O’ZBEK XALQI ETNOMADANIYATIDA BO’RI TIMSOLI

##article.authors##

  • Umurzoq Alibekov

##article.subject##:

etnomadaniyat, bo’ri obrazi, totem, urf-odat va marosimlar, urf-odat, marosim, islomgacha bo’lgan e’tiqod, kult, diniy qarashlar, bo’ri tish, tirnoq, bosh suyagi, bo’ri terisi

##article.abstract##

Hozirgi vaqtda nafaqat Oʻzbekiston etnologiyasida, balki Oʻrta Osiyo etnologiyasi fanida ham olimlar oldida mahalliy xalqlarning anʼanaviy turmush tarzi, qadimgi diniy g’oyalar bilan bog’liq sehr, shamanizm, fetishizm, totemizm, animizm izlarini ilmiy muammo kabi har tomonlama oʻrganish, tahlil qilish va umumlashtirish vazifasi turibdi. Ma’lumki, turkiy xalqlar qadimdan bo’ri, ot, sigir (buqa), qo’y, baliq, ilon totemlariga alohida hurmat bilan qarashgan. Oʻzbek xalqining bu totemlar bilan bogʻliq urf-odatlari, marosimlari, anʼanalari, diniy qarashlari anʼanaviy turmush tarzida bugungi kungacha saqlanib qolgan. Maqolada bo’ri obrazining o’zbek xalqi etnologik madaniyati tarixidagi o’rni ochib berilgan. Ushbu muammoni boshqa xalqlar etnik madaniyatiga nisbatan aks ettirgan turli olimlarning qarashlari, shuningdek, maqola muallifining dala yozuvlari materiallari tahlil qilinadi. Bo’rining roli va o’rni, uning tanasining ayrim qismlarini kasalliklarni davolashda va xalq e’tiqodiga ko’ra yovuz ruhlarni quvib chiqarishda qo’llash ochib beriladi.

Библиографические ссылки

Потапов Л.П. Волк в старинных народных поверьях и приметах узбеков / КСИЭ. Вып. XXX. – М., 1958. (Potapov L.P. The wolf in ancient folk beliefs and signs of the Uzbeks / KSIE. Issue. XXX. - M., 1958.)

Мунис Юнусовна Джураева, Следы мифологических представлений и табу в узбекских народных загадках // Филологические науки. Вопросы теории и практики. Тамбов: Грамота, 2010. №3 (7). С.46-49. https://www.gramota.net/articles/issn_1997- 2911_2010_3_13.pdf (Дата обращения: 7.09.2021 г.) - С.48. Munis Yunusovna Djuraeva. Marks of mythological beliefs and taboo in uzbek folk riddles. (Munis Yunusovna Juraeva, Traces of mythological representations and taboos in Uzbek folk riddles // Philological Sciences. Questions of theory and practice. – Tambov: Diploma, 2010. No. 3 (7). pp.46-49. https://www.gramota.net/articles/issn_1997-2911_2010_3_13.pdf (Date of access: 09/07/2021) - P.48. Munis Yunusovna Djuraeva. Marks of mythological beliefs and taboo in uzbek folk riddles.)

Тибномаи туркий (туркча тиб китоби). Мижоз ҳақидаги рисола, таржимон ва сўзбоши муаллифлари М.Ҳасаний, М.Умаров, Г.Жўраева. – Т.:Внешторгиздат, 1991. – Б.11-13. (Tibnomai Turki (Turkish medical book). The authors of the pamphlet about the client, translator and foreword are M. Hasaniy, M. Umarov, G. Jo’raeva. - T.: Vneshtorgizdat, 1991. – Р.11-13.)

Адхам Аширов. Ўзбек халқининг қадимий эътиқод ва маросимлари. –Т.:Ўзбекистон Миллий кутубхонаси нашриёти, 2007. – Б.17-18 (Adkham Ashirov. Ancient beliefs and rituals of the Uzbek people. - T.: Publishing House of the National Library of Uzbekistan, 2007. - P.17-18.

Полевые записи. Респондент Г.Хабибуллаев. Родился в 1936 г. Проживает по адресу: Сырдарьинский вилоят, Акалтынский туман, пос.Сардоба, махалля Г.Гуляма, ул.Джаббарова, дом 7.( Field notes. Respondent G. Khabibullaev. Born in 1936. Lives at the address: Syrdarya region, Akaltyn fog, Sardoba settlement, G. Gulyam mahalla, Jabbarov street, house 7).

Баялиева Т.Д. Доисламские верования и их пережитки у киргизов, Фрунзе: Илим, 1972. – С.22. (Bayalieva T.D. Pre-Islamic beliefs and their survivals among the Kirghiz, Frunze: Ilim, 1972. – P.22.)

Муҳаммад ал-Ҳарафий. Маънофиъ ул-ҳаёт / Ҳасаний М., Каримова С. Навоий даври табобати. – Т.: Ибн Сино, 1991. – Б.96. (Muhammad al-Harafi. Manofi’ ul-hayat / Hasaniy M., Karimova S. Navoi era medicine. – T.: Ibn Sino, 1991. – Р.96.)

Потапов Л.П. Волк в старинных народных поверьях и приметах узбеков / КСИЭ. Вып. XXX. – М., 1958. – С.137. (Potapov L.P. The wolf in the ancient folk beliefs and signs of the Uzbeks / KSIE. Issue. XXX. - M., 1958. – P.137.)

Бегматов Э. Исмларнинг сирли олами. – Т.: Ўзбекистон, 2014, б.86-94; Б.Тўйчибоев, Қ.Қашқирли, Зоминнинг тил қомуси, Т,.:Академнашр, 2012. – Б.192. (Begmatov E. The mysterious world of names, - T.: Uzbekistan, 2014, p.86-94; B. Toychiboev, Q. Kashqirli, Zomin’s language encyclopedia, - T.: Akademnashr, 2012. – Р.192.)

Тибномаи туркий (Туркча тиб китоби)... – Б.11. (Tibnomai Turki (Turkish medical book)... - Р.11.)

Потапов Л. П. Волк в старинных… - С.138. (Potapov L.P. The wolf in ancient ... – P.138).

Там же. – С.140. Ibid. – P.140.

Аширов А. Ўзбек халқининг қадимий эътиқод ва маросимлари... – Б.18. (Ashirov A. Ancient beliefs and rituals of the Uzbek people..- Р.18)

Тибномаи туркий… С.11. .(Tibnomai Turki (Turkish medical book)... - Р.11.)

Аширов А. Ўзбек халқининг қадимий эътиқод ва маросимлари... Б.18. (Ashirov A. Ancient beliefs and rituals of the Uzbek people..- Р.18)

Полевые записи 2016 г. Информатор Алибеков Ш. Родился в 1955 г. Проживает в махалле Амира Темура, в объединении Баяут-3, Баяутского района Сырдарьинской области. (Field records 2016. Informant Alibekov Sh. Born in 1955. Lives in the mahalla of Amir Temur, in the Bayaut-3 association, Bayaut district of the Syrdarya region.)

Муҳаммад ал-Ҳарафий. Маънофиъ ул-ҳаёт... Б.96. (Muhammad al-Harafi. Manofi’ ul-hayat ... – Р.96.)

Потапов Л. П. Волк в старинных народных поверьях… - С.139. (Potapov L.P. The wolf in ancient ... – P.139).

Баялиева Т.Д. Доисламские верования и их пережитки….- С.23. (Bayalieva T.D. Pre- Islamic beliefs and their survivals….- P.23.)

Аширов А. Ўзбек халқининг қадиммий эътиқод... - Б.17. (Ashirov A. Ancient beliefs and rituals of the Uzbek people..- Р.17)

Абдуллаев У.С. Фарғона водийсида этнослараро жараёнлар (19-20 аср бошлари). Т.ф.д. илмий даражасини олиш учун ёзилган диссертация. – Т., 2005. –Б.211. (Abdullaev U.S. Fargona vodiysida ethnoslararo zharayonlar (19-20 asr boshlari). T.f.d. ilmiy darazhasini olish uchun yozilgan dissertation. -T., 2005. – Р.211.)

Потапов Л.П. Волк в старинных народных поверьях… - С.140 (Potapov L.P. The wolf in ancient ... – P.140); Аширов А. Ўзбек халқининг қадимий эътиқод… - Б.18-19 (Ashirov A. Ancient beliefs and rituals of the Uzbek people..- Р.17); Баялева Т.Д. Доисламские верования и их пережитки… - С.23. (Bayalieva T.D. Pre-Islamic beliefs and their survivals….- P.23.)

Муҳаммад аль-Ҳарафий. Маънофиъ ул-ҳаёт...- Б.96. (Muhammad al-Harafi. Manofi’ ul- hayat ... – Р.96.)

Муҳаммаджонов А. Ихлос қўйилган ва кишилар исмида шарафланган // Соғлом авлод учун. 2010. №7. – Б.29-30. (Muhammadjonov A. Dedicated and honored in the name of people // For a healthy generation. 2010. №7. – Р.29-30).

Бегматов Э. Исмларнинг сирли олами, Т.:Ўзбекистон, 2014. –Б.93. (Begmatov E. The mysterious world of names, T.: Uzbekistan, 2014. -P.93).

Аширов А. Ўзбек халқининг қадимий эътиқод... – Б.17. (Ashirov A. Ancient beliefs and rituals of the Uzbek people..- Р.17)

Муҳаммад ал-Ҳарафий. Маънофиъ ул-ҳаёт... – Б.96. (Muhammad al-Harafi. Manofi’ ul- hayat ... – Р.96.)

Зироатнома. Таржимон Маҳмуд Ҳасаний. – Т.: Меҳнат, 1991. –Б.13. (28. Agriculture. Translator Mahmoud Hasani. - T.: Labor, 1991. -Р.13.)

Полевые записи. Информатор Хабибуллаев Г., родился в 1936 г. Проживает в махалле Гафура Гуляма посёлка Сардоба, Акалтынского тумана Сырдарьинского вилоята. (Field notes. Informant Khabibullaev G., born in 1936. Lives in the Gafur Gulyam makhalla of Sardoba settlement, Akaltyn fog, Syrdarya province.)

Тибномаи туркий (туркча тиб китоби). – Б.11. .(Tibnomai Turki (Turkish medical book)... - Р.11.)

Бегматов Э. Исмларнинг сирли олами… - Б.93. (Begmatov E. The mysterious world of names, T.: Uzbekistan, 2014. -P.93).

Загрузки

##submissions.published##

2023-08-20

##issue.issue##

##section.section##

Статьи