2-ТУР ҚАНДЛИ ДИАБЕТ БИЛАН КАСАЛЛАНГАН РЕПРОДУКТИВ ЁШДАГИ БЕМОРЛАРДА МЕЛАТОНИННИНГ УЙҚУ СИФАТИ ВА УГЛЕВОД АЛМАШИНУВИГА ТАЪСИРИНИ БАҲОЛАШ
##article.subject##:
2-тур қандли диабет, мелатонин, уйқу бузилишлари, циркад ритмлар, гликирланган гемоглобин, инсулинрезистентлик##article.abstract##
Тадқиқот мақсади. Репродуктив ёшдаги 2-тур қандли диабет (ҚД2) билан касалланган беморларда уйқу бузилишлари ва гликемик назорат патогенезида мелатониннинг аҳамиятини ўрганиш, шунингдек аниқланган бузилишларни коррекция қилишда мелатонин терапиясининг самарадорлигини баҳолаш.
Материал ва усуллар. 20–45 ёшдаги 120 нафар шахс текширилди. Асосий гуруҳни ҚД2 билан касалланган 80 нафар бемор, назорат гуруҳини эса 40 нафар амалда соғлом шахс ташкил қилди. Уйқу сифати Питтсбург уйқу сифати индекси (PSQI) ва Эпворт уйқучанлик шкаласи (ESS) ёрдамида баҳоланди. Полисомнография ўтказилди, мелатонин даражаси ҳамда углевод алмашинуви кўрсаткичлари (қондаги глюкоза, HbA1c, HOMA-IR) аниқланди. Уйқу бузилишлари мавжуд беморларга 12 ҳафта давомида кечаси 3 мг дозада мелатонин буюрилди.
Натижалар. ҚД2 билан касалланган барча беморларда уйқу бузилишлари аниқланди. Тунги мелатонин даражаси назорат гуруҳига нисбатан 16–20 марта паст эканлиги қайд этилди. Мелатонин концентрацияси билан инсулинрезистентлик кўрсаткичлари (r=-0,68; p<0,001), шунингдек HbA1c даражаси (r=-0,61; p<0,001) ўртасида ишончли манфий корреляция аниқланди. Мелатонин билан 12 ҳафталик терапиядан сўнг PSQI шкаласи бўйича уйқу сифати 42,3% га яхшиланди, HbA1c даражаси 0,9% га камайди, инсулинрезистентлик 31,4% га пасайди. HbA1c нинг мақсадли кўрсаткичларига беморларнинг 65% ида эришилди, стандарт терапия гуруҳида эса бу кўрсаткич 20% ни ташкил қилди.
Хулоса. Мелатонин етишмовчилиги ҚД2 билан касалланган репродуктив ёшдаги беморларда уйқу бузилишлари ва гликемик назорат ёмонлашувининг муҳим патогенетик омили ҳисобланади. Комплекс терапия таркибига мелатонинни киритиш уйқуни меъёрлаштириш, углевод алмашинувини яхшилаш ва инсулинрезистентликни камайтиришга ёрдам беради.
Библиографические ссылки
Reutrakul S., Van Cauter E. Sleep influences on obesity, insulin resistance, and risk of type 2 diabetes. Metabolism. 2024;152:155718.
Garaulet M., Qian J., Florez J.C. Circadian disruption, sleep, and type 2 diabetes. Nature Reviews Endocrinology. 2023;19(7):412–426.
Hardeland R. Melatonin and diabetes mellitus: current knowledge and future perspectives. International Journal of Molecular Sciences. 2024;25(4):2187.
Schernhammer E., Laden F., Speizer F.E. Rotating night shifts and risk of diabetes. Diabetes Care. 2024;47(3):512–519.
Donga E., van Dijk M., van Dijk J.G. Partial sleep restriction decreases insulin sensitivity. Diabetologia. 2023;66(8):1442–1450.
Zisapel N. New perspectives on the role of melatonin in human sleep and metabolism. Sleep Medicine Reviews. 2024;73:101823.
Anothaisintawee T., Reutrakul S., Van Cauter E. Sleep disturbances and glycemic control in diabetes: systematic review. Diabetes Research and Clinical Practice. 2024;208:110992.
McMullan C.J., Schernhammer E.S., Rimm E.B. Melatonin secretion and risk of type 2 diabetes. Journal of the American Medical Association. 2023;330(12):1174–1182.
Tamura H., Takasaki A., Taketani T. Melatonin and reproductive endocrinology. Journal of Obstetrics and Gynaecology Research. 2024;50(3):488–497.
Lechat B., Scott H., Appleton S. Objective assessment of sleep disturbances in metabolic disorders. Sleep Medicine. 2024;115:78–86.