INSULINREZISTENTLIK VA SUBKLINIK YALLIG‘LANISHNING GESTATSION QANDLI DIABETDAGI O‘RNI: PREEKLAMPSIYA RIVOJLANISHI BILAN BOG‘LIQLIGI
##article.subject##:
gestatsion qandli diabet, preeklampsiya, insulinrezistentlik, HOMA-IR, C-reaktiv oqsil, ferritin, tana vazni indeksi##article.abstract##
Dolzarblik: Gestatsion qandli diabet (GQD) preeklampsiya rivojlanishining muhim xavf omillaridan biri hisoblanadi. Biroq GQD aniqlangan homilador ayollarda insulinrezistentlik va subklinik yallig‘lanish ko‘rsatkichlarining preeklampsiyani prognoz qilishdagi ahamiyati yetarli darajada o‘rganilmagan.
Maqsad: Gestatsion qandli diabet bilan og‘rigan homilador ayollarda insulinrezistentlik va subklinik yallig‘lanish ko‘rsatkichlarining preeklampsiya rivojlanishi bilan bog‘liqligini hamda ularning prognostik ahamiyatini baholash.
Materiallar va usullari: O‘zbekiston Respublikasining 6 hududida o‘tkazilgan ko‘p markazli skrining tadqiqoti doirasida aniqlangan 192 nafar GQDli homilador ayollar ma’lumotlari retrospektiv tahlil qilindi. Tana vazni indeksi (TVI), insulin, HOMA-IR indeksi, C-reaktiv oqsil (CRO) va ferritin darajalari baholandi. Statistik tahlilda korrelyatsion tahlil, odds ratio hisoblash va ROC-tahlil usullaridan foydalanildi.
Natijalar: Preeklampsiya 192 nafar bemordan 10 tasida (5,2%) rivojlandi. Preeklampsiya rivojlangan ayollarda TVI, HOMA-IR, CRO va ferritin ko‘rsatkichlari preeklampsiyasiz ayollarga nisbatan sezilarli darajada yuqori bo‘ldi (p<0,05). CRO (AUC=0,790) eng yuqori prognostik qiymatni namoyish etdi. HOMA-IR, CRO va ferritinning kombinatsiyalangan modeli yuqori prognostik samaradorlikka ega bo‘lib, AUC 0,817 ni tashkil etdi.
Xulosa: Gestatsion qandli diabetda preeklampsiya rivojlanishi insulinrezistentlik va subklinik yallig‘lanishning kuchayishi bilan bog‘liq. HOMA-IR, CRO va ferritinning kompleks baholanishi preeklampsiya xavfi yuqori bo‘lgan homilador ayollarni aniqlash imkonini beradi va akusherlik kuzatuvini optimallashtirish uchun istiqbolli yondashuv hisoblanadi.
Библиографические ссылки
Атаджанова М.М. Гестационный сахарный диабет: распространенность, факторы риска, прогнозирование и влияние на течение беременности и родов: автореф. дис. ... д-ра мед. наук (DSc): 14.00.03 – Эндокринология; 14.00.01 – Акушерство и гинекология. – Ташкент, 2023. – 48 с.
Демидова Т.Ю., Лебедева А.С. Гестационный сахарный диабет: современный взгляд на патогенез // Терапевтический архив. – 2021. – Т. 93, № 10. – С. 1153–1160.
Dinakaran A., Prasad S., et al. Prediction models for gestational diabetes mellitus // Cureus. – 2025. – Vol. 17, No. 6. – e86785. DOI: 10.7759/cureus.86785.
Huang Q.F., Hu Y.C., Wang C.K., et al. Clinical first-trimester prediction models for gestational diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis // Biological Research for Nursing. – 2023. – Vol. 25, No. 2. – P. 185–197. DOI: 10.1177/10998004221131993.
International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. 10th ed. – Brussels: International Diabetes Federation, 2021.
Li Q., Chen A., Zhao C., Zhang Y., Li M., Gu Y., Pang Y., Yu P., Yue C. Association of metabolic score for insulin resistance with gestational diabetes mellitus: a multicenter cohort study // Frontiers in Nutrition. – 2025. – Vol. 12. – Article 1661119. DOI: 10.3389/fnut.2025.1661119.
Lingaiah S., et al. Associations of early pregnancy high-sensitivity C-reactive protein with adverse pregnancy outcomes // Diabetology & Metabolic Syndrome. – 2025.
Mamarizaev I., Ikhtiyarova G., Dustova N., Rakhmanova N., Mirzaeva D., Nishanova F., Karimova L., Abdurahmonov A. Comparative analysis of maternal and fetal outcomes in preeclampsia with and without HELLP syndrome in Uzbek women: a retrospective cohort study // Revista Latinoamericana de Hipertensión. – 2025. – Vol. 20, No. 11. – P. 779–786. DOI: 10.5281/zenodo.17924716.
Mendez-Figueroa H., Truong V.T.T., Pedroza C., Chauhan S.P. Gestational diabetes mellitus and the risk of preeclampsia // American Journal of Perinatology. – 2022. – Vol. 39, No. 1. – P. 88–95.
Nishanova F.P, Azimov A.A., Tojieva I.M. Regression model of the dependence of the body mass index on the risk factors of development of GDM //Journal of science.Lyon. – 2020, №12. –С. 39-43. (ISSN 3475-3281)
Steinthorsdottir V., McGinnis R., Williams N.O., et al. Genetic predisposition to hypertension is associated with preeclampsia in European and Central Asian women // Nature Communications. – 2020. – Vol. 11. – Article 5976. DOI: 10.1038/s41467-020-19733-6.
Tojieva I.M., Khaydarova F.A. Prediction model for the risk of gestational diabetes // Journal of Research in Health Science. – 2020. – № 4. – P. 3–8. DOI: 10.37057/2523-1251.
Wang J., Chen Z.Y., Shen J., Ni H.J., Sun J. Maternal iron levels and association with gestational diabetes: a systematic review and meta-analysis // Journal of Nutrition and Metabolism. – 2025. – Vol. 2025. – Article 1772306. DOI: 10.1155/2025/1772306.
Xie Y., Dai S., Chen Q., Shan D., Pan X., Hu Y. Serum ferritin levels and risk of gestational diabetes mellitus: a cohort study // Scientific Reports. – 2025. – Vol. 15. – Article 7525. – doi:10.1038/s41598-025-91456-4.