THE PLACE AND IRFONICAL SIGNIFICANCE OF THE CONCEPT "AHLI MAONIY" IN THE WORKS OF ALISHER NAVOI
Keywords:
meaning, people of enlightenment, people of appearance, external content, internal essence, artistic and aesthetic thinking, the concept of creativity, artistic interpretationAbstract
The article analyzes the use and artistic interpretation of the terms "mani" ("meaning") and "ahli maoniy" ("people of enlightenment") in the work of Alisher Navoi. In the works of the great thinker, the interpretation of these concepts was studied on the basis of the following classification: 1) the expression of ideas that reveal the essence of the terms "meaning"; 2) a high level of educated people and their views, which could be a criterion for the life of society and the artistic and aesthetic thinking of the nation; 3) a description of predecessors and contemporaries belonging to people of enlightenment; 4) the question of the relationship between people of education and people of appearance.
This scientific problem was investigated on the example of Alisher Navoi's sofa "Badoy-ul-Bidoy", the kulliyat "Khazoyin-ul-Maoniy", dastans "Khamsa", the nameskir (ontology) "Majolis-un-nafois", the works of "Lison-ut-tayr ”,“ Muhokamat-ul-lughatain ”,“ Mahbub-ul-kulub ”,“ Hamsat-ul-mutahayyirin ”,“ Nasoyim-ul-muhabbat ”,“ Holoti Sayyid Hasan Ardasher ”. If necessary, the views of Alisher Navoi are compared with those of his great predecessor Nizami Ganjavi.
The works of Davlatshah Samarkandi “Tazkirat-ush-shuaro”, Dehhudo “Lugatnoma”, Giyosiddin Khandamir “Makorim-ul-ahlok” were used to substantiate scientific views in the analysis process.
As a result of the study, it was found that the term "meaning" in the work of Alisher Navoi contradicts "appearance (appearance, appearance)" and expresses the inner essence, not the external content, and the concept of "enlightenment" means the science of knowledge, which is the basis of artistic expression. It is concluded that the combination "ahli maoniy" (people of enlightenment) represents a broader essence, which is interpreted under the meaning of people of truth and enlightenment, meaning "Haq", that is, Allah in a figurative sense and is a concept associated with the concept of the great poet's work.
References
Алишер Навоий. Бадойиъ ул-бидоя. / Мукаммал асарлар тўплами. Йигирма томлик. Т.I. – Тошкент: Фан, 1987.
Алишер Навоий. Ғаройиб ус-сиғар. / Тўла асарлар тўплами. Ўн жилдлик. Биринчи жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2011.
Алишер Навоий. Наводир уш-шабоб. / Тўла асарлар тўплами. Ўн жилдлик. Иккинчи жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2011.
Алишер Навоий. Бадойиъ ул-васат. / Тўла асарлар тўплами. Ўн жилдлик. Учинчи жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2011.
Алишер Навоий. Фавойид ул-кибар. / Тўла асарлар тўплами. Ўн жилдлик. Тўртинчи жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2011.
Алишер Навоий. Хамсат ул-мутаҳаййирин. / Тўла асарлар тўплами. Ўн жилдлик. Бешинчи жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2011.
Алишер Навоий. Ҳайрат ул-аброр. / Тўла асарлар тўплами. Ўн жилдлик. Олтинчи жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2011.
Алишер Навоий. Лайли ва Мажнун. / Тўла асарлар тўплами. Ўн жилдлик. Еттинчи жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2011.
Алишер Навоий. Садди Искандарий. / Тўла асарлар тўплами. Ўн жилдлик. Саккизинчи жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2011.
Алишер Навоий. Лисон ут-тайр. / Тўла асарлар тўплами. Ўн жилдлик. Тўққизинчи жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2011.
Алишер Навоий. Мажолис ун-нафоис. / Тўла асарлар тўплами. Ўн жилдлик. Тўққизинчи жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2011.
Алишер Навоий. Маҳбуб ул-қулуб. / Тўла асарлар тўплами. Ўн жилдлик. Тўққизинчи жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2011.
Алишер Навоий. Муҳокамат ул-луғатайн. / Тўла асарлар тўплами. Ўн жилдлик. Ўнинчи жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2011.
Алишер Навоий. Насойим ул-муҳаббат. / Тўла асарлар тўплами. Ўн жилдлик. Ўнинчи жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2011.
Алишер Навоий. Ҳолоти Саййид Ҳасан Ардашер. / Тўла асарлар тўплами. Ўн жилдлик. Ўнинчи жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2011.
Деҳхудо, Алиакбар. Луғатнома. – Теҳрон: Тажриш нашриёти, 1377, 1-жуз.
Навоий асарлари луғати. – Тошкент: Адабиёт ва санъат, 1972.
Nizomiy Ganjaviy. Xusrav va Shirin (Tarjimon: Jamol Kamol). – Baku, 2019.
Самарқандий, Давлатшоҳ. Шоирлар бўстони (Тазкират уш-шуаро”дан Бўрибой Аҳмедов таржимаси). – Тошкент: Адабиёт ва санъат, 1981.
Хондамир, Ғиёсиддин. Макорим ул-ахлоқ. ¬– Тошкент: Академнашр, 2018.
Ғиёсуддин, Муҳаммад. Ғиёс ул-луғот. чилд. I, II. – Душанбе: Адиб, 1987, 1988.
