МУКОВИСЦИДОЗЛИ БОЛАЛАРДА СУРУНКАЛИ РИНОСИНУСИТНИ ДИАГНОСТИКА ҚИЛИШ ВА КОНСЕРВАТИВ ДАВОЛАШНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ
##article.subject##:
сурункали риносинусит, муковисцидоз, болалар, CFTR, мукоцилиар клиренс, назал полипоз, ташхис, консерватив даволаш, антибиотикотерапия, CFTR-модуляторлар##article.abstract##
Сурункали риносинусит (СРС) муковисцидозли болаларда тез-тез учрайдиган ва клиник жиҳатдан муҳим патология ҳисобланиб, у бронх-ўпкадаги жараёнларнинг кечиши ва беморларнинг ҳаёт сифатига салбий таъсир кўрсатади. CFTR оқсили функциясининг бузилиши натижасида секрет дегидратацияси, мукоцилиар клиренснинг пасайиши ва атроф муҳитдаги бактериялар билан сурункали колонизация ривожланади. Морфологик ўзгаришлар юқори тарқалган бўлса-да, болаларда клиник белгилари кўпинча ноаниқ ва кам ифодаланган бўлиб, бу эрта ташхис қўйишни қийинлаштиради. Мақолада муковисцидозли болаларда СРСни ташхислашнинг замонавий усуллари, жумладан эндоскопик ва нурли диагностика, микробиологик ва молекуляр тадқиқотлар таҳлил қилинган. Консерватив даволаш усуллари — ирригацион терапия, топик глюкокортикостероидлар, антибактериал воситалар ва CFTR-модуляторлар самарадорлиги кўриб чиқилган. Ташхисни стандартлаштириш, антибиотик юкламасини камайтириш ва персоналлаштирилган терапияни ривожлантириш масалаларига алоҳида эътибор қаратилган.
Библиографические ссылки
Аюпова Г. Р. и др. Популяционная генетическая эпидемиология муковисцидоза в Республике Башкортостан //Медицинская генетика. – 2025. – Т. 24. – №. 9. – С. 29-31.
Безрукова Е. В., Сухарева Ю. В., Галеев Р. Ф. Современные подходы к лечению хронического полипозного риносинусита //Восточная Европа. – 2023. – Т. 13. – №. 2. – С. 171-179.
Васенёва Ю. О. и др. Влияние CFTR-модуляторов на микробиом дыхательных путей и потребность в антибактериальной терапии у детей с муковисцидозом //Уральский медицинский журнал. – 2025. – Т. 24. – №. 4. – С. 128-141.
Дворянчиков В. В. и др. Метаболомические исследования при хроническом риносинусите: обзор клинических перспектив //Российская оториноларингология. – 2023. – Т. 22. – №. 3 (124). – С. 62-68.
Зинченко А. И. Биопленки микроорганизмов и методы борьбы с ними (обзор литературы) //Микробные биотехнологии: фундаментальные и прикладные аспекты. – 2016. – С. 334-352.
Куведер М. Х., Солнцева А. О. ОПЫТ ПРИМЕНЕНИЯ ТАРГЕТНОЙ ТЕРАПИИ У ПАЦИЕНТОВ С МУКОВИСЦИДОЗОМ //М34 Материалы II Всероссийского конгресса ординаторов медицинских вузов «Научно-практическая подготовка ординаторов—основа здоровья населения». 29–30 мая 2024 года.—СПб.: Изд-во ФГБОУ ВО СПбГПМУ, 2024.—472 с. ISBN 978-5-907870-22-2.
Ломунова М. А., Гершович П. М. Генная терапия муковисцидоза: достижения и перспективы //Acta Naturae (русскоязычная версия). – 2023. – Т. 15. – №. 2. – С. 20-31.
Лопатин А. С., Иванченко О. А. Острый и хронический риносинусит: новые теории и прежние вопросы //Медицинский совет. – 2011. – №. 9-10. – С. 52-57.
Нуриддинов Х. Н. Эндоскопическая картина при полипозном риносинусите //Scientific progress. – 2022. – Т. 3. – №. 4. – С. 42.
Нурова Г. У. ХРОНИЧЕСКИЙ РИНОСИНУСИТ //Central Asian Journal of Medical and Natural Science. – 2023. – Т. 4. – №. 6. – С. 704-706.
Петров А. С. и др. Опыт интраназального применения препарата дорназа альфа у детей с хроническим риносинуситом с назальным полипозом при муковисцидозе //Медицинский совет. – 2023. – Т. 17. – №. 19. – С. 59-64.
ПОЛЯКОВ Д. П. и др. Патоморфология полипозно-гнойного риносинусита при муковисцидозе у детей //Российская ринология. – 2025. – Т. 33. – №. 2. – С. 101-110.
Поляков Д. П. и др. Влияние таргетной терапии муковисцидоза на течение хронического риносинусита у ребенка: первый российский опыт //Российская оториноларингология. – 2023. – Т. 22. – №. 3 (124). – С. 86-92.
Поляков Д. П. и др. Микробиологическая характеристика хронического риносинусита у детей с муковисцидозом в сравнении с другими локусами респираторного тракта //Вопросы практической педиатрии. – 2023. – Т. 18. – №. 1. – С. 62-71.
Русецкий Ю. Ю. и др. Оценка состояния околоносовых пазух у детей с муковисцидозом при различном микробиологическом статусе //Кремлевская медицина. Клинический вестник. – 2021. – №. 1. – С. 37-43.
Рустамов В. Э. и др. ХРОНИЧЕСКИЙ ОДОНТОГЕННЫЙ СИНУСИТ НА ПРИМЕРЕ СЛУЧАЯ ИЗ ПРАКТИКИ //Инновационная наука. – 2023. – №. 11-1. – С. 140-145.
Толипова Н. К., Латипова Ш. А. Муковисцидоз у детей. – 2024.
Усенов С. Н. Особенности мукоцилиарного транспорта при хроническом риносинусите у детей Приаралья: данные эндоскопии и компьютерной томографии //Вестник современной клинической медицины. – 2025. – Т. 18. – №. 2. – С. 96-101.
Хамидова Ф. М., Хамраев Б. Ж., Исмоилов Ж. М. ГЕНЕТИЧЕСКИЕ МУТАЦИИ CFTR И СКРИНИНГ МУКОВИСЦИДОЗА В РАЗНЫХ ПОПУЛЯЦИЯХ //Журнал гуманитарных и естественных наук. – 2025. – №. 20. – С. 242-248.
Ходжибекова Ю. М. и др. Значение компьютерной томографии и магнитно-резонансной томографии в дифференциальной диагностике осложнений средней зоны лица при патологиях грибковой этиологии //Вестник современной клинической медицины. – 2025. – Т. 18. – №. 2. – С. 91-95.
Шмарин В. В. и др. Динамика маркеров воспаления при лечении обострения бронхолегочного процесса у пациентов с нормальным и нарушенным углеводным обменом //Медицинская иммунология. – 2024. – Т. 26. – №. 5. – С. 1045-1052.
Шумкова Г. Л. и др. Особенности течения хронического риносинусита у взрослых больных муковисцидозом на фоне таргетной терапии CFTR-модуляторами //Пульмонология. – 2024. – Т. 34. – №. 2. – С. 257-263.
Behnke J. et al. Using the sino-nasal outcome test (SNOT-22) to study outcome of treatment of nasal obstruction //American Journal of Otolaryngology. – 2023. – Т. 44. – №. 4. – С. 103879.
Bode S. F. N. et al. Effects of CFTR-modulator triple therapy on sinunasal symptoms in children and adults with cystic fibrosis //European Archives of Oto-Rhino-Laryngology. – 2023. – Т. 280. – №. 7. – С. 3271-3277.
Bucholtz G. A. et al. PCR analysis of nasal polyps, chronic sinusitis, and hypertrophied turbinates for DNA encoding bacterial 16S rRNA //American journal of rhinology. – 2002. – Т. 16. – №. 3. – С. 169-173.
Fastenberg J. H. et al. Biofilms in chronic rhinosinusitis: Pathophysiology and therapeutic strategies //World journal of otorhinolaryngology-head and neck surgery. – 2016. – Т. 2. – №. 4. – С. 219-229.
Fokkens W. J. et al. European position paper on rhinosinusitis and nasal polyps 2020 //Rhinology. – 2020. – Т. 58. – №. Suppl S29. – С. 1-464.
Kondratyeva E. I. et al. Состояние здоровья близнецов с генотипом F508del/R334W при муковисцидозе и возможности таргетной терапии //Voprosy Prakticheskoi Pediatrii. – 2022. – Т. 17. – №. 3. – С. 74-82.
Krajewska J. et al. Chronic rhinosinusitis in cystic fibrosis: a review of therapeutic options //European Archives of Oto-Rhino-Laryngology. – 2022. – Т. 279. – №. 1. – С. 1-24.
Lee V. S. et al. Manuka honey versus saline sinus irrigation in the treatment of cystic fibrosis‐associated chronic rhinosinusitis: A randomised pilot trial //Clinical Otolaryngology. – 2021. – Т. 46. – №. 1. – С. 168-174.
Liu M. et al. The predictive utility of the 22‐item sino‐nasal outcome test (SNOT‐22): a scoping review //International forum of allergy & rhinology. – 2022. – Т. 12. – №. 1. – С. 83-102.
Mainz J. G. et al. Sinonasal inhalation of tobramycin vibrating aerosol in cystic fibrosis patients with upper airway Pseudomonas aeruginosa colonization: results of a randomized, double-blind, placebo-controlled pilot study //Drug design, development and therapy. – 2014. – С. 209-217.
Park D. Y. et al. Clinical practice guideline: nasal irrigation for chronic rhinosinusitis in adults //Clinical and Experimental Otorhinolaryngology. – 2022. – Т. 15. – №. 1. – С. 5-23.
Spielman D. B. et al. The management of cystic fibrosis chronic rhinosinusitis: an evidenced‐based review with recommendations //International forum of allergy & rhinology. – 2022. – Т. 12. – №. 9. – С. 1148-1183.
Wee J. H. et al. Sinus irrigation with N-acetylcysteine after endoscopic sinus surgery for chronic rhinosinusitis: A preliminary report of a single-blind randomized controlled trial //Diagnostics. – 2024. – Т. 14. – №. 15. – С. 1678.
Jurakulovna X. N. et al. SURUNKALI YIRINGLI O ‘RTA OTIT BILAN KASALLANGAN BEMORLARNING KLINIK TAVSIFI //NEWS IN HEALTH CARE. – 2025. – Т. 2. – №. 10. – С. 42-50.
Хушвакова Н. Ж. и др. Оптимизированный метод лечения острого катарального среднего отита у детей //Евразийский Союз Ученых. – 2020. – №. 11-2 (80). – С. 18-20.
Imamov O. S., Rizaev J. A., Toxtayev G. S. A SURVEY OF BULLOUS DISEASES CLINICOEPIDEMIOLOGICAL CHARACTERISTICS //Central Asian Journal of Medicine. – 2025. – №. 2. – С. 65-70.
Alimdjanovich R. J., Ugli T. N. K. CLINICAL AND ANATOMICAL FEATURES OF NASAL DEFORMITY IN PATIENTS WITH UNILATERAL CLEFT LIP AND PALATE AFTER CHEILOPLASTY //The American Journal of Medical Sciences and Pharmaceutical Research. – 2023. – Т. 5. – №. 08. – С. 13-22.
Фаттаева Д., Ризаев Ж., Рахимова Д. ОСОБЕННОСТИ КЛИНИЧЕСКОГО ТЕЧЕНИЯ ХРОНИЧЕСКОГО ГАЙМОРИТА ПРИ БРОНХО-ЛЕГОЧНОЙ ПАТОЛОГИИ //SCIENTIFIC IDEAS OF YOUNG SCIENTISTS. – 2021. – С. 28.
Polatova Djamila , Madaminov Ahmad, Raximov Nodir . Significance of expression PD-L1 and p53 proteins in human papillomavirus-associated oropharyngeal squamous cell carcinoma// Journal of Biomedicine and Practice. 2022, vol . 7, issue 4, pp . 144-151
Abdurakhmonov F. R., Rakhimov N. M., Abdurakhmonova F. F. Special choices for the treatment of complications of the soft tissue injuries of the facial region //The American Journal of Medical Sciences and Pharmaceutical Research. – 2023. – Т. 5. – №. 10. – С. 24-26.