ISHEMIK INSULTDA YENGIL ZANJIRLI NEYROFILAMENT: VAQT DINAMIKASI, KASALLIK OG‘IRLIGI VA PROGNOZ BILAN BOG‘LIQLIGI (ADABIYOTLAR SHARHI)
##article.subject##:
ishemik insult, yengil zanjirli neyrofilament, NfL, sNfL, pNfL, neyroaksonal shikastlanish, biomarker, insult og‘irligi, funksional natija, prognoz##article.abstract##
Ishemik insult o‘lim va doimiy nogironlikning asosiy sabablaridan biri bo‘lib, bosh miya shikastlanish darajasi va kasallik prognozini baholash uchun obyektiv biomarkerlarni izlash zaruratini belgilaydi. Yengil zanjirli neyrofilament (NfL) aksonal sitoskeletning strukturaviy oqsili bo‘lib, neyroaksonal shikastlanishda uning qondagi konsentratsiyasi oshadi. Qonda NfL ni aniqlashning yuqori sezgir usullarining rivojlanishi ishemik insultda ushbu biomarkerni o‘rganish imkoniyatlarini kengaytirdi. Mazkur sharhning maqsadi NfL ning vaqt dinamikasi, ishemik insult og‘irligi, infarkt hajmi va funksional natijalar bilan bog‘liqligi haqidagi zamonaviy ma’lumotlarni tahlil qilish va tizimlashtirishdan iborat. 2020–2026-yillarda, asosan, nashr etilgan original tadqiqotlar, tizimli sharhlar va meta-tahlillar tahlil qilindi; adabiyot qidiruvi PubMed, Scopus va Web of Science ma’lumotlar bazalarida amalga oshirildi. Tahlil qilingan tadqiqotlarga ko‘ra, ishemik insultdan so‘ng NfL konsentratsiyasi oshadi va nevrologik defitsitning og‘irligi bilan bog‘liq. Bir qator tadqiqotlarda NfL darajasi infarkt hajmi va noqulay funksional natijalar bilan ham bog‘liqligi aniqlangan. Shu bilan birga, biomarkerning klinik informativligi uni aniqlash vaqtiga sezilarli darajada bog‘liq. 2026-yilda e’lon qilingan eng yirik individual ishtirokchilar ma’lumotlari meta-tahliliga ko‘ra, NfL konsentratsiyasi insultdan keyingi birinchi hafta davomida bosqichma-bosqich oshib, taxminan 6–7-kunlarda eng yuqori ko‘rsatkichlarga yetgan. NfL ning yuqori darajalari, ayniqsa, o‘tkir osti davrida, noqulay funksional natija va o‘lim xavfining ortishi bilan bog‘liq. NfL ishemik insultda neyroaksonal shikastlanishning istiqbolli biomarkeri sifatida qaralishi mumkin, biroq uni klinik amaliyotga joriy etish uchun o‘lchash vaqtlarini standartlashtirish va uning prognostik qiymatini istiqbolli tadqiqotlarda yanada baholash zarur.
Библиографические ссылки
De Marchis G.M., Katan M., Barro C., et al. Serum neurofilament light chain in patients with acute cerebrovascular events. European Journal of Neurology. 2018;25(3):562–568. doi:10.1111/ene.13554.
Khaydarova Dildora Kadirovna, Xaydarov Nodirjon Kadirovich, Khodjyeva Dilbar Tadjiyevna. Clinical basis for the development of neuroprotective therapy in acute ischemic stroke. International Journal of Health Sciences, 4177-4183. 2022
Pedersen A., Stanne T.M., Nilsson S., et al. Circulating neurofilament light in ischemic stroke: temporal profile and outcome prediction. Journal of Neurology. 2019. doi:10.1007/s00415-019-09477-9.
Uphaus T., Bittner S., Gröschel S., et al. NfL (Neurofilament Light Chain) Levels as a Predictive Marker for Long-Term Outcome After Ischemic Stroke. Stroke. 2019;50(11):3077–3084. doi:10.1161/STROKEAHA.119.026410.
Khaydarova Dildora Kadirovna, Khodjyeva Dilbar Tadjiyevna, Bobokulov Gulmurod Dilmurodovich. Optimization Of Neuroprotective Therapy Of Ischemic Stroke In The Acute Period. European Journal of Molecular & Clinical Medicine. Volume 07, Issue 03, 2020. Р. 3720-3723
Gendron T.F., Badi M.K., Heckman M.G., et al. Plasma neurofilament light predicts mortality in patients with stroke. Science Translational Medicine. 2020;12(569):eaay1913. doi:10.1126/scitranslmed.aay1913.
Liu D., Chen J., Wang X., et al. Serum Neurofilament Light Chain as a Predictive Biomarker for Ischemic Stroke Outcome: A Systematic Review and Meta-analysis. Journal of Stroke and Cerebrovascular Diseases. 2020;29(6):104813. doi:10.1016/j.jstrokecerebrovasdis.2020.104813.
Sanchez J.D., Martirosian R.A., Mun K.T., Chong D.S., Lorenzo Llorente I., Uphaus T., Gröschel K., Wölfer T.A., Tiedt S., Hinman J.D., DEMDAS Study Group. Temporal Patterning of Neurofilament Light as a Blood-Based Biomarker for Stroke: A Systematic Review and Meta-Analysis. Frontiers in Neurology. 2022;13:841898. doi:10.3389/fneur.2022.841898.
Li J., Zhang P., Zhu Y., et al. Serum neurofilament light chain levels are associated with early neurological deterioration in minor ischemic stroke. Frontiers in Neurology. 2023;14:1096358. doi:10.3389/fneur.2023.1096358.
Vollmuth C., Fiessler C., Montellano F.A., et al. Incremental value of serum neurofilament light chain and glial fibrillary acidic protein as blood-based biomarkers for predicting functional outcome in severe acute ischemic stroke. European Stroke Journal. 2024;9(3):751–762. doi:10.1177/23969873241234436.
Xu H., Lin H., Qin R., Shao L., Xu W., Qin Q., Liang X., Lai X., Chen L. Blood neurofilament light chain as a predictive biomarker for functional outcome of acute ischemic stroke: a systematic review and meta-analysis. Journal of Comparative Effectiveness Research. 2025;14(11):e250130. doi:10.57264/cer-2025-0130.
Barba L., et al. Diagnostic and prognostic value of blood neurofilament light chain in ischemic stroke: an individual patient data meta-analysis. Journal of Neurology. 2026;273(6):316. doi:10.1007/s00415-026-13849-3. PMID:42142116.
Шарофиддинов К., Мусаева Ю.А. Возрастные патоморфологические особенности ишемического инсульта // E-Conference Platform. – 2025. – Т. 1. – 29 ноября. – С. 134–135.
Мусаева Ю.А., Мусаев С.М., Фатхуллаева Н.А., Розикова М.С. Характер и анализ изменений уровня провоспалительных цитокинов и активности матриксной металлопротеиназы-9 в крови больных с различными локализациями при геморрагическом инсульте // Медицинский журнал молодых ученых. – 2025. – № 16(12). – С. 62–65. – ISSN 2181-3485.
Мусаева Ю.А., Мусаев С.М. Отдалённые осложнения после геморрагического инсульта и их связь с тяжестью вторичного повреждения мозга // Международный журнал болезней кровообращения. – 2026. – Т. 1. – № 6. – С. 233–
– ISSN 3060-4931.
Musayev S., Rakhimbaeva G., Musaeva Y., Khomidov T. Plasma MMP-9 as a prognostic biomarker in acute hemorrhagic stroke // European Stroke Journal. – 2026. – Vol. 11. – Suppl. 1. – P. i937. – Abstract No. ESOC2026A2162.
Musayev S., Rakhimbaeva G., Musaeva Y., Khomidov T. Matrix metalloproteinase-9 as a prognostic biomarker in acute intracerebral hemorrhage // European Stroke Journal. – 2026. – Vol. 11. – Supplement 1. – P. i933–i934. – Abstract No. ESOC2026A2144. – ISSN 2396-9873.
Musayev S., Rakhimbaeva G., Musaeva Y., Khomidov T. Clinical severity distribution of acute intracerebral hemorrhage based on NIHSS and its association with MMP-9 levels // European Stroke Journal. – 2026. – Vol. 11. – Suppl. 1. – P. i935. – Abstract No. ESOC2026A2155.
Khomidov T., Asadullayev M., Rakhimbaeva G., Musaeva Y., Vakhabova N., Musayev S., Samandarov Kh. Early motor pathway integrity assessment using TMS-evoked MEP in acute ischemic stroke: a pilot clinical study // European Stroke Journal. – 2026. – Vol. 11. – Supplement 1. – P. i312–i313. – Abstract No. ESOC2026A1083. – ISSN 2396-9873.