Coleman M.P., et al. EUROCARE-5 (final conclusions). European Journal of Cancer. 2014;50:1510–1522. (in Uzb)

Vaccarella S., Lortet-Tieulent J., Plummer M., Franceschi S., Bray F. Worldwide trends in cervical cancer incidence: impact of screening against changes in disease risk factors. European Journal of Cancer. 2013;49(15):3262–3273. (in Uzb)

World Health Organization. Global strategy to accelerate the elimination of cervical cancer as a public health problem. Geneva: WHO; 2020. 56 p. (in Uzb)

Загрузки

##submissions.published##

2026-05-06