АЛИШЕР НАВОИЙ ИЖОДИДА ФАҚРЛИК МАҚОМИ ВА ФАҚИР ОБРАЗИНИНГ БАДИИЙ ТАЛҚИНИ
##article.subject##:
Алишер Навоий, тасаввуф, мақом, бадиий ижод, фақр, дарвеш, гадо##article.abstract##
Мазкур мақолада тасаввуф таълимотидаги фақр мақомининг ва образларининг Алишер Навоий ижодидаги бадиий талқинлари ўрганилган. Мақола муаллифи, энг аввало, фақр мақомининг исломий тарихи, сўнгра тасаввуф таълимотидаги таърифлари, унга доир турли фикр ва қарашларни ўрганган. Фақр сўзининг тарих ва таърифлари Абу Наср Саррож, Абу Толиб Маккий, Шаҳобиддин Суҳравардий ва Али ибн Усмон Ҳужвирий сингари тасаввуфга доир илк муаллифлар, шунингдек, Алишер Навоий мансуб бўлган Нақшбандия тариқатининг намоёндаларидан Хожа Баҳоуддин Нақшбанд, Хожа Муҳаммад Порсо ва Абдураҳмон Жомийларнинг асарларидаги фикрлар орқали шакллантирилган. Бунга қўшимча равишда Саййид Жаъфар Сажжодий, Абдулбоқий Ҳийламан, Алиакбар Деҳхудо ва Сулаймон Улудағ сингари муаллифларнинг ҳам махсус ирфоний-қомусий луғатларидан фойдаланилган. Сўнгра фақрнинг тасаввуфий адабиётдаги турли талқинларига эътибор қаратилган. Бадиий адабиётдаги қиёсий талқинлар учун кўпроқ Алишер Навоийнинг ўз асарларидан фойдаланилган. Асосий таҳлил объекти сифатида Навоийнинг лирик асарлари танлаб олиниб, унга қўшимча тарзда достонлари ва насрий асарларидаги фикрлар қиёсий таҳлилга жалб қилинган. Навоийнинг фақирлик ҳақидаги қарашларини ўзида мужассамлаштирган фақир, гадо, дарвеш сингари образларнинг бадиий талқинлари ўрганилган. Мақола сўнггида якуний хулосалар чиқарилган.
Библиографические ссылки
Ebu Nasr Serrac Tusi. El-Lüma. Islam Tasavvufu. – Istanbul: Altinoluk Yayinlari, 1417 – 1996.
Ebu Talib el-Mekki. Kutul-Kulub. Cild: IV. Mütercimler: Dr. D.Selvi, Dr. A.Kaya. – Istanbul: Semerkаnd, 2004.
Hasan Kamil Yilmaz. Tasavvuf ve Tarikatlar. – Istanbul: Ensar, 2004.
Suleyman Uludaǧ. Tasavvuf terimleri sözlüǧü. – Istanbul: Marifet, 1995.
Абдуқодиров А. Тасаввуф ва Алишер Навоий ижодиёти (Ваҳдат ул-вужуд проблемаси бўйича). Филол. фан. докт.дисс. – Тошкент, 1998.
Алишер Навоий. Тўла асарлар тўплами. 10 жилдлик: 1-жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2011.
Алишер Навоий. Тўла асарлар тўплами. 10 жилдлик: 2-жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2011.
Алишер Навоий. Тўла асарлар тўплами. 10 жилдлик: 4-жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2011.
Алишер Навоий. Тўла асарлар тўплами. 10 жилдлик: 7-жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2011.
Алишер Навоий. Тўла асарлар тўплами. 10 жилдлик: 9-жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2011.
Алишер Навоий. Тўла асарлар тўплами. 10 жилдлик: 10-жилд. – Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2011.
Бертельс Е.Э. Избранные труды: Суфизм и суфийская литература. – Москва: Наука, 1965.
Имом Абу Закарийё Яҳё ибн Шараф ан-Нававий Димашқий. Риёзус солиҳийн. Араб тилидан Анвар Аҳмад таржимаси. – Самарқанд: Имом Бухорий халқаро маркази, 2019.
Исҳоқов Ё. Навоий поэтикаси. – Тошкент: Фан, 1983.
Комилов Н. Тасаввуф. – Тошкент: Movarounnahr – O’zbekiston, 2009.
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф. Тасаввуф ҳақида тасаввур. – Тошкент: Шарқ, 2011.
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф. Ҳадис ва Ҳаёт. 25-жуз. – Тошкент: Hilol-Nashr, 2013.
الحاج عبد الباقى هيله من. فرهنگ عرفانى. كابل٬ خاور٬ ١٣٨٦هجرى ىشمسى
خواجه محمد بن محمد پارساى بخارى. قدسيه. كلمات ﺒﺤﺎ ﺍﻞ ﺪﻳﻥ ﻨﻘﺸﺒﻧﺪ. ﺘﻬﺮﺍﻥ: ﻜﺗﺎﺐﺧﺎﻧﻪ ﻄﻬﻮﺮﻯ٬ ۱۳۵۴
دكتر ﺳﻳﺪ ﺟﻌﻔﺮﺳﺟﺎﺪﻯ. ﻓﺮﻫﻨگ ﺍﺼﻃﻼﺣﺎﺕ ﻭ ﺘﻌﺒﻴﺮﺍﺕ ﻋﺮﻓﺎﻧﻰ. ﺘﻬﺮﺍﻥ: ﻄﻬﻮﺮﻯ٬ ۱۳۷۰ 21. سيد على بن عثمان هجوري. كشف ال محجوب. با اهتمام حاجى محفوظ احمد قادرى رضوى مصطفوى. لاهور، ١٤٣٥
شيخ شهاب الدين سهروردى .عوارف المعارف. ترجمه ابو منصور عبد المؤمن اصفهانى .تهران٬ چاپخانه شركت انتشارات علمى وفرهنگى ١٣٦٤٬
على اكبر دهخدا. لغتنامه دهخدا. جلد يازدهم. تهران، مؤسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، ١٣٧٧.
مولانا نورالدين عبدالرحمن جامي. نفحات النس من حضرات القدص. كلكته: مطبع ليسي، ١٨٥٨.
