БАЧАДОН БЎЙНИ САРАТОНИНИ ЭРТА АНИҚЛАШДА СУНЪИЙ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИНГ АҲАМИЯТИ: ХАЛҚАРО ТАЖРИБА ВА МИЛЛИЙ СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ ТИЗИМИ УЧУН ИМКОНИЯТЛАР
##article.subject##:
бачадон бўйни саратони, ОПВ, скрининг, кольпоскопия, сунъий интеллект, машинали ўқитиш, рақамли диагностика, Ўзбекистон##article.abstract##
Бачадон бўйни саратони (ББС) аёллар саломатлигига жиддий таҳдид солувчи касалликлардан бири бўлиб, айниқса кам ва ўрта даромадли мамлакатларда унинг кеч босқичларда аниқланиши юқори ўлим кўрсаткичлари билан боғлиқ бўлиб қолмоқда. Халқаро эпидемиологик маълумотларга кўра, ББС ҳолатларининг катта қисми самарали скрининг дастурлари, инсон папиллома вирусига (ОПВ) қарши эмлаш ва саратон олди ҳолатларни ўз вақтида аниқлаш орқали олдини олиш мумкин.
Амалда қўлланилаётган анъанавий диагностика усуллари — цитологик текширув, кольпоскопия ва визуал кўрик — юқори даражада мутахассис тажрибасига, техник имкониятларга ва тиббий инфратузилма ҳолатига боғлиқ бўлиб, бу ташхисда субъектив хатолар юзага келишига сабаб бўлади. Сўнгги йилларда рақамлаштириш жараёнлари ва сунъий интеллект (СИ) технологияларининг жорий этилиши бачадон бўйни саратонини эрта аниқлашда янги илмий-амалий имкониятларни очиб берди.
Сунъий интеллект асосидаги диагностик тизимлар кольпоскопик тасвирларни автоматик таҳлил қилиш, ВПЧ-позитив аёлларни саралашда аниқликни ошириш ва инсон омили билан боғлиқ хатоларни камайтириш имконини беради. Мазкур мақолада бачадон бўйни саратони скринингида сунъий интеллект технологияларининг қўлланилиши бўйича замонавий илмий маълумотлар таҳлил қилинган, уларнинг анъанавий усуллар билан қиёсий самарадорлиги ёритилган ҳамда халқаро тажриба асосида Ўзбекистон соғлиқни сақлаш тизимида жорий этиш истиқболлари муҳокама қилинган.
Библиографические ссылки
Тилляшайхов М.Н., Ибрагимов Ш.Н., Джанклич С.М. Состояние онкологической помощи населению республики Узбекистан в 2023 году. – Ташкент: ИПТД «Халк», 2024, - с.184.
American Society for Colposcopy and Cervical Pathology (ASCCP). 2019 Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests. Journal of Lower Genital Tract Disease. 2020;24(2):102–131.
Arbyn M., Ronco G., Anttila A., Meijer C.J.L.M., Poljak M., Ogilvie G. Evidence regarding human papillomavirus testing in secondary prevention of cervical cancer. Vaccine. 2020;38(42):6392–6400.
Bray F., Laversanne M., Weiderpass E., Soerjomataram I. The ever-increasing importance of cancer registry data: cervical cancer as an example. International Journal of Cancer. 2021;148(12):2955–2963.
Massad L.S., Einstein M.H., Huh W.K., Katki H.A., Kinney W.K., Schiffman M., Wentzensen N. 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer Precursors. Journal of Lower Genital Tract Disease. 2020;24(2):102–131.
Zakhirova , NN, Tillyashaykhov , MN, Adylkhodjaev , AA, Akhmedov , OM, Osmanova , EZ, Saydakhmedova , VA, & Raximov , NM (2022). EXPERIENCE OF THE NATIONAL VACCINATION PROGRAM IMPLEMENTATION AGAINST HUMAN PAPILLOMA VIRUS IN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN. World Bulletin of Public Health , 13 , 126-131.
Sung H., Ferlay J., Siegel R.L., Laversanne M., Soerjomataram I., Jemal A., Bray F. Global cancer statistics 2020: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA: A Cancer Journal for Clinicians. 2021;71(3):209–249.
World Health Organization. Cervical cancer elimination initiative: global strategy and goals for 2030. Geneva: WHO; 2021.
