СЎНГАК МОЗОР-ҚЎРҒОНИ ТОПИЛМАСИ ВА УЗАНГИНИНГ ТАРИХДАГИ АҲАМИЯТИ
##article.subject##:
узанги, Сўнгак мозор-қўрғони, Турк хоқонлиги, аварлар, эгар, Чорвоқ ҳавзаси, Тошкент воҳаси##article.abstract##
Ушбу мақолада муаллифлар Тошкент вилояти Бўстонлиқ тумани Чорвоқ сув омбори ҳудудида топилган янги Сўнгак мозор-қўрғони ва у ердан топилган узангининг қадимги даврдаги аҳамиятини очиб беришган. Узангининг дастлабкилари кўчманчи халқлар томонидан яратилганлиги, Турк хоқонлиги даврида кенг ёйилиши ва унинг йирик отлиқ армияга эга бўлган ўзига хос кўчманчилар давлати сифатидаги сиёсий фаоллигини инқилобий даражага етиши борасидаги мулоҳазалар баён қилинган. Чорвоқ ҳавзаси табиий жойлашувининг қулайликлари ва фойдали қазилмаларга бойлиги учун қадимги турклар қизиқиш доирасидаги муҳим стратегик ва металл хош ашёси мавжуд саноқли жойлар сирасига кирган. Сўнгак мозор-қўрғони эса хоқонлик таркибида бўлган, кўчманчи ва ярим ўтроқ аҳоли томонидан фойдаланилган ёдгорлик саналади. Бу ердан аниқланган узанги эса VI-IX асрлар оралиғида Олтойдан Ўрта Осиёгача бўлган ҳудудларда кенг қўлланилганлиги илмий асослаб берилган.
Библиографические ссылки
Древности Чарвака.–Ташкент, 1976.–С.3 [Antiquities of Charvak.–Tashkent, 1976.]
Farhad Maksud, Rahmanali Muradaliyev. Göktürkler ve üzenginin yayilmasi üzerine // Genel Türk tarihi araştirmalari dergisi. Cilt/Volume 2, Sayı/Issue 4, Temmuz /July 2020, –Ss. 287-302 [FarhadMaksud, RahmanaliMuradaliyev. On the Göktürks and the spread of the stirrup // GenelTürktarihiaraştirmalaridergisi. Volume 2, Issue 4, July 2020.]
"Stirrup". Encyclopædia Britannica. 25 (11th ed.). Cambridge University Press. – Pp. 928–929
"Merriam-Webster Online, "Stirrup", definition 1". Merriam-Webster Online Dictionary. 2009
WHITE, Lynn Townsend, Medieval Technology and Social Change, Oxford University Press, 1964. – Pp.1-2
«History of the Saddle.» Web site accessed February 2, 2008/ Wikipedia.org
Кызласов И.Л. О происхождении стремян // СА, 1973, № 3. – С. 36 [Kyzlasov I.L. On the origin of stirrups // SA, 1973, № 3.]
Кызласов И.Л. О происхождении стремян // СА, 1973, № 3. – С. 24 [Kyzlasov I.L. On the origin of stirrups // SA, 1973, № 3.]
Амброз А.К. Стремена и сёдла раннего средневековья как хронологический показатель (IV-VIII вв.). // СА, 1973. № 4. – C. 91 [Ambroz A.K. Stirrups and saddles of the early Middle Ages as a chronological indicator (IV-VIII centuries). // SA, 1973. No. 4.]
Вайнштейн С.И. Мир кочевников центра Азии. –Москва. 1991. [Vainshtein S.I. The world of nomads in the center of Asia. - Moscow. 1991.]
LittauerM.A. Earlystirrups // Antiquity, 1981. Vol. LV (№ 214). – P. 99-105
Никоноров В.П. К вопросу о роли стремян в развитии военного дела // Степи Евразии в древности и средневековье (Материалы Международной научной конференции посвященной 100-летию со дня рождения М.П.Грязнова). Книга II. –Санкт-Петербург. 2003. – С. 264 [Nikonorov V.P. To the question of the role of stirrups in the development of military affairs // Steppes of Eurasia in antiquity and the Middle Ages (Materials of the International Scientific Conference dedicated to the 100th anniversary of the birth of M.P. Gryaznov). Book II. - St. Petersburg. 2003.]
DIEN, A.E. “The Stirrup and Its Effect on Chinese Military History” Ars Orientalis, S.16, 1986, – Pp. 33–56
Кляшторный С.Г., Савинов Д.Г. Степные империи Евразии. – Санкт-Петербург. 1994. [Klyashtorny S.G., Savinov D.G. Steppe empires of Eurasia. - St. Petersburg. 1994.]
Шульга П.И., Горбунов В.В. Стремя раннего типа из Алейской степи // Снаряжение верхового коня на Алтае в раннем железном веке и средневековье. –Барнаул, 1998. – С. 99-101 [Shulga P.I., Gorbunov V.V. A stirrup of an early type from the Aleiskaya steppe // Equipment of a riding horse in Altai in the early Iron Age and the Middle Ages. –Barnaul, 1998.]
Beatie R.H. Saddles, University of Oklahoma Press, 1981. – P. 28; WHITE, Lynn Townsend, Medieval Technology and Social Change, Oxford University Press, 1964.
DIEN, A.E. “The Stirrup and Its Effect on Chinese Military History” Ars Orientalis, S.16, 1986, – Pp. 33–56; Zaheer B. The Science of Empire: Scientific Knowledge, Civilization, and Colonial Rule. State University of New York Press. 1996. – P. 69
DIEN, A.E. “The Stirrup and Its Effect on Chinese Military History.” Ars Orientalis, S.16, 1986, – Pp. 33–56
Кызласов И.Л. О происхождении стремян // СА, 1973, № 3. – С. 36 [Kyzlasov I.L. On the origin of stirrups // SA, 1973, № 3.]
Кызласов И.Л. О происхождении стремян // СА, 1973, № 3. – С. 31 [Kyzlasov I.L. On the origin of stirrups // SA, 1973, № 3.]
Артаманов М. История Хазар. –Ленинград. 1962. – C.339-342; Florin Curta. The other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars and Cumans. Kononklijke Brill N.Y. 2007. – P. 316 [Artamanov M. History of the Khazars. - Leningrad. 1962.]
Измайлов И.Л.Появление и ранняя история стремян в Среднем Поволжье.// Военное дело древнего и средневекового населения Северной и Центральной Азии. Новосибирск: 1990. – С. 61-70 [Izmailov I.L. The appearance and early history of stirrups in the Middle Volga region. // Military affairs of the ancient and medieval population of North and Central Asia. Novosibirsk: 1990.]
Никоноров В.П. К вопросу о роли стремян в развитии военного дела // Степи Евразии в древности и средневековье (Материалы Международной научной конференции посвященной 100-летию со дня рождения М.П.Грязнова). Книга II. – Санкт-Петербург. 2003. – С. 264 [Nikonorov V.P. To the question of the role of stirrups in the development of military affairs // Steppes of Eurasia in antiquity and the Middle Ages (Materials of the International Scientific Conference dedicated to the 100th anniversary of the birth of M.P. Gryaznov). BookII. - St. Petersburg. 2003.]
Амброз А.К. Проблемы раннесредневековой хронологии Восточной Европы. // СА, 1971. №3. – С. 128; Он же. Стремена и сёдла раннего средневековья как хронологический показатель (IV-VIII вв.). // СА, 1973. №4. – C. 91 [Ambroz A.K. Problems of early medieval chronology of Eastern Europe. // CA, 1971. No. 3.; He's the same. Stirrups and saddles of the early Middle Ages as a chronological indicator (IV-VIII centuries). // CA, 1973. No. 4.]
Beckwith Ch.I. Empires of the Silk road (A history of Central Asia from bronze age to the present). – Oxford. Princeton University Press. 2009. – P. 114
Florin Curta. The other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars and Cumans. KononklijkeBrillN.Y. 2007. – P. 316
АмброзА.К. Проблемы раннесредневековой хронологии Восточной Европы // СА, 1971.№ 3. – С.128 [Ambroz A.K. Problems of early medieval chronology of Eastern Europe // SA, 1971. № 3.]
Шульга П.И., Горбунов В.В. Стремя раннего типа из Алейской степи // Снаряжение верхового коня на Алтае в раннем железном веке и средневековье. –Барнаул, 1998. – С.99-101 [Shulga P.I., Gorbunov V.V. A stirrup of an early type from the Aleiskaya steppe // Equipment of a riding horse in Altai in the early Iron Age and the Middle Ages. –Barnaul, 1998.]
Табалдиев К. КурганысредневековыхкочевыхплеменТянь-Шаня. –Бишкек., 1996. –С. 38-40 [Tabaldiev K. Mounds of medieval nomadic tribes of the Tien Shan. –Bishkek., 1996.]
Спришевский В.И. Погребение с конем середины I тысячелетия н.э. обнаруженное около обсерватории Улугбека / Труды музея истории УзССР, 1. –Ташкент. 1951. –С.37 [Sprishevsky V.I. Burial with a horse in the middle of the 1st millennium A.D. discovered near the observatory of Ulugbek / Proceedings of the Museum of the History of the UzSSR, 1. –Tashkent. 1951.]
Табалдиев К. КурганысредневековыхкочевыхплеменТянь-Шаня. –Бишкек. 1996. –С.39 [TabaldievK. MoundsofmedievalnomadictribesoftheTienShan. –Bishkek. 1996.]
Древняя и средневековая культура Чача (Отв. ред. Г.В.Шишкина). Т.: Издательство “Фан”. 1979. – С. 38-39 [Ancient and medieval culture of Chach (Editor-in-chief G.V. Shishkin). – Tashkent: Fan. 1979.]
ЗаднепровскийЮ.А. ТюркскиепамятникивФергане // СА, 1967, № 1. –С.271,274 [ZadneprovskyYu.A. TurkicmonumentsinFergana // SA, 1967, № 1.]
Ларин О.В., Суразаков А.С. Раскопки могильника Чоба 7 // Археология Горного Алтая (Сборник научных статей). –Барнаул., 1995. –с.86-91 [LarinO.V., SurazakovA.S. ExcavationsoftheChoba 7 burialground // ArcheologyofGornyAltai (Collectionofscientificarticles). –Barnaul., 1995.]
Бобоёров Ғ. Ғарбий Турк хоқонлигининг давлат тузуми. – Тошкент. 2018. -360б.; Babayar G. KöktürkKağanlığısikkeleriKatalogu - The Catalogue of the Coins of TurkıcQaghanate. – Ankara:TİKA, 2007. – S.15-49 [Boboyorov G. State system of Western Turkish Khaganate. – Tashkent. 2018; Babayar G. Kokturk Khaganate Coins Catalogue - The Catalogue of the Coins of Turkic Qaghanate. – Ankara: TIKA, 2007.]
Буряков Ю.Ф., Касымов М.Р., Ростовцев О.М. Археологические памятники Ташкентской области. –Ташкент. 1966.; Он же. Генезис и этапы развития городской культуры Ташкентского оазиса. –Ташкент., 1982; Древности Чарвака. – Ташкент. 1976. [BuryakovYu.F., Kasymov M.R., Rostovtsev O.M. Archaeological monuments of the Tashkent region. –Tashkent. 1966 .; BuryakovYu.F. Genesis and stages of development of the urban culture of the Tashkent oasis. - Tashkent., 1982; BuryakovYu.F. Antiquities of Charvak. - Tashkent. 1976.]
АмброзА.К. Стременаиседлараннегосредневековьякакхронологическийпоказатель (IV-VIIIвв.) // СА, 1973, № 4. –С.86 [Ambroz A.K. Stirrups and saddles of the early Middle Ages as a chronological indicator (IV-VIII centuries)]
Zaheer B. The Science of Empire: Scientific Knowledge, Civilization, and Colonial Rule. State University of New York Press. 1996. – P. 69