TO’R PARDA DIABETIK NEYRODEGENERATSIYASI
##article.subject##:
Diabetik retinopatiya, neyrodegeneratsiya, qandli diabet, epidemiologiya, xavf omillari##article.abstract##
Diabetik retinopatiya (DR) mehnatga layoqatli yoshdagi odamlarda ko'rlik va zaif ko'rishning asosiy sababi sifatida tan olingan. Kasallikning diagnostikasi va tasnifi, birinchi navbatda, retinada qon tomir o'zgarishlarini aniqlash va aniqlashga asoslangan: qon ketishlar, mikroanevrizmalar, qon tomir bo'lmagan zonalar va yangi hosil bo'lgan tomirlar. Biroq, so'nggi o'n yillikda ko'plab tadqiqotlar va ma'lumotlar to'r pardasi neyrodejeneratsiyasi qon tomir kasalliklariga qaraganda erta bosqichlarda sodir bo'lishini ko'rsatadi. Bu shuni ko'rsatadiki, neyronlarning shikastlanishi kasallikning rivojlanishida asosiy rol o'ynashi va o'z-o'zidan terapevtik maqsad sifatida qaralishi mumkin. Ushbu sharh diabetik to’r parda neyrodegeneratsiyani tushunish uchun mavjud dalillarni va uning potentsial klinik oqibatlarini ko'rib chiqadi.
To'plangan tadqiqot dalillari shuni ko'rsatadiki, qandli diabet (QD) bilan og'rigan bemorlarda diabetik retinopatiya belgilari paydo bo'lishidan oldin ham asta-sekin ko'zning to'r pardasi yupqalashishi va ko'rishning buzilishi kuzatiladi. Shu bilan birga, to’r parda tomirlarni vizualizatsiya qilishning zamonaviy usullari qon tomirlarini qayta qurish belgilarini va hatto dastlabki bosqichlarda ham xoroiddagi o'zgarishlarni ko'rsatadi. Eksperimental diabetga chalingan hayvonlarning to'qimalarining gistologik tadqiqotlari va in vitro tajribalari diabetning to’r parda asab va glial hujayralarga to'g'ridan-to'g'ri ta'sir qilishi mumkinligini tasdiqlaydi, bu to’r parda neyrodejeneratsiya kasallikning boshida boshlanadi degan gipotezani qo'llab-quvvatlaydi va kasallikning mumkin bo'lgan mexanizmlari va davolash uchun potentsial maqsadlarni ta'kidlaydi.
Библиографические ссылки
Ambati J, Chalam KV, Chawla DK, et al. Elevated gamma-aminobutyric acid, glutamate, and vascular endothelial growth factor levels in the vitreous of patients with proliferative diabetic retinopathy. Arch Ophthalmol. 1997;115(9):1161–1166.
Bearse MA Jr, Ozawa GY. Multifocal electroretinography in diabetic retinopathy and diabetic macular edema. CurrDiabRep. 2014;14(9):526. doi: 10.1007/s11892-014-0526-9. PMID: 25005120.
Chatziralli I, Karamaounas A, Dimitriou E, et al. Peripapillary to’r parda nerve fiber layer changes in patients with diabetes mellitus: a case-control study. Semin Ophthalmol. 2020;35(4):257–260.
Ciprés M, Satue M, Melchor I, Gil-Arribas L, Vilades E, Garcia-Martin E. To’r parda neurodegeneration in patients with type 2 qandli diabetwithout diabetic retinopathy. Arch Soc Esp Oftalmol (Engl Ed). 2022 Apr;97(4):205-218. doi: 10.1016/j.oftale.2022.02.009. Epub 2022 Mar 2. PMID: 35523467.
Hernandez C, Segura RM, Fonollosa A, Carrasco E, Francisco G, Simo R. Interleukin-8, monocyte chemoattractant protein-1 and IL-10 in the vitreous fluid of patients with proliferative diabetic retinopathy. Diabet Med. 2005;22(6):719–722.
Jansson RW, Raeder MB, Krohn J. Photopic full-field electroretinography and optical coherence tomography in type 1 diabetic retinopathy. Graefes Arch Clin Exp Ophthalmol. 2015 Jul;253(7):989-97. doi: 10.1007/s00417-015-3034-y. Epub 2015 May 26. PMID: 26004074; PMCID: PMC4483250.
Joltikov KA, Sesi CA, de Castro VM, et al. Disorganization of to’r parda inner layers (DRIL) and neuroto’r parda dysfunction in early diabetic retinopathy. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2018;59(13):5481–5486.
Jonsson KB, Frydkjaer-Olsen U, Grauslund J. Vascular Changes and Neurodegeneration in the Early Stages of Diabetic Retinopathy: Which Comes First? Ophthalmic Res. 2016;56(1):1-9. doi: 10.1159/000444498. Epub 2016 Apr 2. PMID: 27035578.
Li Q, Puro DG. Diabetes-induced dysfunction of the glutamate transporter in to’r parda Muller cells. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2002;43(9):3109–3116.
Liu B, Wang W, Zhou R, Zeng X, Zhu Z. To’r parda neurodegeneration in diabetic peripheral neuropathy by optical coherence tomography: a systematic review and meta-analysis. Curr Eye Res. 2021:1–8.
McAnany JJ, Park JC, Liu K, et al. Contrast sensitivity is associated with outer-retina thickness in early-stage diabetic retinopathy. Acta Ophthalmol. 2020;98(2):e224–e231.
McAnany JJ, Persidina OS, Park JC. Clinical electroretinography in diabetic retinopathy: a review. Surv Ophthalmol. 2022 May-Jun;67(3):712-722. doi: 10.1016/j.survophthal.2021.08.011. Epub 2021 Sep 4. PMID: 34487740; PMCID: PMC9158180.
Park JC, Chen YF, Liu M, Liu K, McAnany JJ. Structural and functional abnormalities in early-stage diabetic retinopathy. Curr Eye Res. 2020;45(8):975–985.
Ren J, Zhang S, Pan Y, Jin M, Li J, Luo Y, Sun X, Li G. Diabetic retinopathy: Involved cells, biomarkers, and treatments. Front Pharmacol. 2022 Aug9;13:953691. doi: 10.3389/fphar.2022.953691. PMID: 36016568; PMCID: PMC9396039.
Sachdeva MM. To’r parda Neurodegeneration in Diabetes: an Emerging Concept in Diabetic Retinopathy. Curr Diab Rep. 2021 Dec 13;21(12):65. doi: 10.1007/s11892-021-01428-x. PMID: 34902066; PMCID: PMC8668853.
Safi H, Safi S, Hafezi-Moghadam A, Ahmadieh H. Early detection of diabetic retinopathy. Surv Ophthalmol. 2018 Sep-Oct;63(5):601-608. doi: 10.1016/j.survophthal.2018.04.003. Epub 2018 Apr 19. PMID: 29679616.
Song S, Yu X, Zhang P, Dai H. Increased levels of cytokines in the aqueous humor correlate with the severity of diabetic retinopathy. J DiabetesComplications. 2020;34(9):107641.
Szegedi S, Dal-Bianco P, Stogmann E, et al. Anatomical and functional changes in the retina in patients with Alzheimer’s disease and mild cognitive impairment. Acta Ophthalmol. 2020;98(7):e914–e921.
Tan TE, Wong TY. Diabetic retinopathy: Looking forward to 2030. Front Endocrinol (Lausanne). 2023 Jan9;13:1077669. doi: 10.3389/fendo.2022.1077669. PMID: 36699020; PMCID: PMC9868457.
van Dijk HW, Verbraak FD, Stehouwer M, et al. Association of visual function and ganglion cell layer thickness in patients with qandli diabettype 1 and no or minimal diabetic retinopathy. Vision Res. 2011;51(2):224–228.
Vujosevic S, Aldington SJ, Silva P, Hernández C, Scanlon P, Peto T, Simó R. Screening for diabetic retinopathy: new perspectives and challenges. Lancet DiabetesEndocrinol. 2020 Apr;8(4):337-347. doi: 10.1016/S2213-8587(19)30411-5. Epub 2020 Feb 27. PMID: 32113513.
Wang H, Zheng Z, Gong Y, Zhu B, Xu X. U83836E inhibits to’r parda neurodegeneration in early-stage streptozotocin-induced diabetic rats. Ophthalmic Res. 2011;46(1):19–24.
Wu F, Phone A, Lamy R, et al. Correlation of aqueous, vitreous, and plasma cytokine levels in patients with proliferative diabetic retinopathy. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2020;61(2):26.
Zhou HR, Ma XF, Lin WJ, et al. Neuroprotective role of GLP-1 analog for to’r parda ganglion cells via PINK1/Parkin-mediated mitophagy in diabetic retinopathy. Front Pharmacol. 2020;11:589114.
Zhu H, Zhang W, Zhao Y, et al. GSK3beta-mediated tau hyperphosphorylation triggers diabetic to’r parda neurodegeneration by disrupting synaptic and mitochondrial functions. MolNeurodegener. 2018;13(1):62.