ЎРТА АСРЛАРДА ДАШТИ ҚИПЧОҚДА ЮЗ БЕРГАН СИЁСИЙ-ЭТНИК ЖАРАЁНЛАРНИНГ АМУДАРЁ – СИРДАРЁ ОРАЛИҒИДАГИ ВОҲАЛАРГА ТАЪСИРИ
##article.subject##:
қипчоқ, уруғ, минглар, Амударё, Сирдарё, Зарафшон воҳаси, манба##article.abstract##
Ушбу мақолада Ўрта Осиё асрлар мобайнида қўшни ҳудудлардан бўлган кўплаб миграция жараёнлари натижасида аҳолиси турли-туман этномаданиятларни ўзида жамлаган ҳудуд бўлганлиги илмий таҳлил этилган. Шунингдек, ўрта асрларда Дашти қипчоқда юз берган сиёсий-этник жараёнларнинг Амударё-Сирдарё оралиғидаги воҳаларга таъсири, “Дашти қипчоқ” атамасининг келиб чиқиш тарихи тарихий асарлар мисолида ёритилган. “Дашти Қипчоқ” ўрта асрларда асосан форс, араб ва туркий тилли ёзма манбаларда тилга олинган тарихий-географик атама бўлиб, бу атама турли тарихий воқеликлар билан боғлиқ равишда кенг ва тор маъноларда қўлланилганлиги ўрганилган. Айниқса, Шайбонийлар (1501-1601) даврида Волга – Оролбўйи, Сирдарёнинг қуйи ва ўрта оқимларида кўчманчи ҳаёт кечирган кўплаб туркий уруғларнинг Амударё – Сирдарё оралиғига келиб жойлашувлари минтақа аҳолиси таркибида катта ўзгаришлар бўлишига олиб келган. Ҳар иккала ҳудуднинг этник жиҳатдан умумийликка эга аҳолиси ўзаро яқинлашиб, аралашиб бориши натижасида ҳам маҳаллий халқларнинг консолидация жараёнлари кучайганлиги илмий асосланган.
Библиографические ссылки
Султанов Т.И. Опыт анализа традиционных списков 92 «племен илатийа» // Средняя Азия в древности и средневековье. – М.: Наука, 1977. – С. 165-¬176; Султанов Т.И. Кочевые племена Приаралья в XV-XVII вв. (вопросы этнической и социальной истории). – М., 1982; Трепавлов В.В. История Ногайской Орды. – Казань, 2016. – С. 422-496. (1. Sultanov T.I. An attempt to analyze traditional lists of 92 “Ilatiya tribes” // Central Asia in ancient times and the Middle Ages. – M.: Nauka, 1977. – P. 165-176; Sultanov T.I. Nomadic tribes of the Aral Sea region in the 15th-17th centuries (issues of ethnic and social history). – M., 1982; Trepavlov V.V. History of the Nogai Horde. – Kazan, 2016. – P. 422-496.)
Баскаков Н.А. Имена половцев и названия половецких племен в русских летописях //Тюркская ономастика, Алма-Ата, 1984. –С. 65 (Baskakov N.A. The names of the Polovtsians and the names of the Polovtsian tribes in Russian chronicles //Turkic onomastics, Alma-Ata, 1984. –P. 65); Bregel Y.An historical atlas of Central Asia. Handbook of Oriental studies. Section eight Central Asia. – Leiden – Boston, 2003. – P. 22-30.
Плетнева С.А. Печенеги // Исчезнувшие народы: Сборник статей (по материалам журнала “Природа”) / Сост.канд.филос.наук С.С. Неретина. Под. Ред. Д-ра ист.наук П.И. Пучкова. – М.: Наука, 1988. – С. 35-46. (3. Pletneva S.A. Pechenegs // Disappeared peoples: Collection of articles (based on materials from the journal “Nature”) / Comp. Cand. of Philosophical Sciences S.S. Neretin. Ed. by Dr. of Historical Sciences P.I. Puchkov. – Moscow: Nauka, 1988. – P. 35-46.)
Самарқандий Абдураззоқ. Матлаи саъдайн ва мажмаи баҳрайн. II Жилд. 1 қисм. 1405-1429 йил воқеалари /Форс тилидан таржима, сўзбоши ва изоҳли луғатлар муаллифи А. Ўринбоев. – Тошкент: Ўзбекистон, 2008 (4. Samarkandi Abdurrazaq. Matlai sa'dayn va majmai bahairyn. Volume II. Part 1. Events of 1405-1429 / Translated from Persian, with a preface and explanatory dictionaries by A. Urinbaev. – Tashkent: Uzbekistan, 2008).
Кошғарий Маҳмуд. Туркий сўзлар девони (Девону-луғот ит-турк) / Таржимон ва нашрга тайёрловчи С. М. Муталлибов. 3 томлик. 1-том. – Тошкент: Фан, 1960. – Б. 439, 450; Агаджанов С. Г. Очерки истории огузов и туркмен Средней Азии IX – XIII вв. – Ашгабад: Ылым, 1969. – С. 226-230 (5. Koshgari Mahmud. Dictionary of Turkish words (Devonu-lug'ot it-Turk) / Translator and publisher S. M. Mutallibov. 3 roofs. Roof 1. - Tashkent: Science, 1960. - B. 439, 450; Agadjanov S. G. Ocherki istorii Oguzov i Turkmen Sredney Azii IX-XIII vv. - Ashgabat: Ylym, 1969. – P. 226-230.
Ахмедов Б.А. Государство кочевых узбеков. – М.: Наука, 1965. – С. 8-17; Султанов Т.И. Опыт анализа традиционных списков 92 «племен илатийа». – С. 165-¬176. 6. Akhmedov B.A. State of nomadic Uzbeks. – M.: Nauka, 1965. – P. 8-17; Sultanov T.I. Experience of analysis of traditional lists of 92 “Ilatiya tribes”. – P. 165-176.).
Bregel Y. An historical atlas of Central Asia. Handbook of Oriental studies. Section eight Central Asia.– Р. 40-42.
Бобур, Заҳириддин Муҳаммад. Бобурнома. Нашрга тайёрловчи П. Шамсиев. – Тошкент: Юлдузча, 1989. – Б. 12. (Babur, Zahiruddin Muhammad. Boburnama. Prepared by P. Shamsiev. - Tashkent: Yulduzcha, 1989. – B. 12.)
Ахмедов Б.А. Государство кочевых узбеков. – С. 17, 20. (Akhmedov B.A. State of nomadic Uzbeks). – P. 17, 20.
Бўриев О. Темурийлар салтанати тарихига оид асарлардаги географик маълумотлар (Марказий Осиё). / Тўплам: Амир Темур ва Темурийлар даври ренессанси хорижий тадқиқотларда. Тузувчилар: О.Бўриев, С.Ўлжабоева. – Тошкент: ‘Akademnashr”, 2016; Бўриев О. Темурийлар даври ёзма манбаларида Марказий Осиё тарихий географияси. – Тошкент: Mumtoz so ‘z, 2017; Бўриев О. Шарафуддин Али Яздий “Зафарнома” асарининг Ўзбекистонда ўрганилиши // Амир Темур ва Темурийлар давридаги илм-фан ва маданият ривожининг жаҳон тамаддунидаги ўрни. Республика илмий-амалий конференция материаллари. – Тошкент: “Mashhur-press” 2017. – Б. 29-36; Имомов Х. “Равзат ус-сафо” асаридаги географик маълумотлар / “Шарқ машъали”, Тошкент давлат шарцшунослик институти илмий-услубий, маърифий жур- нали. – Тошкент, 2017. № 1. – Б. 51-54 (Buriev O. Geographical information in works on the history of the Timurid empire (Central Asia). / Collection: Amir Temur and the Renaissance of the Timurid era in foreign studies. Authors: O. Buriev, S. Uljaboeva. – Tashkent: ‘Akademnashr’, 2016; Buriev O. Historical geography of Central Asia in written sources of the Timurid era. – Tashkent: Mumtoz so ‘z, 2017; Buriev O. Study of Sharafuddin Ali Yazdi’s work “Zafarnoma” in Uzbekistan // The role of the development of science and culture in the era of Amir Temur and the Timurids in world civilization. Materials of the Republican scientific and practical conference. – Tashkent: “Mashhur-press” 2017. – P. 29-36; Imomov Kh. Geographical information in the work “Rawzat us-safo” / “Sharq Mashali”, scientific-methodical, educational journal of the Tashkent State Institute of Oriental Studies. – Tashkent, 2017. No. 1. – P. 51-54).
Абулғозий. Шажарайи турк. Масъул муҳаррир ва сўзбоши муаллифи Б. Аҳмедов. Нашрга тайёрловчилар: Қ. Муниров‚ Қ. Маҳмудов. – Тошкент: Чўлпон, 1992. – Б. 128. (Abulghazi. Shajarayi Turk. Editor-in-chief and author of the foreword B. Akhmedov. Preparers for publication: K. Munirov, K. Mahmudov. – Tashkent: Chulpon, 1992. – P. 128.)
Абулғозий. Шажарайи турк. – Б. 134 (Abulghazi. Shajarayi Turk. – P. 134).
Абулғозий. Шажарайи турк. – Б. 138 (Abulghazi. Shajarayi Turk. – P. 138).
Абулғозий. Шажарайи турк. – Б. 135, 138 (Abulghazi. Shajarayi Turk. – 135, 138).
Абулғозий. Шажарайи турк. – Б. 134, 140 (Abulghazi. Shajarayi Turk. – P. 134, 140).
Абулғозий. Шажарайи турк. – Б. 135 (Abulghazi. Shajarayi Turk. – B. 135).
Абулғози Баҳодирхон. Шажарайи турк. – Б. 166-167 (Abulghazi. Shajarayi Turk. – P. 166-167).
