АЛИШЕР НАВОИЙ ИЖОДИДА ФАНО ВА ФОНИЙЛИК ҲАҚИДАГИ АЙРИМ МУЛОҲАЗАЛАР
##article.subject##:
Алишер Навоий, фано, фоний, бақо, тасаввуф, ғазал, қитъа, достон, бадиий талқин.##article.abstract##
Мазкур мақолада фано ва бақо ҳақидаги тасаввуфий қарашларнинг Алишер Навоий ижодидаги бадиий талқинлари ўрганилган. Мавзуни ёритиш учун, энг аввало, классик тасаввуфий манбалардаги фано ҳақидаги фикрлар таҳлил ва тасниф қилинган. Жумладан, Абу Наср Саррожнинг “Ал-Лумаъ”, Абдулкарим Қушайрийнинг “Рисолаи Қушайрия”, нақшбандия тариқатининг намоёндаларидан Хожа Муҳаммад Порсонинг “Фаслул-хитоб”, “Қудсия”, Абдураҳмон Жомийнинг “Нафаҳот ул-унс” ва Алишер Навоийнинг “Насойим ул-муҳаббат” асарларидаги фикрлар бадиий матн талқинлари учун асос қилиб олинган. Фано ва бақо масаласининг Алишер Навоий асарларида қай даражада бадиий талқин этилганини текшириш учун унинг ҳам лирик (ғазал, рубоий, қитъа, фард), ҳам эпик (достон) асарлари тадқиқот объекти сифатида танланган. Навоий ғазалларидаги масалага доир айрим байтлар достонлардаги кенгқамровли фикрлар ва қолипловчи ҳикоятлар билан қиёсан ўрганилиб талқин қилинди. Фано тимсолининг нафақат Алишер Навоий асарларидаги бадиий кўриниши, балки шоир давридаги Абдураҳмон Жомий, Саййид Ҳасан Ардашер сингари реал шахслар тасвири ҳам кўрсатилган. Мақолада қўйилган илмий муаммони ўрганишда мумтоз ва замонавий адабиётшуносликдаги талқин тамойиллари методологик асос қилиб олинган. Тадқиқот якунида умумий хулосалар чиқарилган.
Библиографические ссылки
Ebu Nasr Serrac Tusi. El-Lüma. İslam Tasavvufu. – İstanbul: Altınoluk Yayınları, 1417 – 1996.
İsmail Ankaravi. Nekş el-Füsus şerhi. – İstanbul: Ribat yayınları, 1981.
Hasan Kamil Yılmaz. Tasavvuf ve Tarikatlar. – İstanbul: Ensar, 2004.
Sirojiddinov Sh., Yusupova D., Davlatov O. Navoiyshunoslik. – Toshkent: Tamaddun, 2019.
Абдураҳмон Ҷомӣ. Осор: иборат аз ҳашт ҷилд. Ҷилд 6. – Душанбе: Адиб, 1988.
Абдураҳмон Ҷомӣ. Осор: иборат аз ҳашт ҷилд. Ҷилд 7. – Душанбе: Адиб, 1989.
Абдуқодиров А. Тасаввуф ва Алишер Навоий ижодиёти (Ваҳдат ул-вужуд проблемаси бўйича). Филол. фан. докт. дисс. – Тошкент, 1998.
Алишер Навоий. Тўла асарлар тўплами. 10 жилдлик: 1-жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2011.
Алишер Навоий. Тўла асарлар тўплами. 10 жилдлик: 2-жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2011.
Алишер Навоий. Тўла асарлар тўплами. 10 жилдлик: 3-жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2011.
Алишер Навоий. Тўла асарлар тўплами. 10 жилдлик: 4-жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2011.
Алишер Навоий. Тўла асарлар тўплами. 10 жилдлик: 5-жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2011.
Алишер Навоий. Тўла асарлар тўплами. 10 жилдлик: 9-жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2011.
Алишер Навоий. Тўла асарлар тўплами. 10 жилдлик: 10-жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2011.
Абул Муҳсин Муҳаммад Боқир ибн Муҳаммад Али. Баҳоуддин Балогардон. Таржимон: Маҳмудхон Маҳдум Ҳасанхон Маҳдум ўғли. – Тошкент: Ёзувчи, 1993.
Жабборов Н. Маоний аҳлининг соҳибқирони. – Тошкент: Adabiyot, 2021.
Раззоқов А. Алишер Навоий шеъриятида бадиий тимсол ва тасаввуфий талқин // Ўзбек тили ва адабиёти. 2022 йил, 1-сон. Б: 53 – 58.
Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷилди дуввум. – Москва: Советская энциклопедия, 1969.
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф. Ҳислатли ҳикматлар шарҳи. 1-жуз. – Тошкент: Hilol-nashr, 2019.
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф. Ҳислатли ҳикматлар шарҳи. 4-жуз. – Тошкент: Hilol-nashr, 2019.
Юсупова Д. Қитъа / Алишер Навоий: қомусий луғат. 2-жилд. – Тошкент: Шарқ, 2016.
Ҳаққул И. Камол эт касбким... – Тошкент: Чўлпон, 1991.
دكترﺳﻳﺪﺟﻌﻔﺮﺳﺟﺎﺪﻯ. ﻓﺮﻫﻨﻚﺍﺼﻃﻼﺣﺎﺕﻭﺘﻌﺒﻴﺮﺍﺕﻋﺮﻓﺎﻧﻰ. ﺘﻬﺮﺍﻥ: ﻄﻬﻮﺮﻯ٬۱۳۷۰
[Доктор Саййид Жаъфар Сажжодий. Фарҳанги истилоҳот ва таъбироти ирфоний. – Теҳрон: Таҳурий, 1370 (ҳижрий-шамсий)]
مولانانورالدينعبدالرحمنجامي. نفحاتالنس منحضراتالقدص. كلكته: مطبعليسي،١٨٥٨.
[Мавлоно Нуриддин Абдураҳмон Жомий. Нафаҳот ул-унс мин ҳазарот ал-қудс. – Калкутта: Матбаъайи Лайсий, 1858. Тошбосма].
خواجهمحمدبنمحمدپارساىبخارى. ﻗﺪﺳﻳﻪ. كلماتﺒﺤﺎﺍﻞﺪﻳﻥﻨﻘﺸﺒﻧﺪ. ﺘﻬﺮﺍﻥ:ﻜﺗﺎﺐﺧﺎﻧﻪﻄﻬﻮﺮﻯ٬۱۳۵۴.
[Хожа Муҳаммад бин Муҳаммад Порсо Бухорий. Қудсия. Калимоти Баҳоуддин Нақшбанд. – Теҳрон: Китобхонаи Таҳурий 1354 (ҳижрий-шамсий)].
ﺧﻭﺍﺟﻪﻣﺣﻣﺪﭙﺎﺮﺳﺎ. ﻔﺻﻞﺍﻟﺧﻃﺎﺐﺒﻭﺼﻞﺍﻟﺎﺣﺒﺍﺐ. ﺗﺎﺸﻜﻧﺩ،ﻣﻃﺒﻊﻏﻠﺎﻣﻰ،۱۳۳۱.
[Хожа Муҳаммад Порсо. Фаслул-хитоб ба васлул-аҳбоб. – Тошканд: Матбаъайи Ғуломия, 1331 (1913). Тошбосма].
ﺸﻳﺦﻓﺮﻳﺩﺍﻟﺩﻳﻥﻋﻃﺎﺮﻨﺸﺎﺒﻮﺮﻯ. ﻤﻨﻄﻖﺍﻟﻄﻳﺮ. ﺘﻬﺮﺍﻥ: ﭽﺎﭙﺧﺎﻨﻪﻤﺷﻌﻞﺍﺰﺍﺪﻯ۱۳۵۳ﮬﺶ
[Шайх Фаридуддин Аттор Нишопурий. Мантиқ ут-тайр. – Теҳрон: Чопхонаи Машъали озодӣ, 1353 (ҳижрий-шамсий)].
ﺍﺒﻮﺍﻟﻗﺎﺳﻡﻋﺑﺪﺍﻟﻛﺭﻳﻡﺑﻦﻫﻮﺍﺯﻦﺍﻟﻗﺷﻳﺭﻯ. ﺗﺭﺟﻣﻪﺭﺳﺎﻟﻪﻗﺷﻳﺭﻳﻪ. ﻣﺗﺭﺟﻡﺍﺑﻮﻋﻟﻰﺣﺳﻥﺑﻥﺍﺣﻣﺩﻋﺛﻣﺎﻧﻰ. ﺗﻬﺭﺍﻥ: ﻫﺭﻣﺲ۱۳۹۰
[Абул Қосим АбдулКарим бин Ҳавозин ал-Қушайрий. Таржимаи Рисолаи Қушайрия. Мутаржим: Абу Али Ҳасан бин Аҳмад Усмоний. – Теҳрон: Ҳурмус, 1390 (ҳижрий-шамсий)].
