PARALLEL KORPUSNING LINGVISTIK BAZA SIFATIDAGI AHAMIYATI
##article.subject##:
kompyuter lingvistikasi; parallel korpus; sun’iy intellekt; tabiiy tilni qayta ishlash (NLP); o‘zbek tili korpusi; mashina tarjimasi; GPT; BERT; korpus lingvistikasi; lingvistik ma’lumotlar bazasi; transformatsion model; til modellashtirish; tarjima texnologiyalari.##article.abstract##
Mazkur maqola 2020 – 2025 yillarda dunyoda va O‘zbekistonda kompyuter lingvistikasi sohasida olib borilgan tadqiqotlar tahlilga qaratilgan. Tadqiqot kompyuter lingvistikasi nazariyalarini, sun’iy intellektga asoslangan til modellarini (GPT, BERT, LLaMA va boshqalar) va parallel korpuslarning lingvistik baza sifatidagi rolini qamrab oladi. Xalqaro tajriba tahlili shuni ko‘rsatadiki, so‘nggi besh yil ichida kompyuter lingvistikasida ustuvor yo‘nalishlar neyrotransformer arxitekturalariga asoslangan lingvistik modellarni o‘qitish, ko‘p tilli parallel korpuslarni yaratish va avtomatik tarjima tizimlarini takomillashtirish bo‘lib kelgan.
O‘zbekistonda kompyuter lingvistikasi sohasi o‘zbek tili korpusi (uzbekcorpus.uz) va paratranslator kabi loyihalar orqali amaliy bosqichdan ilmiy-tahliliy bosqichga o‘tayotgani kuzatilmoqda. Tadqiqotda ilmiy adabiyotlarning tizimli tahlili, qiyosiy lingvistik va korpus usullari, shuningdek, sun’iy intellekt modellarining analitik imkoniyatlari qo‘llanildi.
Библиографические ссылки
Devlin, J., Chang, M.-W., Lee, K., Toutanova, K. BERT: Pre-training of Deep Bidirectional Transformers for Language Understanding // Proceedings of NAACL-HLT. – 2019. – P. 4171–4186. – URL: https://aclanthology.org/N19-1423/
Brown, T., Mann, B., Ryder, N., Subbiah, M., Kaplan, J., Dhariwal, P. Language Models Are Few-Shot Learners // arXiv preprint arXiv:2005.14165. – 2020. – URL: https://arxiv.org/abs/2005.14165
Kenning, M. M. What Are Parallel and Comparable Corpora and How Can We Use Them? // Routledge Handbook of Translation Studies. – 2010. – P. 487–498. – DOI: 10.4324/9780203856949-42
Čermák, F., Rosen, A. The Case of InterCorp: Corpora of Parallel Texts // International Journal of Corpus Linguistics. – 2012. – Vol. 17(3). – P. 411–427. – DOI: 10.1075/ijcl.17.3.05cer
Zanettin, F. Parallel Corpora in Translation Studies: Issues in Corpus Design and Analysis // In: The Routledge Handbook of Translation Studies. – 2017. – P. 89–105. – DOI: 10.4324/9781315759951-8
Doval, I., Nieto, M. T. S. Parallel Corpora in Focus: Learning Corpora, Teaching and Research Applications // University of Santiago de Compostela Press. – 2019. – URL: https://minerva.usc.es/bitstreams/731b612a-e792-48d9-941c-43e29ea2cc10/download
Lefer, M. A. Parallel Corpora // In: Empirical Translation Studies: New Methodological and Theoretical Perspectives. – Springer, 2021. – P. 233–252. – DOI: 10.1007/978-3-030-46216-1_12
Abdurakhmonova, N., Shamsiyeva, G. Context-Based Multilingual Translation Technology: on the Example of the Paratranslator Platform. In: Proceedings of the 10th International Conference on Computer Science and Engineering (IEEE UBMK’25), Istanbul, Türkiye, 2025, pp. 1800–1804.