КРИЗИС СОВЕТСКОЙ СУДЕБНОЙ СИСТЕМЫ В УЗБЕКИСТАНЕ (на примере 1980-1991 гг.)
Ключевые слова:
Конституция, закон, министерство юстиции, Верховный суд Узбекской ССР, областной суд, народный суд, народные заседатели, решение, постановление, текучесть кадров, “хлопковое дело”, уровень квалификации судейАннотация
В данной статье раскрывается история судебной системы Узбекской ССР в 1980-1991 годах на основе исторических источников и сопоставительного анализа нормативно-правовых документов. В частности, раскрыты анархия в судебной системе в годы перестройки, нарушения законов в судебном процессе, обострение криминогенной обстановки в республике, привлечение к ответственности граждан сфабрикованными обвинениями по «хлопковому делу» и осуществление процессов их реабилитации благодаря решительной позиции руководства республики, деятелей судебной системы.
Библиографические ссылки
Мирзиёев Ш.М. Конституция ва қонун устуворлиги-ҳуқуқий демократик давлат ва фуқаролик жамиятининг энг муҳим мезони / Миллий тикланишдан – миллий юксалиш сари. – Тошкент: Ўзбекистон, 2020. Т. 4. – 453 б. [Mirziyoev Sh.M. Constitution and the rule of law are the most important criteria of a legal democratic state and civil society / From national revival to national rise. - Tashkent: Uzbekistan, 2020. T. 4. - 453 p.]
Конституция (Основной закон) УзССР. – Ташкент.: Партиздат КП (б) Уз, 1978. – 46 с. [Constitution (The basic Law) of the UzSSR. - Tashkent.: Partizdat KP (b) Uz, 1978. - 46 p.]
Саркисянц Г.П. Ҳақбердиева Р.Т. Стерник И.Б. СССРда суд тузилиши: суд, прокуратура ва юстиция органларида ишларни ташкил этиш. Т.:Ўқитувчи. 1987. -165 б. [Sarkisyants G.P. Hakberdieva R.T. Sternik I.B. Judicial structure in the USSR: organization of cases in the court, prosecutor's office and judicial bodies. T.: Teacher. 1987. -165 p.]
“Ўзбекистон ССР суд тузилиши тўғрисида”, “Ўзбекистон ССР туман(шаҳар) халқ судларини сайлаш тўғрисида”, “Ўзбекистон ССР туман(шаҳар) халқ судларининг халқ судьялари ва халқ маслаҳатчиларини чақириб олиш тартиби тўғрисида”ги қонунлар // ЎзССР Олий Советининг Ведомостлари. 1981. №33. –Б. 1-2. [Laws “On the structure of the judiciary of the Uzbek SSR”, “On the election of district (city) people's courts of the Uzbek SSR”, “On the procedure for recalling people's judges and people's advisers of the district (city) people's courts of the Uzbek SSR” // Vedomosti of the Supreme Soviet of the UzSSR . 1981. No. 33. -pp 1-2.]
Ўзбекистон ССР Суд тузилиши тўғрисидаги қонуни. Тошкент: Ўзбекистон, 1982. -109 б. [Law of the Court Structure of the Uzbek SSR. Tashkent: Uzbekistan, 1982. -109 p.]
ЎзССР Олий Советининг ведомостлари. 1982 йил 10 апрел №10. –Б.6. [Vedomosti of the Supreme Soviet of the UzSSR. April 10, 1982 №10. -P.6.]
Долзарб вазифа // “Совет Ўзбекистони”, 1985 йил 28 декабр[A great task // “Soviet Uzbekistan”, December 28, 1985]
Прокурорга саволлар // “Совет Ўзбекистони”, 1988 йил 10 июл[Questions to the prosecutor // “Soviet Uzbekistan”, July 10, 1988 ]
“Ўзбекистон ССР Олий судининг фаолияти тўғрисидаги ҳисобот” доклади юзасидан музокаралар//“Совет Ўзбекистони”, 1988 йил 21 ноябр[Negotiations on the document “Report on the activities of the Supreme Court of the Uzbek SSR” // "Soviet Uzbekistan", November 21, 1988]
Суд обрўси // “Совет Ўзбекистони”, 1988 йил 23 сентябр[Judicial reputation // “Soviet Uzbekistan”, September 23, 1988 ]
Ўзбекистон ССР Олий Совети Қонун лойиҳаларини тайёрлаш комиссиясининг Ўзбекистон ССР Олий суди фаолияти тўғрисидаги ҳисобот юзасидан қўшимча доклади //“Совет Ўзбекистони”, 1988 йил 23 ноябр [Additional document of the Law Drafting Commission of the Supreme Soviet of the Uzbek SSR on the report on the activities of the Supreme Court of the Uzbek SSR // “Soviet Uzbekistan”, November 23, 1988]
Ўзбекистон Миллий Архиви, Р-1714-фонд, 9-рўйхат, 421-йиғма жилд, 172-варақ. [National Archives of Uzbekistan, fund R-1714, list 9, collective volume 421, sheet 172.]
Ўзбекистон ССР Олий судининг фаолияти тўғрисида ҳисобот. Ўзбекистон ССР Олий судининг раиси С.Йигиталиев доклади //“Совет Ўзбекистони”, 1988 йил 20 ноябр [Report on the activity of the Supreme Court of the Uzbek SSR. Document of S.Yigitaliev, Chairman of the Supreme Court of the Uzbek SSR // “Soviet Uzbekistan”, November 20, 1988 ]
Ўзбекистон ССР Олий судининг фаолияти тўғрисида Ўзбекистон ССР Олий Советининг қарори //“Совет Ўзбекистони”, 1988 йил 21 ноябр [Decision of the Supreme Soviet of the Uzbek SSR on the activities of the Supreme Court of the Uzbek SSR // “Soviet Uzbekistan”, November 21, 1988]
Ўзбекистон Миллий Архиви, Р-1714-фонд, 9-рўйхат, 660-йиғма жилд, 10-варақ. [National Archives of Uzbekistan, Fund R-1714, List 9, Volume 660, Sheet 10 ]
Тошкент шаҳар халқ депутатлари Советларининг жамоат тартибини сақлаш, оғир ва хавфли жиноятларга қарши курашни таъминлашда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар фаолиятига раҳбарлик қилиш соҳасидаги иши тўғрисида // ЎзССР Олий Советининг ведомостлари, 1990 йил 20 январ. №2. –Б.9-12. [About the work of the Tashkent City Council of People's Deputies in the field of maintaining public order, leading the activities of law enforcement agencies in ensuring the fight against serious and dangerous crimes // Bulletin of the Supreme Soviet of the UzSSR, January 20, 1990. №2. -pp.9-12.]
Ўзбекистон Миллий Архиви, Р-1714-фонд, 9-рўйхат, 660-йиғма жилд, 58-варақ. [National Archives of Uzbekistan, Fund R-1714, List 9, Volume 660, Sheet 58 ]
Ўзбекистон Миллий Архиви, Р-1714-фонд, 9-рўйхат, 660-йиғма жилд, 74-варақ[National Archives of Uzbekistan, Fund R-1714, List 9, Volume 660, Sheet 74]
Ўзбекистон ССР Олий судини сайлаш тўғрисида Ўзбекистон ССР Олий Советининг қарори // ЎзССР Олий Советининг ведомостлари, 1980 йил 31 март. №9. –Б.162. [Decision of the Supreme Soviet of the Uzbek SSR on the election of the Supreme Court of the Uzbek SSR // Bulletin of the Supreme Soviet of the UzSSR, March 31, 1980. №9. -Р.162.]
Б.А.Наврўзовни Ўзбекистон ССР Олий судининг раиси этиб сайлаш тўғрисида Ўзбекистон ССР Олий Совети Презизидиумининг фармони // ЎзССР Олий Советининг ведомостлари, 1982 йил 20 июн. №17. –Б.8. [Decree of the Presidium of the Supreme Soviet of the Uzbek SSR on the election of B.A. Navro'zov as the chairman of the Supreme Court of the Uzbek SSR // Bulletin of the Supreme Soviet of the UzSSR, June 20, 1982. №17. -Р.8. ]
Ўзбекистон ССР Олий судини сайлаш тўғрисида Ўзбекистон ССР Олий Советининг қарори // ЎзССР Олий Советининг ведомостлари, 1985 йил 30 апрел. №10. –Б.44-47. [Decision of the Supreme Soviet of the Uzbek SSR on the election of the Supreme Court of the Uzbek SSR // Bulletin of the Supreme Soviet of the UzSSR, April 30, 1985. No. 10. - pp. 44-47. ]
Ўзбекистон ССР Олий Совети Қонун лойиҳаларини тайёрлаш комиссиясининг Ўзбекистон ССР Олий суди фаолияти тўғрисидаги ҳисобот юзасидан қўшимча доклади //“Совет Ўзбекистони”, 1988 йил 23 ноябр [Additional document of the Law Drafting Commission of the Supreme Soviet of the Uzbek SSR on the report on the activities of the Supreme Court of the Uzbek SSR // “Soviet Uzbekistan”, November 23, 1988 ]
М.Маликовни Ўзбекистон ССР Олий судининг раиси этиб сайлаш тўғрисида Ўзбекистон ССР Олий Совети Презизидиумининг фармони // ЎзССР Олий Советининг ведомостлари, 1989 йил 20 феврал. №4-5. –Б.13. [Decree of the Presidium of the Supreme Soviet of the Uzbek SSR on the election of M. Malikov as the chairman of the Supreme Court of the Uzbek SSR // Bulletin of the Supreme Soviet of the UzSSR, February 20, 1989. No. 4-5. -P.13.]
Ўзбекистон тарихи (1917–1991 йиллар). Ўзбекистон 1939-1991 йилларда. 2-китоб / Масъул муҳаррирлар Р. Абдуллаев, М. Раҳимов, Қ. Ражабов. – Тошкент: O’zbekistоn НМИУ, 2019. - 576 б. [History of Uzbekistan (1917-1991). Uzbekistan in 1939-1991. Book 2 / Responsible editors R. Abdullaev, M. Rahimov, Q. Rajabov. - Tashkent: NMIU of Uzbekistan, 2019. - 576 p.]
Илюхин В. Қабоҳат ёхуд ... (“Ўзбеклар иши” деган уйдирма хусусида). –Тошкент: Ўзбекистон, 1993. -272 б. [Ilyukhin V. Evil or ... (About the lie about the “Uzbeks work”. -Tashkent: Uzbekistan, 1993. -272 p. ]
Полвонзода А. Тарихий ҳақиқат изидан. “Пахта иши” қандай вужудга келган эди?// “Водийнома”, 2020 йил №1. –Б. 60-103. [Polvonzoda A. From the historical truth. How did “Cotton Work” come about?// “Vodiynoma”, 2020 year №1. -pp. 60-103.]
Оқланганлар // “Совет Ўзбекистони”, 1991 йил 26 февраль. [The acquitted // "Soviet Uzbekistan", February 26, 1991.]
Ўзбекистон ССР Президенти И.А.Каримовнинг республика қишлоқ хўжалик ходимларининг қурултойида сўзлаган нутқи // “Совет Ўзбекистони”, 1991 йил 27 март. [The speech of the President of the Uzbek SSR I.A. Karimov at the congress of agricultural workers of the republic // “Soviet Uzbekistan”, March 27, 1991.]
У.Мингбоевни Ўзбекистон ССР Олий судининг раиси этиб сайлаш тўғрисида Ўзбекистон ССР Олий Совети Презизидиумининг фармони // ЎзССР Олий Кенгашининг Ахборотномаси, 1991 йил 12 июн. №8. –Б.29. [Decree of the Presidium of the Supreme Soviet of the Uzbek SSR on the election of U. Mingboev as the chairman of the Supreme Court of the Uzbek SSR // Bulletin of the Supreme Council of the UzSSR, June 12, 1991. №8. -Р.29. ]