NAVOIYNING “FAVOYID UL-KIBAR” DEVONIDA OQIBAT / XALOS / RAHM / TAMANNO / VAFO RADIFLI G‘AZALLAR HAQIDA

##article.abstract##

Alisher Navoiy – chig‘atoy turklarining eng yirik vakili. Uning turli sohalarda o‘ttizga yaqin asari bor. Bu tadqiqotda turkcha soʻz va maʼno boyligini ochib berishga harakat qilgan asarlaridan biri “Favoyid ul-kibar”dan manba asar sifatida foydalanilgan. Kishining keksalik davri haqida bo‘lgan bu asarda “oqibat/xalos/rahm/tamanno/vafo” radifli g‘azallarga baho berilgan. Tadqiqotdan ko‘zlangan maqsad ham shu tushunchalar doirasidagi qo‘shiqlarga ma’no berish va g‘azallarda aytilgan mavzuga baho berishga harakat qilishdir. Denoument qofiyali g‘azalda; Oxir-oqibat, g‘am yukidan qalbning vayron bo‘lishi, ko‘z yoshlari dengizdek yerga to‘kilib dardini osmonga yozishi, taqdir dardidan yulduzdek yerga to‘kishi tilga olinadi. Halos radif bilan g‘azalda; Ruh dunyoni ayriliqdan ham qutqara olmasligi, o‘limdan va dunyo qiyinchiliklaridan najot yo‘qligi, boshi aylangan Maknunni aql ahlidan qutqarish zarurligi ta’kidlanadi. Rahm qofiyali g‘azalda kofirga rahm-shafqat ko‘rsatilsa-da, zavolga, kumush tanli sarvga to‘yg‘on boylikka rahm qilinmasligi ta’kidlangan. Tamanno qofiyali g‘azalda armon va adashish g‘aribiga salom emas, qo‘shilish istagida shukrona borligi ta’kidlanadi. Sadoqat qofiyali g‘azalda dunyo ahli uchun bu dunyoda vafo yo‘qligi, inson vafoni izlaganda emas, boshqa birovdan topishi tushuntiriladi.