‘RXUN BITIKLARIDA I HARFI VA YOPIQ Ė TOVUSHINING YEVROPALİK VA RUS TURKOLOGLARI TOMANIDAN TRANSKRIPSIYASI
##article.subject##:
O‘rxun bitiklari, transkripsiya, yopiq ė.##article.abstract##
Oʻrxun yozuvlari 18-asr boshlarida ruslar tomonidan qoʻlga olingan Iogan Stralenberg asari orqali maʼlum boʻlgan. Biroq, tadqiqot uchun birinchi ilmiy delegatsiyalar faqat 19-asrning oxirida yuborilishi mumkin edi. Birinchi delegatsiyalar esa 1889-1888 yillarda yuborilgan Finlyandiya tadqiqot delegatsiyalari edi. Daniyalik taniqli tilshunos olim V.Tomsen 1893-yil 15-dekabrda Daniya Fanlar akademiyasining yigʻilishida Oʻrxun va Yenisey bitiklarida ishlatilgan “runik” yozuvini oʻqishga muvaffaq boʻlganligini e’lon qildi. Bu muhim asarnin nashridan so‘ng turkolog olimlar tomonidan o‘rxon bitiklarida turli o‘qish va izohlash ishlari olib borildi. Biz ushbu tadqiqotimizda o‘rxon bitiklaridagi I /ı-i/ harfi va yopiq /ė/ tovushining Yevropalik ve rus turkolog olimlar tomonidan qanday transkripsiya qilinganligiga to‘xtalib o‘tishga harakat qilamiz.Библиографические ссылки
Berta A. Sözlerimi İyi Dinleyin: Türk ve Uygur Runik Yazıtlarının Karşılaştırmalı Yayını. / Çev. E. Yılmaz. – Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2010. B. 127-189.
Bulletin de l'Acadèmie Royale des Sciences et des Lettres de Danemark. – P.185-299.
Ceylan Yılmaz E. Ana Türkçede Kapalı e Ünlüsü.¬– Türk Dilleri Araştırmaları Ankara, 1991. s. 151-165.
Ercilasun A.B. Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları. – İstanbul, 2016. – S.363.
Gabain A. Altürkishce Grammatik. – Hamburg, 1950. B. 247-258.
Малов С.Э. Памятники древнетуркской письменности. – Москва-Ленинград: «Академик Наук», 1951. B. 27-70.
Мелиоранский П.М. Памятник в честь Кул тегина. – Санкт-Петербург: «Типография императорской Академии Наук», 1899. B. 60-79.
Radloff W. Altürkischen Inschriften Der Mongolei. – Sankt-Peterburg, 1895. B. 5-83.
Tekin T. Orhon Yazıtları. – Ankara, TDK, 2010. – s. 10.
Thomsen V. Déchiffrement des İnscriptions de l'Orkhon et de l'İénissei. // Bull. Acad. Roy. – Danemark, 1893.
Thomsen V. Inscriptions de`l Orkhon Dechiffrees. – Helsingfors, 1896. B. 97-133.
Vambery H. Noten Zu Den Alttürikchen Inschriften Der Mongolei and Sibiriens. – Helsingfors, 1898. B. 26-85.
