МУСТАҚИЛЛИК ЙИЛЛАРИДА ҚАШҚАДАРЁ ВА СУРХОНДАРЁ ВОҲАЛАРИ АҲОЛИСИ ЭТНИК ТАРИХИНИНГ ЎРГАНИЛИШИ

##article.authors##

  • Алишер Насимов

##article.subject##:

этнография, тарихшунослик, Ўзбекистоннинг жанубий ҳудудлари, ўзбеклар, ўзликни англаш жараёни, мустақиллик

##article.abstract##

Мақолада мустақилликнинг дастлабки йилларида жанубий ҳудудлар этнологияси тарихшунослигини акс эттирган баъзи тадқиқотлар, жумладан, К.Ш.Шониёзов, А.А.Асқаров, Б.А.Аҳмедов, И.Жабборов, А.А.Аширов, О.Бўриев, Ф.Очилдиев, А.Р.Қаюмов, Н.Турсунов, Р.Ражабов, М.Усмонов, О.Жўрақулов, П.Равшанов, ўлкашунос Б.Пўлатова ва бошқа ишлар таҳлига тортилган.

Ҳозирги кунга қадар Ўзбекистоннинг жанубий ҳудудлари этнологияси тарихшунослигига оид бирор бир махсус илмий иш олиб борилмаган ёки шу мавзуга бағишланган илмий адабиётлар чоп этилмаган. Асосан тадқиқотларда ўзбек элатининг шаклланиш жараёнида фаол қатнашган асосий компонентлар ҳақида маълумотлар келтирилган. Бундан ташқари Ўзбекистоннинг жанубий ҳудудлари қадимги даврлардан ўтроқ аҳолининг макони бўлиб келгани, ўзбек қабилалари эса азалдан бу ҳудудларда яшаб келган ўтроқ аҳоли билан аралашиб, уларнинг моддий-маънавий маданиятининг ворислари ҳисоблангани очиб беришга ҳаракат қилинган.

Библиографические ссылки

Шаниязов К. К вопросу о тюрко - язычных компонентах в сложении узбекской народности // ПЭЭИНСАК. М., 1991; Ўша муаллиф. Қарлуқ давлати ва қарлуқлар. - Т.: Шарқ, 1999. -192 б; Ўша муаллиф. Ўзбек халқининг шаклланиш жараёни. - Т.: Шарқ, 2001. -464 б. (Shaniyazov K. K voprosu o tyurko - yazychnyx komponentax v slojenii uzbekskoy narodnosti // PEEINSAK. M., 1991; That author. Snow state and snowdrifts. - T .: Sharq, 1999. -192 p.; That author. The process of formation of the Uzbek people. T .: Sharq, 2001. -464 p.)

Асқаров А. Аҳмедов Б. Ўзбек халқининг келиб чиқиши (дастлабки мулоҳазалар) – «Ўзбекистон овози», 1994 йил 20 янв; Асқаров А.А. Ўзбек халқи этногенези ва этник тарихининг баъзи бир назарий ва илмий методологик асослари // O’zbekiston tarixi, 2002. №4. 54-60-бетлар; Ўша муаллиф. Ўзбек халқининг этногенези ва этник тарихи. - Т., 2007. (Askarov A. Ahmedov B. Origins of the Uzbek people (initial comments) - "Voice of Uzbekistan", January 20, 1994; Askarov A.A. Some theoretical and scientific methodological bases of ethnogenesis and ethnic history of the Uzbek people // History of Uzbekistan, 2002. №4. Pages 54-60; That author. Ethnogenesis and ethnic history of the Uzbek people. - T., 2007)

Аҳмедов Б.А. Ўзбек улуси. Т.: Мерос, 1992; Ўша муаллиф. Тарихдан сабоқлар. – Т.: Ўқитувчи, 1994. 432 б. (Ahmedov B.A. Uzbek nation. T.: Meros, 1992; That author. Lessons from history. - T.: Teacher, 1994. 432 p.)

Жабборов И. Ўзбек халқи этнографияси. Т., 1994. 320 б; Ўша муаллиф. Ўзбеклар: турмуш тарзи ва маданияти. (этнотарихий лавҳалар). – Т., 2003. 208 б; Ўша муаллиф. Жаҳон этнологияси асослари. – Т.: Янги аср авлорди, 2005. 316 б; Ўша муаллиф. Узбеки. Т., 2007. (Jabborov I. Ethnography of the Uzbek people. T., 1994. 320 b; That author. Uzbeks: lifestyle and culture. (ethno-historical plates). - T., 2003. 208 b; That author. Fundamentals of World Ethnology. - T.: Yangi asr avlordi, 2005. 316 p; That author. Uzbeki. - T., 2007.)

Шониёзов К. Ўзбек халқи шаклланиш жараёнининг айрим масалалари // Ўзбекистонда ижтимоий фанлар. 1996, №6. 79-87-бетлар; Ўша муаллиф. Ўзбек халқининг айрим назарий масалалари // Ўзбекистонда ижтимоий фанлар. 1998. №6, 31-44-бетлар. (Shoniyozov K. Some issues of the process of formation of the Uzbek people // Social sciences in Uzbekistan. 1996, №6. Pages 79-87; That author. Some theoretical issues of the Uzbek people // Social sciences in Uzbekistan. 1998. №6, pp. 31-44.)

Шониёзов К. Ўзбек халқининг шаклланиш жараёни. – Т.: Шарқ, 2001. Б. 462. (Shoniyozov K. The process of formation of the Uzbek people. - T.: Sharq, 2001. P. 462.)

Аскаров А.А. Некоторые аспекты изучения этногенеза и этнической истории узбекского народа // Материалы к этнической истории населения Средней Азии. Т.: Фан, 1986. -Б. 3-14; Ўша муаллиф. Ўзбек халқи этногенези ва этник тарихининг баъзи бир назарий ва илмий методологик асослари // O’zbekiston tarixi, 2002. 4-son. 54-60 бетлар; Ўша муаллиф. Ўзбек халқининг этногенези ва этник тарихи. - Т., 2007. (Askarov A.A. Some aspects of the study of ethnogenesis and ethnic history of the Uzbek people // Materials to the ethnic history of the Middle Asia. - T.: Fan, 1986. -B. 3-14; That author. Some theoretical and scientific methodological bases of ethnogenesis and ethnic history of the Uzbek people // History of Uzbekistan, 2002. Issue 4. Pages 54-60; That author. Ethnogenesis and ethnic history of the Uzbek people. - T., 2007.)

Шониёзов К. Ўзбек халқининг шаклланиш жараёни. – Т.: Шарқ, 2001. -Б. 30; Дониёров А. Этнографические исследования в Узбекистане в ХХ веке: основные этапы, проблемы, перспективы развития. -Б.146; Аширов А.А. Ўзбекистон этнологияси мустақиллик йилларида: ютуқлар, муаммолар ва уларнинг ечими. -Б. 28. (Shoniyozov K. The process of formation of the Uzbek people. - T.: Sharq, 2001. -P. 30; Doniyorov A. Ethnographic research in Uzbekistan in the XX century: the main stages, problems, prospects of development. -P.146; Ashirov A.A. Ethnology of Uzbekistan in the years of independence: achievements, problems and their solutions. -P. 28.)

Асқаров А.Ўзбек халқининг келиб чиқиши тарихи.– Тошкент.: “O’zbekiston”, 2015. 672 б. (Askarov A. History of the origin of the Uzbek people. – Tashkent.: “Uzbekistan”, 2015. 672 p.)

Аҳмедов Б.А. Ўзбекистон халқлари тарихи манбалари. - Т.: Ўқитувчи, 1991. 216 бет; Ўзбек улуси. - Т.: Мерос, 1992; Ўша муаллиф. Тарихдан сабоқлар. – Т.: Ўқитувчи, 1994. 432б; Асқаров А. Аҳмедов Б. Ўзбек халқининг келиб чиқиши (дастлабки мулоҳазалар) – «Ўзбекистон овози», 1994 йил 20 янв; Аҳмедов Б. Ўзбекистон тарихи манбалари. - Т., 2001. (Ahmedov B.A. Sources of history of the peoples of Uzbekistan. - T.: Teacher, 1991. 216 pages; Uzbek nation. T.: Meros, 1992; That author. Lessons from history. - - T.: Teacher, 1994. 432 p.; Askarov A. Ahmedov B. Origins of the Uzbek people (initial comments) - "Voice of Uzbekistan", January 20, 1994; Ahmedov B. Sources of history of Uzbekistan. - T., 2001.)

Жабборов И. Ўзбек халқи этнографияси. - Т., 1994. 320 б; Ўша муаллиф. Ўзбеклар: турмуш тарзи ва маданияти. (этнотарихий лавҳалар). – Т., 2003. 208 б; Ўша муаллиф. Жаҳон этнологияси асослари. – Т.: Янги аср авлорди, 2005. 316 б; Ўша муаллиф. Узбеки. Т., 2007. (Jabborov I. Ethnography of the Uzbek people. T., 1994. 320 p.; That author. Uzbeks: lifestyle and culture. (ethno-historical plates). - T., 2003. 208 p.; That author. Fundamentals of World Ethnology. - T.: Yangi asr avlordi, 2005. 316 p; That author. Uzbeki. - T., 2007.)

Бўриев О. Усмонов М. Ўзбеклар: этник тарихи ва этномаданий жараёнлар. Самарқанд, 2008. 244 б. (Buriyev O. Usmonov M. Uzbeks: ethnic history and ethnocultural processes. - Samarkand, 2008. 244 p.)

Қаюмов А.Р. Шеробод воҳаси аҳолисининг эник таркиби (XIX аср - ХХ аср бошлари) // Ўзбекистонда ижтимоий фанлар, 1998. №3. -Б. 34-38; Ўша муаллиф. XIX аср охири-ХХ аср бошларида Сурхон-Шеробод водийсидаги этник жараёнларнинг баъзи омиллари // O’zbekiston tarixi. 2001. №4; Ўша муаллиф. Узбекские племина и роды // Этнический атлас Узбекистана. Элина, 2002; Ўша муаллиф. Ўзбекистон этномаданий муҳитида «қатағон» этноси. (Ўзбек халқининг этник тарихига доир айрим материаллар). Ўзбекистон этнологияси: янгича қарашлар ва ёндашувлар. Ўз.РФА академиги К.Шониёзов таваллудининг 80 йиллигига бағишланган халқаро илмий анжуман материаллари. - Т.: 2004. 115 – 119 б; Каюмов А.Р., Аширов А.А. Особенности этнического состава Байсуна // Труды Байсунской научной экспедиции. – Т., 2003. Вып. 1; Каюмов А.Р., Камалиддинов Ш.С. Некоторые особенности этнического состава и состояние традиционной культуры населения Байсуна // Проблемы сохранения традиций народной культуры // Материалы Международной научной конференции. 2003, 14-19 мая Байсун, 2003. (Qayumov A.R. The composition of the population of the Sherabad oasis (XIX century - early XX century) // Social Sciences in Uzbekistan, 1998. №3. -P. 34-38; That author. Some factors of ethnic processes in the Surkhan-Sherabad valley in the late XIX-early XX centuries // History of Uzbekistan. 2001. №4; That author. Uzbek tribes and clans // Ethnic atlas of Uzbekistan. Elina, 2002; That author. The ethnos of "repression" in the ethnocultural environment of Uzbekistan. (Some materials on the ethnic history of the Uzbek people). Ethnology of Uzbekistan: new views and approaches. Proceedings of the international scientific conference dedicated to the 80th anniversary of Academician of the Russian Academy of Sciences K.Shoniyazov. - T.: 2004. 115 - 119 p.; Kayumov A.R., Ashirov A.A. Features of the ethnic composition of Baysuna // Trudy Baysunskoy nauchnoy ekspeditsii. - T., 2003. Vyp. 1; Kayumov A.R., Kamaliddinov Sh.S. Some features of the ethnic composition and composition of the traditional culture of the Baysuna // Problems of preservation of traditional folk culture // Materials Mejdunarodnoy nauchnoy konferentsii. 2003, May 14-19 Baysun, 2003.)

Турсунов Н.Н. Оила жамиятнинг ишончли таянчи // Баркамол инсон тарбияси. – Термиз, 2000. -Б. 63-65; Ўша муаллиф. Сурхон одамларини биласизми? // Мулоқот. -2002. -№ 4. -Б. 47-48; Ўша муаллиф. Либосларда акс этган ўзлик // Тафаккур. -2003. -№. -Б. 120-121; Ўша муаллиф. Нон ва дастурхон // Мулоқот. -2003. -№ 4. -Б. 47-48; Ўша муаллиф. XIX аср охири – ХХ аср бошларида Термиз иқтисодий-Биёсий марказ // «Ўзбекистон тарихи ва археология фанининг долзарб муаммолари» мавзусидаги Республика илмий конференцияси материаллари. -Самарқанд, 2003. -Б. 119-122; Турсунов С., Турсунов Н. XIX аср охири – ХХ аср бошларида Жанубий Сурхон воҳаси аҳолисининг миллий либослари // Мозийдан садо. -2003. № 4. -Б. 70-74; Ўша муаллифлар. XIX аср охири – ХХ аср бошларида Жанубий Сурхон воҳаси аҳолисининг миллий либослари // Ўзбекистонда ижтимоий фанлар. -2003. № 4. -Б. 57-60; Турсунов Н.Н. Ҳаёт адабийлиги кафолати // Мозийдан садо. -2006. -№ 3. -Б. 32-35; Турсунов С., Турсунов Н., Пардаев Т., Қурбонов А. Ўзбекистон тарихи ва маданияти – Сурхондарё этнографияси. – Т.: Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхонаси нашриёти, 2006. -278 б; Турсунов Н. Этнические особенности населения южносурханского оазиса (конец XIX – начало ХХ вв.).: Автореф. дис. …канд. ист. наук. – Т.: Термиз ГУ, 2007. –32с; (Tursunov N.N. The family is a reliable support of society // Harmonious human education. - Termiz, 2000. -P. 63-65; That author. Do you know the people of Surkhandarya? // Communication. -2002. -№ 4. -P. 47-48; That author. Identity reflected in clothes // Tafakkur. -2003. -№. -P. 120-121; That author. Bread and tableware // Communication. -2003. -№ 4. -P. 47-48; That author. The end of the XIX - beginning of the XX century Termez Economic and Biocentric Center // Materials of the Republican scientific conference "Actual problems of history and archeology of Uzbekistan". -Samarkand, 2003. -P. 119-122; Tursunov S., Tursunov N. The end of the XIX century - the beginning of the XX century. -2003. № 4. -P. 70-74; Those authors. National costumes of the population of the Southern Surkhandarya oasis in the late XIX - early XX centuries // Social sciences in Uzbekistan. -2003. № 4. -P. 57-60; Tursunov N.N. Guarantee of life literature // Echo from Maziy. -2006. -№ 3. -P. 32-35; Tursunov S., Tursunov N., Pardaev T., Qurbonov A. History and culture of Uzbekistan - Surkhandarya ethnography. - T.: Alisher Navoi National Library of Uzbekistan Publishing House, 2006. -278 p.; Tursunov N. Ethnic features of the population of the southern Surkhandarya oasis (end of XIX - beginning of XX century): Avtoref. dis. … Kand. ist. nauk. - T.: Termiz GU, 2007. –32p;)

Арифханова З.Х. (отв. ред.), Абашин С.Н., Алимова Д.А. Узбеки // Народы и культуры. - М.: Наука, 2011. -Б. 64-72. (Arifxanova Z.X. (ed.), Abashin S.N., Alimova D.A. Uzbeki // Narody i kultury. - M.: Nauka, 2011. -P. 64-72.)

Ражабов Р. Ўзбекистондаги араблар тарихи ва этнографияси: XIX аср ўрталари - XXI аср бошлари. - Т.: Шарқ, 2012. -416 б. (Rajabov R. History and ethnography of the Arabs in Uzbekistan: the middle of the XIX century - the beginning of the XXI century. - T.: Sharq, 2012. -416 p)

Усмонов М. Жанубий Ўзбекистон ва Хоразм воҳаси ўзбек – қўнғиротлари: ўзаро алоқалар ва таъсири масаласи // Ўзбекистон этнологиясининг долзарб муаммолари мавзусидаги IV Республика илмий – назарий конференция материаллари. - Т. – Н., 2007. Б. 87 – 91; Ўша муаллиф. Ўтов-Жанубий Ўзбекистон қўнғиротларининг асосий турар-жой сифатида // Фан, тараққиёт ва ёшлар. Илмий-амалий конференция материаллари. –Қарши, -2008. -Б. 169-172; Ўша муаллиф. Ўзбек қўнғиротлари этник тарихидан // «Насафлик алломаларнинг жаҳон маданиятида тутган ўрни» мавзусидаги илмий-амалий конференция материаллари. –Қарши, -2008. -Б. 232-236; Бўриев О., Усмонов М. Ўзбеклар: этник тарихи ва этномаданий жараёнлар. - Самарқанд, 2008. 244 б. ва бошқ. (Usmonov M. Uzbek-bells of Southern Uzbekistan and Khorezm oasis: issues of interaction and influence // Proceedings of the IV Republican scientific-theoretical conference on current issues of ethnology of Uzbekistan. T. - N., 2007. P. 87 - 91; That author. Utov-South Uzbekistan as the main settlement of bells // Science, development and youth. Proceedings of the scientific-practical conference. - Against, -2008. -P. 169-172; That author. From the ethnic history of Uzbek bells // Proceedings of the scientific-practical conference "The role of Nasaf scholars in world culture." - Against, -2008. -P. 232-236; Buriyev O., Usmonov M. Uzbeks: ethnic history and ethnocultural processes. - Samarkand, 2008. 244 p. et al.)

Бердиқулов Қ. Қўнғиротлар. Т.: Ёзувчи, 1999; Ботиров Т. Мангуликка дахлдор элим. – Т., 2006. 72 б. (Berdikulov Q. Calls. T.: Writer, 1999; Botirov T. I am interested in eternity. - T., 2006. 72 p.)

Очилдиев Ф. Сурхон воҳаси бекликларидаги ижтимоий-Биёсий ва и қтисодий ўзгаришлар. - Т., 2008. -Б. 29-51. (Ochildiev F. Socio-biological and economic changes in the principalities of the Surkhandarya oasis. - T., 2008. -P. 29-51.)

Жўрақулов О. Чандир туркманлари. Т.: Фан, 1992. -235 б.; Ўша муаллиф. Қашқадарё манғитлари. - Т.: Фан, 1993. -255 б. (Jo'raqulov O. Chandir Turkmens. T.: Fan, 1992. -235 p.; That author. Kashkadarya mangits. - T.: Fan, 1993. – P. 255.)

Равшанов П. Қашқадарё тарихи. - Т.: Фан, 1995. 784 б; Ўша муаллиф. Қарши тарихи. – Т.: Янги аср авлоди, 2006; Саидов М., Равшанов П. Жейнов тарихи. – Т.: Ибн Сино, 1996; Равшанов П., Ўзоқов Р. Аждодларимиз қадри. – Т.: Шарқ, 1999. -384 б. (Ravshanov P. History of Kashkadarya. T.: Fan, 1995. 784 p.; That author. History of injection. - T.: Yangi asr avlodi, 2006; Saidov M., Ravshanov P. History of Jeynov. - T.: Ibn Sino, 1996; Ravshanov P., Uzokov R. The value of our ancestors. - T.: Sharq, 1999. -384 p.)

Пўлатова Б. Деновликлар тарих кўзгусида. – Т.: Фан, 1994. 144 б. (Pulatova B. The Denau people are in the mirror of history. - T.: Fan, 1994. 144 p.)

Загрузки

##submissions.published##

2022-01-22

##issue.issue##

##section.section##

Статьи