ФАРҒОНА ВОДИЙСИ ЭТНОГРАФИК ГУРУҲЛАРИ
##article.subject##:
субэтнос, этнографик гуруҳ, этник гуруҳ, этнос назарияси, субэтнос асоси, ассимиляцион жараён, концолидация, этник жамоа, этногенез, ўзбек халқи, уруғ, қабила, генеалогия, этноним, этник шаклланиш##article.abstract##
Ушбу мақолада этнологиянинг объектларидан бири “субэтнос” тушунчасига оид назарий қарашлар келтирилган. Субэтнос этноснинг тарихий шаклларидан бири ҳисобланиб, ҳозирги кунда уларнинг ўзига хослигини тадқиқ қилиш долзарбдир. Этнос назарияси ва субэтнос (этнографик гуруҳга)га оид илмий қарашлар адабиётлар асосида таҳлил қилинган. Субэтносларнинг ўзига хос хусусияти, уларнинг пайдо бўлиши билан боғлиқ қарашлар баён этилган.
Фарғона водийсига этнографик гуруҳларнинг кириб келиш вақти турли тадқиқодчилар асарларида турлича кўрсатилади. Этнографик гуруҳларнинг Фарғона водийси ҳудудида жойлашуви ўзига хос хусусиятларга эга.
Водийдаги этнографик гуруҳларнинг ижтимоий, иқтисодий ва сиёсий ҳаётдаги ўрни ўрганилаётган даврда сезиларли бўлганини кузатиш мумкин. Этнографик гуруҳларнинг уруғ- қабилавий бўлиниши алоҳида аҳамиятга эга.
Фарғона водийсидаги этнграфик гуруҳларни ўтроқ аҳоли билан бўлган хўжалик, савдо ва маданий алоқаларини тадқиқ қилишда географик жиҳатдан жойлашуви ва уни ўзига хослиги муҳим аҳамият касб этади.
Водийдаги қипчоқ, турк, юз ва қурама этнографик гуруҳлар ўзларининг хўжалик юритишлари билан маҳаллий аҳолидан ажралиб туришган.
Мақолада ўзбек халқи таркибида бўлган этнографик гуруҳларни тарихий-этнологик маълумотлар асосида ёритишга ҳаракат қилинган. Этник жамоаларнинг Фарғона водийси ҳудудига кириб келиши, шаклланиши, кўчиб ўтиши ва тарқалиши юзасидан тадқиқот олиб борилган.
Библиографические ссылки
Абдуллаев У.С.Фарғона водийсида этнослараро жараёнлар. – Т. 2005. (Abdullaev U. P. Interethnic Processes in the Ferghana Valley. - Tashkent, 2005.)
Абдуллаев У. Фарғона водийсидаги этнослараро муносабатлар тарихидан // Ўзбекистон тарихи. – Т., 2005. (Abdullaev U. From the history of interethnic relations in the Ferghana Valley // History of Uzbekistan. Tashkent, 2005. - No. 4.)
Аристов Н.А. Заметки об этническомъ составе тюрскихъ племенъ и народностейи сведения объ ихъ численности // Живая старина. – СПб., 1896 (Aristov N. A. Notes on the ethnic composition of Turkic tribes and nationalities, information on their numbers // Zhivaya Antina. - St. Petersburg, 1896)
Валиханов Ч.Ч. Записки о Коканском ханстве //Соч.: В 5 т., Т. III. – Алма-Ата, 1985. (Valikhanov Ch. Ch. Notes on the Kokand Khanate // Op .: 5 vol., Vol. III. - Alma-Ata, 1985)
Винников Я.Р. Современное расселение народов и этнографических групп в Ферганской долине // СЭС.– М., 1959. (Vinnikov Ya. R. Modern resettlement of peoples and ethnographic groups in the Ferghana Valley // SEP.– Moscow., 1959.)
Губаева С.С.Этнический состав население Ферганы в конце XIX-началеXIX (по данным топономии). –Т.,1983. (Gubaeva P. P. The ethnic composition of the population of Ferghana in the late XIX - early XIX (according to toponomy). - Tashkent, 1983.)
Губаеева С.С. Населения Ферганской долины в конце Х1Х- началеХХ в.(этнокультурные процессы). – Т. 1991. (Gubaeva P. P. Population of the Ferghana Valley at the end of the nineteenth - beginning of the twentieth century. - Tashkent, 1991.)
Губаева С.С. Расселение племени юз в Ферганской долине на рубеже ХIХ – ХХ. Ономастика Средней Азии. – Фрунзе, 1980. (Gubaeva S. S. The resettlement of the Yuze tribe in the Ferghana Valley at the turn of the 19th – 20th / Onomastics of Central Asia. - Frunze, 1980.)
Иногомов Ш. И. Этнический состав населения и этнографическая карта Ферганской долини в границах УзССР. Дисс. ... канд.ист.наук. –Т., 1959. (Inogomov Sh. I. The ethnic composition of the population and ethnographic map of the Ferghana Valley within the borders of the Uzbek SSR. Dis .... Candidate. - Tashkent, 1959.)
Кармышева Б. X. Очерки этнической истории южных районов Узбекистана и Таджикистана. – М., 1976. (Karmysheva B.Kh. Essays on the ethnic history of the southern regions of Uzbekistan and Tajikistan. - Moscow, 1976.)
Кармышева Б.Х. Этнографическая группа «тюрк» в составе узбеков. // СЭ. № 1 – М., 1960. (Karmysheva B.Kh. ethnographic group "Turk" composed of Uzbeks. Soviet ethnography, No. 1.- Moscow, 1960.)
Наливкин В.П. Краткая история Кокандского ханства. – Казань.1886. (Nalivkin V.P. A brief history of the Kokand Khanate. - Kazan, 1886.)
Шаниязов К.Ш. Кипчаки в узбекской этнической среде в дооктябрьский период (Процессы интеграции) // этнические процессы у национальных групп Средней Азии и Казахстана. –М., 1980. (Shaniyazov K. Sh. Kipchaki in the Uzbek ethnic environment in the pre-October period (Integration processes) / Ethnic processes in national groups of Central Asia and Kazakhstan. - Moscow, 1980.)
Шониёзов К.Ш. Ўзбек халқининг шаклланиш жарёни. – Т., 2001. (Shoniyozov K. The process of formation of the Uzbek people. - Tashkent, 2001.)
Шаниязов К.Ш. К этнической истории узбекского народа. – Т., 1974. (Shaniyozov K. Sh. On the ethnic history of the Uzbek people. - Tashkent. 1974)