ТАСАВВУФ АДАБИЁТИДАГИ “КЎЗГУ” ТИМСОЛИНИНГ НАВОИЁНА ТАЛҚИНИ
##article.subject##:
тасаввуф адабиёти, кўзгу, тимсол, сир, тажаллий, мазҳар, Алишер Навоий, достон, Фарҳод ва Ширин, ўрчинлук (темир одам), Хамса, кўзгу услуби##article.abstract##
Мақолада тасаввуф адабиётида узоқ давр истифода этилган, муҳим аҳамиятга эга бўлиб келган кўзгу поэтик тимсоли билан боғлиқ қарашлар тарихи илмий таҳлил қилинган. Жумладан, Ибн ал-Арабий, Фаридуддин Аттор, Жалолиддин Румий, Низомий Ганжавий, Хусрав Деҳлавий, Хожа Муҳаммад Порсо, Абдураҳмон Жомий, Жаъфар Сажжодий кабиларнинг бу тимсол талқинига доир қарашлари умумийлаштирилиб, кўзгунинг тажаллий, мазҳар (зоҳир бўлиш, намоён бўлиш) сифатидаги моҳияти хусусида хулосалар чиқарилади. Муаллиф кўзгунинг тасаввуф таълимотдаги талқинлари билан бадиий асарларда қўлланишидаги мувофиқликни Алишер Навоий достонлари мисолида ўрганади. Хусусан, “Фарҳод ва Ширин” достонида шоирнинг кўзгу тимсолидан фойдаланиш маҳорати очиб берилган. Достон, баъзи ғарб тадқиқотчилари талқинича “Хусрав ва Ширин”га тақлидан ёзилган эмас, айнан кўзгу тимсоли орқали хамсачиликда мутлақо янги талқинда, янги сюжет ва композицияга эга юксак маҳорат билан яратилган асар сифатида жаҳон адабиётида ўз ўрнига эгалиги исботланган. Достоннинг кўзгу услубида яратилиши илк бор илмий асосланган.
Библиографические ссылки
Алишер Навоий. Танланган асарлар тўплами. Х жилдлик, VI ж. – Тошкент: Ўзбекистон Матбуот ва ахборот агентлиги, Ғ.Ғулом номидаги НМИУ, 2011. – Б. 14 – 15.
Бертельс Е.Э. Избранные труды. Суфизм и суфийская литература. – М.: «Наука», 1965. – С. 133.
Hamid Algar. Jāmī and Ibn ‘Arabī: Khātam al-Shu‘arā’ and Khātam Al-Awliyā’// Ишрак. Ежегодник исламской философии. – Москва: Издательская фирма «Восточная литература», №3, 2012. – С. 138 – 158.
Эркинов С. Навоий “Фарҳод ва Ширин”и ва унинг қиёсий таҳлили. – Тошкент: “Фан”, 1971.
Жабборов Нурбой. Икки буюк хамсанавис ижод концепцияси. //Жаҳон адабиёти, 2021, 6-сон. ¬– Б. 181-182.
Муҳаммад Зоҳид Қутқу ибн Иброҳим ал-Бурсавий. Аҳли суннат вал-жамоат ақоиди. Иккинчи китоб. Шарҳи Омолий. Алийюл Қорий шарҳи асосида. /Мутаржим Мирзо Кенжабек. -Т.: Мовароуннаҳр, 1999. – Б.20.
Насафий, Азизиддин. Комил инсон (Олим Давлатов таржимаси). – “Жаҳон адабиёти” журнали. 2/2019. – Б.37.
Прозоров С.М. Мистическая любовь к Богу как доминирующая идея суфийского пути. – Москва: Ишрак. Ежегодник исламской философии. 214/№5. – С. 258.
Қаюмов А. “Фарҳод ва Ширин” сирлари. – Тошкент: Адабиёт ва санъат нашриёти, 1979. – Б. 66.
Сувон Мели. “Фарҳод ва Ширин” достонида фано концепцияси. ЎТА, №1. 2019.
فرهنك اصطلاحات و تعبيرات عرفانى / تأليف جعفر سجادى ـ تهران: طهورى، 1370. ص. 45،
خواجه محمد بارسا. شح فصوص الحكم. – تهران: مركز نشر دانشكاهى تهران, 1344. ص. 54
ЎзР ФА ШИ Қўлёзмалар хазинаси, PN 1331 рақамли қўлёзма. – В.605б.
عليشير نوايى. فرهاد و شيرين. علمي تنقيدى متن. تاشكنت:
