TURKIY TILLI MANBALARDA O'RTA OSIYO XONLIKLARINING USMONIYLAR DAVLATI BILAN O’ZARO MUNOSABATLARI HAQIDA MA’LUMOT
##article.subject##:
Ўрта Осиё, хонликлар, Усмонийлар, империя, давлатчилик, туркий тилли манбалар, Бухоро, Хива, Қўқон, ҳукмдор, қўлёзма манба, савдо-иқтисодий, дипломатик, маданий алоқлар##article.abstract##
Maqolada turkiyzabon manbalardan olingan hujjatlar asosida birinchi marta ilmiy muomalaga kiritilgan Usmonli imperiyasi va O’rta Osiyo xonliklarining siyosiy va diplomatic aloqalari tahlil qilingan. Turkiyzabon manbalarda aniqlangan Usmoniylar va O'rta Osiyo hujjatlari tahlili shuni ko'rsatdiki, dastlab siyosiy birlashish va Usmonli imperiyasi bilan yagona din asosida birlashish g'oyalari O'rta Osiyo hukmdorlaridan kelib chiqqan.Maqolada yoritilgan materiallar XIX asrning birinchi yarmi - XX asr boshlarida Usmonli imperiyasi va O’rta Osiyo xonliklari o'rtasidagi munosabatlar tarixiniy oritishga imkon beradi. Ilgari noma'lum bo'lgan hujjatlar asosida O'rta Osiyo davlatlari va Usmonli imperiyasi o'rtasidagi munosabatlarning borishi va xronologiyasi ko'rib chiqiladi, ularga dinning jamiyat hayotida tutgan o'rni haqidagi mafkuraviy g'oyalar prizmasi orqali baho beriladi. Bu esa, O’rta Osiyodagi xalqaro munosabatlar tarixi va ularga tashqi tomondan mafkuraviy ta'sir ko'rsatishga yangicha qarashga imkon beradi. O'rta asrlarda Usmonli davlatida arab, fors va turk tillarida yozilgan qo'lyozmalar O'zbekiston Fanlar akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik institutining qo'lyozmalar fondida saqlanadi. Kaspiy dengizining asosiy savdo porti Boku Markaziy Osiyo savdogarlari uchun savdo hunarmandchilik markazi bo'lib, ular evropalik savdogarlar bilan savdo aloqalarini yo'lga qo'yishgan. O'rta Osiyo hukmdorlarining Usmonli sultonlariga yozgan maktublari, XVIII-asr oxiri – XIX asr o'rtalarida ikki tomon o'rtasida diplomatik, madaniy, savdo-iqtisodiy munosabatlar mavjudligini ochib beradi.
Библиографические ссылки
Бёрнс А. Путешествие из Индии в Кабул, Татарию и Персию.Т.II. -М., 1848. -389-397 с. (Burns A. Journey from India to Kabul, Tatarstan and Persia. Vol. II. -M., 1848. -389-397 p.)
Бартольд В. Отчёт о командировке в Турции. В 9-x т. -М .: Наука. 1968. Т.2. С.462.(Bartold V. Report on a business trip in Turkey. In 9 volumes -M.: Science. 1968. Vol.2. P.462.)
Валиева Д. Внешнеэкономическые связи Бухарского и Хивинского ханства первой половине XIX века // Шарқшунослик(Востоковедения). 1997. №8. Б.165. (Valieva D. Foreign economic relations of the Bukhara and Khiva khanates in the first half of the XIX century // Sharshunoslik (Oriental studies). 1997. No. 8. B.165.)
Вамбери А. Путешествие по Средней Азии .-СПб., 1865. 301-307 с. (Vamberi A. Travel across Central Asia. -SPb., 1865. 301-307 p.)
Маннонов Б. Из истории посольских связей // Шарқшунослик (Востоковедения). 1999. №9. С.101-119 (Mannonov B. From the history of ambassadorial relations // Sharқshunoslik (Oriental studies). 1999. No. 9. Pp.101-119)
Mehmet Emin Efendi. Istanbul' dan OrtaAsya'yaseyahat.-Ankara., 1986.
СайдиАлиРаис. Миръотул-мамолик. -Т., 1963.-160 с. (Saydi Ali Rais. Mirotul-mamolik. -T., 1963.-160 p.)
Христина К. Взаимоотношения Османской империи и государств Центральной Азии в середине Х1Х – начале ХХ вв. Авторефератдиссертации на соискание ученой степени кандидата исторических наук. –Москва, 2007. (Khristina K. Relations between the Ottoman Empire and the Central Asian states in the middle of the 19th - early 20th centuries. Abstract of dissertation for the degree of candidate of historical sciences. - Moscow, 2007.)
Вамбери, Арминий. Путешествие по Средней Азии. - М., 2003.(Vambery, Arminius. Travel to Central Asia. - M., 2003.)
Saray M., «Rus İşgaliDevrindeOsmanlıDevletiileTürkistanHanlıklarıArasındakiSiyasiMünasebetler()». Ankara, 1994.
