O‘ZBEK LINGVOPOETIKASINING ILMIY-NAZARIY ASOSCHISI: ILMIY MEROS VA TADQIQ TAMOYILLARI

##article.authors##

  • Ma’mura NARZIYEVA

##article.subject##:

lingvopoetika, she’riy matn, poetik nutq, qofiya semantikasi, so‘z tartibi, aktual bo‘linish, filologik tahlil, ilmiy maktab, Tahliliy o‘qish

##article.abstract##

Maqolada o‘zbek lingvopoetikasining mustaqil ilmiy yo‘nalish sifatida shakllanishida filologiya fanlari doktori, professor Ibodulla Kamolovich Mirzayevning o‘rni tarixiy-ilmiy va konseptual jihatdan yoritiladi. Olimning she’riy matnni tilshunoslik, adabiyotshunoslik hamda she’rshunoslik yutuqlari asosida yaxlit talqin qilishga qaratilgan qarashlari, qofiya semantikasi, poetik sintaksis, so‘z tartibi, ritm va aktual bo‘linishga oid xulosalari tizimlashtiriladi. Tadqiqotda “asoschi” tushunchasi tarixiy ustuvorlik, nazariy yangilik, metodologik yaxlitlik, ilmiy maktab yaratish va ta’lim amaliyotiga tatbiq etish mezonlari orqali izohlanadi. Tahlil natijasida I.K.Mirzayevning xizmati o‘zbek badiiy nutqi haqidagi avvalgi izlanishlarni inkor etish emas, balki ularni lingvopoetika nomi ostida integratsiyalagan, she’riy matn tadqiqining maxsus obyekti, kategoriyalari va usullarini belgilagan ilmiy konsepsiya yaratishdan iborat ekani asoslanadi. Olimning g‘oyalari keyingi dissertatsiyalar, monografiyalar va “Tahliliy o‘qish” metodida izchil davom ettirilgani ko‘rsatiladi.

Библиографические ссылки

Аристотель. Поэтика / рус тилидан М. Маҳмудов ва У. Тўйчиев таржимаси. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1980.

Jakobson R. Linguistics and Poetics // Style in Language / ed. T. A. Sebeok. – Cambridge, MA: MIT Press, 1960. – P. 350–377.

Виноградов В.В. О языке художественной литературы. – Москва: Гослитиздат, 1959. – 656 с.

Григорьев В.П. Поэтика слова. – Москва: Наука, 1979. – 344 с.

Лотман Ю.М. Структура художественного текста. – Москва: Искусство, 1970. – 384 с.

Мирзаев И.К. Лексические и морфологические средства формирования семантики рифмы. – Ташкент: Фан, 1990. – 132 с.

Мирзаев И.К. Проблемы лингвопоэтической интерпретации стихотворного текста (на материале современной узбекской поэзии): автореф. дисс. ... д-ра филол. наук. – Ташкент, 1992. – 43 с.

Мирзаев И.К. Лингвистик поэтика ва унинг филологик таҳлилдаги ўрни // Тилшуносликнинг долзарб масалалари. – Тошкент: Университет, 2002. – Б. 22–28.

Мирзаев И.К. Тил ва нутқ ҳодисаларини ўзаро фарқлаш лозимлиги ҳақида // СамДУ илмий ахборотномаси. – Самарқанд, 2003. – № 2. – Б. 3–5.

Мирзаев И.К. Лингвопоэтика: юзага келиши, муаммо ва ечимлари // Лингвопоэтика, структур филология ва когнитив таълим муаммолари: халқаро илмий-амалий анжуман материаллари. – Самарқанд: СамДУ, 2006.

Мирзаев И.К. Лингвопоэтик таҳлил филолог-ижодий тафаккур соҳибини тайёрлашнинг бирламчи омили эканлиги ҳақида // Тилшуносликнинг долзарб масалалари. III китоб. – Тошкент: ЎзМУ, 2006. – Б. 80–82.

Ўринбоев Б., Қўнғуров Р., Лапасов Ж. Бадиий текстнинг лингвистик таҳлили. – Тошкент: Ўқитувчи, 1990. – 219 б.

Дониёров Х., Йўлдошев Б. Адабий тил ва бадиий стиль. – Тошкент: Фан, 1988.

Умурқулов Б. Поэтик нутқ лексикаси. – Тошкент: Фан, 1990.

Рихсиева Г. Лингвопоэтик тадқиқ асослари бўйича мулоҳазалар // Ўзбек тили ва адабиёти. – Тошкент, 2003. – № 2. – Б. 84–86.

Йўлдошев М. Бадиий матн ва унинг лингвопоэтик таҳлили асослари. – Тошкент: Фан, 2007. – 123 б.

Йўлдошев М. Бадиий матн лингвопоэтикаси. – Тошкент: Фан, 2008. – 159 б.

Akbarova X. Lingvopoetika sohasining vujudga kelishi va nazariy masalalari // Comparative Turkish Dialects and Literatures. – 2023. – Vol. 1, № 3. – B. 27–32. DOI/Izlik: JA24HA97ST.

Mirzayev Ibodulla Kamolovich: rasmiy biografik ma’lumot // Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti. URL: https://www.samdu.uz/uz/pages/Ibodulla_mirzayev (murojaat sanasi: 23.08.2026).

Fan fidoyilari: professor Ibodulla Mirzayev // Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti axborot xizmati. URL: https://www.samdu.uz/ru/news/51284 (murojaat sanasi: 23.08.2026).

Абдураҳмонов Х., Маҳмудов Н. Сўз эстетикаси. – Тошкент: Фан, 1981. – 59 б.

Маҳмудов Н. Ойбек шеъриятидаги ўхшатишларнинг лингвопоэтикаси // Ўзбек тили ва адабиёти. – Тошкент, 1985. – № 6. – Б. 48–50.

Каримов С. Ўзбек тилининг бадиий услуби: филол. фан. д-ри ... дисс. – Тошкент, 1993. – 292 б.

Муҳаммаджонова Г. 80-йиллар охири – 90-йиллар бошлари ўзбек шеъриятининг лингвопоэтик тадқиқи: филол. фан. номз. ... дисс. автореф. – Тошкент, 2004. – 25 б.

Ёқуббекова М. Ўзбек халқ қўшиқларининг лингвопоэтик хусусиятлари: филол. фан. номз. ... дисс. автореф. – Тошкент, 2005. – 27 б.

Шадиева Д. Муҳаммад Юсуф шеърияти лингвопоэтикаси: филол. фан. номз. ... дисс. автореф. – Тошкент, 2007. – 26 б.

Ибрагимова Ф. Бадиий матнда эллипсис ва антиэллипсис: филол. фан. номз. ... дисс. автореф. – Тошкент, 2011. – 26 б.

Жамолиддинова Д. Бадиий нутқда парантез бирликларнинг семантик-грамматик ва лингвопоэтик хусусиятлари: филол. фан. номз. ... дисс. автореф. – Тошкент, 2009. – 26 б.

Анданиязова Д.Р. Бадиий матнда ономастик бирликлар лингвопоэтикаси: филол. фан. бўйича фалсафа д-ри (PhD) ... дисс. автореф. – Тошкент, 2017. – 52 б.

Загрузки

##submissions.published##

2026-10-17

##issue.issue##

##section.section##

Статьи