БУДДА РОҲИБЛАРИНИНГ САЁҲАТНОМАЛАРИДА МАРКАЗИЙ ОСИЁ: VII – VIII АСРЛАР
##article.subject##:
будда сайёҳлари, Буюк Тан сулоласи, Марказий Осиё халқлари, Чоч, Темир дарвоза, маҳаллий халқлар маданияти, диний алоқалар, савдо-сотиқ муносабатлари, кўк чинни идишлар, шаҳарларининг географик жойлашуви, денгиз йўллари##article.abstract##
Mазкур мақолада муаллиф илк ўрта асрларда Марказий Осиё минтақасига ташриф буюрган будда роҳиби Шюань Зангнинг “Да Тан сиюй цзи” асари ва ушбу манбадаги Марказий Осиё тарихига оид бошқа манбаларда эквиваленти бўлмаган маълумотларни таҳлил қилган. Ушбу мақолада илк ўрта асрлар Марказий Осиё тарихининг долзарб муаммоларидан бири ёритилган. Маълумки, илк ўрта асрларда Марказий Осиё минтақасига ташриф буюрган будда роҳибларининг саёҳатномалари, уларда келтирилган маълумотлар араб-форс манбаларида ҳали мавжуд бўлмаган ҳамда нисбатан кам ўрганилган даврни ўз ичига олади ва мақола ушбу бўшлиқни тўлдиради. Айниқса, улар орасида Шюань Зангнинг “Да Тан шиюй жи” асари алоҳида аҳамиятга эгалиги билан жралиб туради.
Мақолада асардаги маълумотларга асосланган ҳолда, бугунги Ўзбекистон, Тожикистон, Қозоғистон, Қирғизистон, Афғонистон, Покистон ва Ҳиндистон ҳудудлари ҳақида қимматли маълумотлар келтирилади. Жумладан, асарни таҳлил қилган ҳолда ёзилган мазкур мақолада, хитой будда роҳиби ва сайёҳи Шюань Зангнинг Марказий Осиё халқларининг урф – одатлари, турмуш тарзи, кийиниши ҳақидаги хотиралари ва фикр-мулоҳазалари ёритиб берилади. Шунингдек, юртимиздаги баъзи ҳудудларнинг аҳолиси, географик жойлашуви тўғрисида қайдлар ҳам мавжуд. Хитой будда роҳиби Шюань Зангнинг сайёҳати Хитойда Тан сулоласи ҳукмронлиги даврига тўғри келади. Бу вақтда Тан сулоласи ва Марказий Осиё ўртасидаги маданий, сиёсий, иқтисодий ҳамда савдо-сотиқ алоқалари ривожланган бўлиб, мақолада икки давлатнинг дипломатик муносабаларидан намуналар келтирилади. Ушбу мақола ҳозирги кунга қадар нашр этилган илмий ишларга қўшимча материал бўлиб хизмат қилади.
Библиографические ссылки
Ходжаев А. Буюк ипак йўли: муносабатлар ва тақдирлар. Тошкент, 2007. (Xodjaev A. The Great Silk Road: Relationships and Destinies. Tashkent, 2007.)
Каримова Н.Э. Сочинение ХуэйЧао как источник по истории Индии первой половины VIIIв. Ўзбекистон –Хитой: тарихий-маданий, илмий ва иқтисодий алоқалар ривожи мавзусидаги халқаро илмий-амалий конференция материаллари. 17 ноябрь, 2018. – Тошкент,312-317 с. (Karimova N.E. The composition of Hui Chao as a source on the history of India in the first half of the 8th century. Proceedings of the international scientific-practical conference on the development of Uzbek-Chinese historical, cultural, scientific and economic ties. November 17, 2018. Tashkent.312-317 p.)
Каримова Н.Э. Сочинение Хэ Чо «Ван У Теньчжуго Чжуань» -ценный источник по истории Южной и Центральной Азии. Общественные науки в Узбекистане. № 1-2/2018. 86-92 с. (Karimova N.E. Hae Cho's “Wang Wu Tenzhuzhu Zhuan” is a valuable source on the history of South and Central Asia. Social sciences in Uzbekistan. No. 1-2 / 2018. 86-92 p.)
Wriggins, Sally (27 November 2003). The Silk Road Journey with Xuanzang (1ed.) Washington DC: Westrew press (Penguin).
Александрова Н.В. Сюань Цзан. Записки о западных странах (эпохи) Великой Тан (Да Тан Си Юй Цзи). Восточная литература, 2012. (Xuan Zang. Notes on the Western countries (era) of Great Tang (Da Tang Xi Yu Ji). Oriental literature, 2012.)
Ходжаев А. Буюк ипак йўли: муносабатлар ва тақдирлар. Тошкент, 2007.193 – б. (Xodjaev A. The Great Silk Road: Relationships and Destinies. Tashkent, 2007.)
Халқ орасида Танг Синг яъни Тан сулоласи давридаги роҳиб деб ҳам аталади.
Ғарбий Турк хоқонлигининг маркази бўлиб, VI-VIII асрларда Буюк ипак йўлидаги йирик шаҳар сифатида шаклланган.
Ходжаев А. Буюк ипак йўли: муносабатлар ва тақдирлар. Тошкент, 2007. 164 б. (Xodjaev A. The Great Silk Road: Relationships and Destinies. Tashkent, 2007.)
Такламакон саҳросининг шимолий чеккасида, Буюк Ипак йўлининг шимолий йўли орқали Қорашар ва ғарбдан Аксу оралиғида жойлашган қадимги буддизм давлати. Ҳозирги Ҳитойнинг Шинжон-Уйғур автоном вилоятининг Аксу туманидаги воҳа.
Гафуров Б.Г. Таджики: древнейшая, древняя и средневековая история. 2-е изд. — М., 1972. (Gafurov B.G. Tajiks: the most ancient, ancient and medieval history. 2nd ed. - M., 1972.)
Сўғдларнинг қадимий номланиши
Байпаков К.М. Западно тюркский и Тюргешский каганаты: тюрки и согдийцы, степь и город [Текст] /К.М.Байпаков // Известия НАН РК. Серия общественных наук. – 2009. Ст.105-146. (Baipakov K.M. West Turkic and Turgesh Khaganates: Türks and Sogdians, steppe and city [Text] /K.M. Baipakov // Izvestiya NAS RK. Series of social sciences. - 2009. St. 105-146.)
Турк атамаси. Тужюэ -қадимги талаффузда тиэк, тиеклэ, ту-квет деб ўқилган.
Қозоғистондаги Тараз шаҳри .
Қозоғистон жанубидаги дарё.
Талас дарёси ва Чу дарёсининг қуйи оқими ўртасидаги ҳудудни эгаллайди, жанубда Шаш вилоятига ва шимолда Сирдарёнинг қуйи қисмигача бўлган ҳудуд.
Ходжаев А. Буюк ипак йўли: муносабатлар ва тақдирлар. Тошкент, 2007. 148 б. (Xodjaev A. The Great Silk Road: Relationships and Destinies. Tashkent, 2007.)
Ҳозирги Шимкент вилояти. (Чимкент)
