АДДИСОН КАСАЛЛИГИ: ЭРТА АНИҚЛАШ ВА ДАВОЛАШ ЖИҲАТЛАРИ

##article.authors##

  • Халимова З.Ю
  • Алимухамедова Г.А
  • Mehmanova S.U

##article.subject##:

бирламчи адренал етишмовчилик, Aддисон касаллиги, АКТГ, кортизол, ренин, глюкокортикоидлар, минералокортикоидлар, адреналит

##article.abstract##

Бирламчи буйрак усти етишмовчилиги ёки Аддисон касаллиги полиэтологик касаллик бўлиб, уларнинг энг кенг тарқалган сабаби аутоиммун адреналит ҳисобланади. Аутоиммун адреналит буйрак усти безининг зарарланиши натижасида юзага келади, бу ўз навбатида глюкокортикоидлар, минералокортикоидлар ва  андрогенларнинг етишмаслигига олиб келади. Қўшма Штатлар ва Ғарбий Европада Аддисон касаллигининг тахминий тарқалиши 20 000 кишига битта ҳолат; Ҳаёт учун хавфли бўлган клиник ҳолатларда буйрак усти етишмовчилигини тўғри ташҳис қўйиш керак ва бундай белгиларга (масалан, шок, артериал гипотензия ва қон ҳажмининг пасайиши). Буйрак усти кризидан олдинги клиник кўринишлар нозик бўлиб, гиперпигментация, холсизлик, анорексия, ортостаз, кўнгил айниши, мушак ва бўғимларда оғриқ ва тузга бўлган талабни ошишини ўз ичига олиши мумкин. Кортизол даражаси пасаяди ва адренокортикотропик гормон миқдори ошиши кузатилади. Агар клиник жиҳатдан шубҳа қилинган бўлса, беморлар ташхисни тасдиқлаш учун кортикотропин стимуляцияси тестини ўтказиш керак. Бирламчи буйрак усти етишмовчилигини даволаш глюкокортикоидлар ва минералокортикоидларни қабул қилиш талаб этилади. Стресс ҳолатида (масалан, инвазив жарроҳлик амалиётида) глюкокортикоидларнинг миқдорини кўпайтириш зарур. Бирламчи буйрак усти бези етишмовчилиги ёки аутоиммун адреналитни даволашда йўндош аутоиммун касалликларни инобатга олиш талаб этилади;  50% беморларнинг ҳаёт анамнезида  бошқа аутоиммун касаллик ривожланиши мумкин.

Библиографические ссылки

Alkatib AA, Cosma M, Elamin MB, et al. A systematic review and meta analysis of randomized placebo-controlled trials of DHEA treatment effects on quality of life in women with adrenal insufficiency. J Clin Endocrinol Metab. 2009;94(10):3676-3681

Betterle C, Dal Pra C, Mantero F, Zanchetta R. Autoimmune adrenal insufficiency and autoimmune polyendocrine syndromes: autoantibod ies, autoantigens, and their applicability in diagnosis and disease pre diction [published correction appears in Endocr Rev. 2002;23(4):579]. Endocr Rev. 2012;23(3):327-364.

Baker PR, Nanduri P, Gottlieb PA, et al. Predicting the onset of Addison’s disease: ACTH, renin, cortisol, and 21-hydroxylase autoantibodies. Clin Endocrinol (Oxf). 2012;76(5):617-624

Bornstein SR, Allolio B, Arlt W, et al. Diagnosis and treatment of primary adrenal insufficiency: an endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab 2016;101:364–89.

Barnes SC, Swaminathan R. Effect of albumin concentration on serum cortisol measured by the Bayer Advia Centaur assay. Ann Clin Biochem 2007;44:79–82..

Burke CW. Adrenocortical insufficiency. Clin Endocrinol Metab. 1985;14(4):947-976.

Bleicken B, Hahner S, Ventz M, Quinkler M. Delayed diagnosis of adre nal insufficiency is common: a cross-sectional study in 216 patients. Am J Med Sci. 2010;339(6):525-531.

Bleicken B, Hahner S, Ventz M, et al. Delayed diagnosis of adrenal insufficiency is common: a cross- sectional study in 216 patients. Am J Med Sci 2010;339:525–31

Bleicken B, Hahner S, Loeffler M, et al. Influence of hydrocortisone dos age scheme on health-related quality of life in patients with adrenal insufficiency. Clin Endocrinol (Oxf). 2010;72(3):297-304

Baker V. Life plans and family-building options for women with primary ovarian insufficiency. Semin Reprod Med. 2011;29(4):362-372.

Crown A, Lightman S. Why is the management of glucocorticoid defi ciency still controversial: a review of the literature. Clin Endocrinol (Oxf). 2005;63(5):483-492.

Coco G, Dal Pra C, Presotto F, et al. Estimated risk for developing auto immune Addison’s disease in patients with adrenal cortex autoantibod ies. J Clin Endocrinol Metab. 2006;91(5):1637-1645.

Dorin RI, Qualls CR, Crapo LM. Diagnosis of adrenal insufficiency. Ann Intern Med 2013;139:194–204.

Debono M, Ross RJ, Newell-Price J. Inadequacies of glucocorticoid replacement and improvements by physiological circadian therapy. Eur J Endocrinol. 2009;160(5):719-729.

Debono M, Price JN, Ross RJ. Novel strategies for hydrocortisone replacement. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab 2009;23:221–32.

Erichsen MM, Løvås K, Skinningsrud B, et al. Clinical, immunological, and genetic features of autoimmune primary adrenal insufficiency: observa tions from a Norwegian registry. J Clin Endocrinol Metab. 2009;94(12): 4882-4890.

Eisenbarth GS, Gottlieb PA. Autoimmune polyendocrine syndromes. N Engl J Med. 2014;350(20):2068-2079.

Gan EH, MacArthur K, Mitchell AL, et al. Residual adrenal function in autoimmune Addison’s disease: improvement after tetracosactide (ACTH1- 24) treatment. J Clin Endocrinol Metab 2014;99:111–8.

Gjerstad JK, Lightman SL, Spiga F. Role of glucocorticoid negative feedback in the regulation of HPA axis Pulsatility. Stress 2018;21:403–16.

Husebye ES, Løvås K. Immunology of Addison’s disease and premature ovarian failure. Endocrinol Metab Clin North Am. 2009;38(2):389-405.

Hashim M, Athar S, Gaba WH. New onset adrenal insufficiency in a patient with COVID- 19. BMJ Case Rep 2021;14:e237690.

Johannsson G, Nilsson AG, Bergthorsdottir R, et al. Improved cortisol exposure- time profile and outcome in patients with adrenal insufficiency: a prospective randomized trial of a novel hydrocortisone dual- release formulation. J Clin Endocrinol Metab 2012;97:473–81.

Napier C, Gan EH, Mitchell AL, et al. Residual Adrenal Function in Autoimmune Addison’s Disease—Effect of Dual Therapy With Rituximab and Depot Tetracosactide. J Clin Endocrinol Metab 2020;105:e1250–9.

Oelkers W, Diederich S, Bähr V. Therapeutic strategies in adrenal insuf f iciency. Ann Endocrinol (Paris). 2001;62(2):212-216.25. Ouyang T, Rothfus WE, Ng JM, et al. Imaging of the pituitary. Radiol Clin North Am 2011;49:549–71.

Загрузки

##submissions.published##

2024-07-04