УСТРУШОНАНИНГ ЗООМОРФ ТОПИНЧЛАРИ (ҚЎ Й ТОПИНЧИ АРХЕОЛОГИК МАТЕРИАЛЛАР АСОСИДА)
##article.subject##:
маънавий маданият, моддий ашёлар, Уструшона, чорвадор, топинч, Ғулбо, Сағаноқ, Фарн илоҳи, эътиқод, зооморф, қозон таглиги, дафн удумлари, Қовунчи маданияти, саклар, қанғуй қабилалари, мозорқўрғон##article.abstract##
Мазкур мақолада Уструшона ҳудудида олиб борилган археологик тадқиқотлар жараёнида аниқланган қадимги Уструшона аҳолисининг эътиқодида алоҳида ўрин олган қўй топинчи ҳусусида маълумотлар берилган. Қадимги аждодларимиз маънавий ҳаётида турли зоолатрик тасаввурлари ва эътиқодининг шаклланиши уларнинг реал ҳаётдаги одатлари ва кечинмаларининг жамланмаси билан боғлиқ бўлган. Ушбу одатлар инсонлар турмуш тарзида муҳим ўрин тутган уй ҳайвонларидан бири бўлган қўй билан чамбарчас боғлиқ. Қадимда қўй топинчи Уструшона чорвадор аҳолиси турмуш тарзида муҳим ўрин тутган бўлиб, қўйнинг илоҳий жонивор сифатида эъзозланиши ушбу ҳудудда олиб борилган археологик қазув тадқиқотлари жараёнида аниқланган моддий ашёвий манбаларда ўз аксини топган. Жумладан Уструшона чорвадор аҳолисининг маънавий ҳаётида қўй топинчи алоҳида аҳамиятга эга бўлиб, унинг баъзи унсурлари асрлар давомида ҳудуддаги аҳоли моддий ва маънавий ҳаётида сақланиб келмоқда.
Библиографические ссылки
Тошбоев Ф.Э. Уструшона чорвадорларининг уй ҳайвонлари билан боғлиқ диний тасаввурлари // Тафаккур зиёси. Жиззах давлат педагогика институти илмий-услубий журнали. Жиззах, 2018. № 1. 43-45. Б (Toshboev F.E. Religious representations of Ustrushon cattle breeders associated with domestic animals // Tafakkur ziyoshi. Scientific-methodical journal of the Jizzakh State Pedagogical Institute. Jizzak, 2018. No. 1. 43-45. P)
Буряков Ю.Ф. Генезис и этапы развития городской культуры Ташкентского оазиса. Ташкент, 1982, с.72-74.(Buryakov Yu.F. Genesis and stages of development of the urban culture of the Tashkent oasis. Tashkent, 1982, p. 72-74.)
Баруздин Ю.Д., Брыкина Г.А. Археологические памятники Баткена и Ляйляка (Юго-Западная Киргизия). – Фрунзе: 1962. -С. 62. (Baruzdin Yu.D., Brykina G.A. Archaeological sites of Batken and Lyailak (South-West Kyrgyzstan). - Frunze: 1962. -S. 62.)
Литвинский. Б.А. Саки которые за Согдом. Тр. Ан. ТаджССР. Т.СХХ. Душанбе, 1960. С. 91-96 (Litvinsky. B.A. Saki who are beyond Sogd. Tr. An. Tajik SSR. T. CXX. Dushanbe, 1960.S. 91-96)
Литвинский Б.А. Кангюйско-сарматский фарн. Душанбе, 1968. – С.6. (Litvinsky B.A. Kangyui-Sarmatian farn. Dushanbe, 1968. - P.6.)
Пардаев М.Ҳ. Қўй ва бўри руҳига сиғинишнинг ўзаро боғлиқлиги ҳақида // ЎИФ (ОНУ). – Тошкент: Фан, 1995.–№ 1-2- 3. –Б. 42-43. (Pardaev M.Kh. On the interdependence of the worship of the spirit of the sheep and the wolf // SSU (ONU). - Tashkent: Fan, 1995. - No. 1-2-3. –B. 42-43.)
Асқаров А.А. Ўзбек халқининг келиб чиқиш тарихи... –Б. 309-310.( 7. Askarov A.A. History of the origin of the Uzbek people… P. 309-310)
Литвинский. Б.А. Саки которые за Согдом... С. 70. (Litvinsky. B.A. Saki who are beyond Sogd… .P-70)
Пардаев М.Ҳ., Ғофуров Ж.И. Уструшонанинг илк ўрта аср қишлоқ маконлари (ёзма ва археологик манбалар сосида). Тошкент, 2016. Б. 262 (Pardaev M.Kh., Gofurov Yu.I. Early medieval rural sites of Ustrushаna (according to written and archaeological sources). Tаshkent, 2016.P. 262)
Алибеков У. Ўзбек халқи этномаданиятида бўри тимсоли. Гулистон, 2016. – Б.28-34. (Alibekov U. The symbol of the wolf in the ethnic culture of the Uzbek people. Guliston, 2016 .-- P. 28-34.)
Алибеков У. Ўзбек халқи этномаданиятида бўрининг “калла суяги культи” хусусида. // “Уструшона Буюк ипак йўлида, унинг минтақалараро сиёий – иқтисодий ва маданий муносабатларни ривожлантиришдаги ўрни (антик ва ўрта асрлар даврида)” мавзусида ўтказилган республика илмий-амалий анжумани материаллари. Гулистон, 2016. Б. 163-164.(Alibekov U. On the "cult of the skull" of the wolf in the ethnic culture of the Uzbek people. // Materials of the Republican Scientific and Practical Conference "Ustrushona on the Great Silk Road, its role in the development of interregional political, economic and cultural ties (in antiquity and the Middle Ages)". Guliston, 2016.Р. 163-164.)
Toshboyev F.E., Akchayev F.Sh. About the Image of the Shaman which Stutied on the Mountain Morguzar // Psychosocial International Journal of Psychosocial Reabliitatsion. London, 2020. Page. 1315-1320.
Отахўжаев А. Илк ўрта асрлар Марказий Осиё цивилизациясида турк-суғд муносабатлари. – Ташкент: ART- FLEX, 2010. – Б.9. (Otahadljayev A. Turkish-Sogdian relations in the early medieval Central Asian civilization. - Tashkent: ART-FLEX, 2010. - P.9.)
Пардаев М. Қўй ва бўри рўҳига сиғинишнинг ўзаро боғлиқлиги ҳақида // Ўзбекистонда ижтимоий фанлар. –1995. – № 1-3. – Б. 39-42. (Pardaev M. On the interdependence of worship of sheep and wolves // Social sciences in Uzbekistan. –1995. - No. 1-3. - P. 39-42.)
Аширов А.А. Ўзбек халқининг қадимий эътиқод ва маросимлари... –Б.150-152. (Ashirov A.A. Ancient beliefs and rituals of the Uzbek people ... -P. 50-152.)
Дала ёзувлари: Синдор Қорабоев, 1980 йилда туғилган Зомин тумани Лайлакуя қишлоғи. 2020 йил. (Field records: Sindor Karabaev, born in 1980, the village of Laylakuya, Zaamin district. 2020.)
Мирзааҳмедов Ж., Одилов Ш., Пардаев М., Мақсудов Р. Қизилтепа қадимиятидан лавҳалар... – Б. 171. (Mirzaakhmedov J., Odilov Sh., Pardaev M., Maksudov R. Plots from antiquity of Kyzyltepa ... - Р. 171.)
Дала ёзувлари. Зомин тумани Туркман қишлоғи. Қоплон ота зиёратгоҳи. 2016 йил, май. (Field records. Turkmen village of Zaamin district. Temple of the father of the tiger. May 2016.)
Сухарева О.А. Орнамент декоративных вышивок Самарканда и его связь с народными представлениями и верованиями (вторая половина Х1Х - начало ХХ в.). // СЭ. - 1983. - № 6. - С. 78. (Sukhareva O.A. Samarkand decorative embroidery ornament and its connection with folk ideas and beliefs (second half of the 19th - early 20th century). // SE. - 1983. - No. 6. - P. 78.)
Акчаев Ф.Ш. “Жиззах воҳаси муқаддас қадамжолари ва зиёратгоҳлари (этносоциологик тадқиқот) тар. фан. фал. док. (PhD) учун ёзилган диссертация. Тошкент, 2020. Б. 67. (Akchaev F.Sh. “The sacred shrines and shrines of the Jizzakh oasis (ethnosociological research) are narrow. fan. halyard. doc. (PhD) written dissertation. Toshkent, 2020.P.67.)
Арандаренко Г.А. Досугиъ в Туркестанъ 1874-1889. С.- Петербургъ, 1889. С.83. (Arandarenko G.A. Leisure in Turkestan 1874-1889. St. Petersburg, 1889.P.83.)
Рассудова Р.Я. Хозяйство Каттакурганского уезда Самаркандской области в конце XIX – XX в. // Очерки по истории хозяйства народов Средней Азии и Казахстана. - Ленинград, 1973. - С. 150. (Rassudova R. Ya. The economy of the Kattakurgan district of the Samarkand region at the end of the 19th - 20th centuries. // Essays on the history of the economy of the peoples of Central Asia and Kazakhstan. - Leningrad, 1973 .- P. 150)
Э.Қобулов. ХVIII асрнинг иккинчи ярми – ХХ аср бошларида Сурхон воҳаси хўжалиги. Тарих фанлари доктори илмий даражасини олиш учун тақдим этилган диссертация. Термиз – 2014. –Б. 195.(E. Kobulov. Farm of the Surkhan oasis in the second half of the ХVIII century and the beginning of the ХХ century. The thesis was submitted for the degree of Doctor of Historical Sciences. Termez - 2014. –P. 195)
