ЖАНУБИЙ ЎЗБЕКИСТОНДА ДЕҲҚОНЧИЛИК МАДАНИЯТИНИНГ ВУЖУДГА КЕЛИШИ ВА РИВОЖЛАНИШИ ТЎҒРИСИДАГИ АСОСИЙ ҚАРАШЛАР
##article.subject##:
жанубий Ўзбекистон, деҳқончилик маданияти, илк давлатлар, давлатчилик, шаҳар, хўжалик, бронза даври, маданият, воҳа, ўтроқ зироатчи, диний эътиқод.##article.abstract##
Мақолада жанубий Ўзбекистонда деҳқончилик маданиятининг вужудга келиши ва ривожланиши тарихи бўйича илмий-тадқиқот ишлари олиб борган тарихчи олимларнинг илмий хулосалари баён этилган. Хусусан, қадимги Шарқнинг турли минтақаларида илк давлатлар ва шаҳарлар ишлаб чиқарувчи хўжаликлар ривожланиши ҳамда ихтисослашган ҳунармандчиликнинг ажралиб чиқиши асосида ижтимоий-иқтисодий, маданий ва сиёсий омиллар туфайли пайдо бўлганлиги таъкидланган. Жанубий Ўзбекистонда деҳқончиликнинг вужудга келиши масаласи, тадқиқотчилар томонидан Шимолий Афғонистон ва Жанубий Туркманистон бронза даври маданиятлари тарихи билан боғланган ҳолда кўриб чиқилган. Олимларнинг хулосасига кўра, бронза даврида қуйи Мурғоб воҳасидан бошлаб Ҳиндукуш ва Ҳисор тоғолди ерларигача умумий маданиятга эга ўтроқ зироатчи аҳолининг ёйилиши натижасида Бақтрия - Марғиёна тарихий-маданий вилояти (бирлиги) шаклланган. Бу бирлик илк темир даврида янги асосларда ривож топиб, аҳолининг ижтимоий-иқтисодий, маданий ва диний эътиқодлари жиҳатларига кўра, ўзига хос умумий белгилари билан ажралиб турган.
Библиографические ссылки
Массон В.М. Древнеземледельческая культура Маргианы // МИА, – Л., 1959, №73; Аскаров А.А. Древнеземледельческая культура эпохи бронзы юга Узбекистана. – Ташкент: Фан, 1977; Аскаров А.А., Ширинов Т.Ш. Ранняя городская культура эпохи бронзы юга Средней Азии. – Самарканд, 1993; Сарианиди В.И. Древние земледельцы Афганистана. – М: Наука. – 1977. (Masson V.M. Ancient agricultural culture of Margiana // MIA, - L., 1959, No. 73; Askarov A.A. Ancient agricultural culture of the Bronze Age in the south of Uzbekistan. - Tashkent: Fan, 1977; Askarov A.A., Shirinov T.Sh. Early urban culture of the Bronze Age in the south of Central Asia. - Samarkand, 1993; Sarianidi V.I. Ancient farmers of Afghanistan. - M: Science. - 1977.)
Сарианиди В.И. Некрополь Гонура и иранское язычество. – М: Наука, 2001. (Sarianidi V.I. Necropolis of Gonur and Iranian paganism. - M: Nauka, 2001.)
Рахманов У.В. Керамическое производство эпохи бронзы Южного Узбекистана: Автореф. дисс... канд. истор. наук. – Самарканд: Институт археологии, 1987. – С.17. (3. Rakhmanov U.V. Ceramic production of the Bronze Age of Southern Uzbekistan: Abstract of the thesis. diss... cand. history Sciences. - Samarkand: Institute of Archeology, 1987. - P.17.)
Сагдуллаев А.С. К изучению поселения Муллали // Краеведение Сурхандарьи. – Ташкент: Узбекистан, 1989 – С.14. (Sagdullaev A.S. To the study of the Mullali settlement // Regional studies of Surkhandarya. - Tashkent: Uzbekistan, 1989 - P.14.)
Аскаров А.А., Ширинов Т.Ш. Ранняя городская культура ... – С.40–45. ( Askarov A.A., Shirinov T.Sh. Early urban culture ... – P.40–45.)
Lamberg–Kаrlovsky C.C. The Bronze Age khanates of Central Asia // Antiquity. – Rom, 1994, Vol. 68 – Р. 398–405.
Ширинов Т.Ш. Туранская цивилизация Бактрии и Маргианы во II тыс. до н.э. // Культурное наследие Туркменистана: Тез. докл. – Ашхабад. – СПб, 2000. – С.27. (Shirinov T.Sh. Turanian civilization of Bactria and Margiana in the 2nd millennium BC. // Cultural heritage of Turkmenistan: Proceedings. report - Ashgabat. - St. Petersburg, 2000. - P.27.)
Аскаров А.А., Ширинов Т.Ш. Ранняя городская культура ... – С.42. (Askarov A.A., Shirinov T.Sh. Early urban culture ... - P.42.)
Аскаров А.А. Сапаллитепа. – Ташкент: Фан, 1973. – С.120–125.( Askarov A.A. Sapallitepa. - Tashkent: Fan, 1973. - P. 120-125.)
Аскаров А.А. Древнеземледельческая культура эпоха бронзы юга Узбекистана. – Ташкент: Фан, 1977. – С.108–109. (Askarov A.A. Ancient agricultural culture of the Bronze Age in the south of Uzbekistan. - Tashkent: Fan, 1977. - P. 108-109.)
Аскаров А.А. Кўрсатилган асар. – С.112. (Askarov A.A. The work shown. - Р.112.)
Аскаров А.А. Древнеземледельческая культура.... . – С.110–111. (Askarov A.A. Ancient agricultural culture .... . – P.110–111.)
Gardin J.C., Lyonnet B. La prospection archeologique de la Bactriane Orientale (1974–1978): premiers resultats // Mesopotamia. – 1978–1979. – Vol. XIII–XIV. – P.99–154; Гарден Ж.К. Об археологической географии Средней Азии // Древнейшие культуры Бактрии: Тез. докл. симпозиума. – Душанбе: Дониш, 1982. – С.6–8. (Gardin J.C., Lyonnet B. La prospection archeologique de la Bactriane Orientale (1974–1978): premiers resultats // Mesopotamia. – 1978–1979. – Vol. XIII-XIV. – P.99–154; Garden J.C. On the archaeological geography of Central Asia // The most ancient cultures of Bactria: Tez. report symposium. - Dushanbe: Donish, 1982. - P.6-8.)
Lyonnet B. Decouverte desites L’age Bronze dansle N. E. de L’Afganistan: leurs rapports avec la civilization de L’Indus // Estratto da Annali dell’ Istituto oriental di Napoli. – Napoli, 1977 – Vol.37 – P.19–35.
Франкфор Н.П. Хараппская традиция и бактрийская инновация в Шортугае // Древнейшие культуры Бактрии: Тез. докл. симпозиума. – Душанбе: Дониш, 1982. – С.30–32. (Frankfort N.P. Harappan tradition and Bactrian innovation in Shortugay // Ancient cultures of Bactria: Tez. report symposium. - Dushanbe: Donish, 1982. - P. 30-32.)
Gardin J.C. Pour une geographie archeologique de la Bactriane: Actes du collogue franco – sovietique. – Paris, 1985. – P.39–46.
Массон В.М. Проблема древнего города и археологические памятники Северной Бактрии // Древняя Бактрия. – Л.: Наука, 1974. – С.7; Ўша муаллиф. Афганистан в древности // История Афганистана. – М.: Мысль, 1982. – С.10; Гарден Ж.К. Об археологической географии Средней Азии… – С.7.; Сарианиди В.И. Древние земледельцы Афганистана.. – С.158. (17. Masson V.M. The problem of the ancient city and archaeological sites of Northern Bactria // Ancient Bactria. - L.: Nauka, 1974. - P.7; Yousha muallif. Afghanistan in antiquity // History of Afghanistan. - M.: Thought, 1982. - P.10; Garden J.C. On the archaeological geography of Central Asia ... - P.7 .; Sarianidi V.I. Ancient farmers of Afghanistan.. - P.158.)
Lamberg–Kаrlovsky C. The Bronze Age of Baktria // Baktria. An Ancient Oasis Civilizations. – Roma–Venezia, 1989. – Р. 17–32.
Lamberg–Kаrlovsky C. The Bronze Age of Baktria ... – Р. 26.
Amiet P. Elam and Baktria // Baktria. An Ancient Oasis Civilizations. – Roma–Venezia, 1989. – P.137–138.
Tosi M. The Origins of Early Bactrian Civilization // Baktria. An Ancient Oasis Civilizations. – Roma – Venezia, 1989. – P. 69–71.
Массон В.М. Протобактрийский блок древневосточных цивилизаций (К выходу книгу: Amiet P. L’age des echanges inter–iraniens 3500–3700 avant J.–C. Paris, 1986) // Информационный бюллетень МАИКЦА, М.: 1988. Вып.14; Amiet P. L’age des echanges inter–iraniens 3500–3700 avant J.–C. Paris,1986 // Информационный бюллетень МАИКЦА, М.: 1988. – Вып.14 – С. 99–100. (Masson V.M. The Proto-Bactrian block of ancient Eastern civilizations (To the publication of the book: Amiet P. L’age des echanges inter-iraniens 3500–3700 avant J.–C. Paris, 1986) // Information Bulletin of MAIKCA, M .: 1988. Issue 14; Amiet P. L'age des echanges inter-iraniens 3500–3700 avant J.–C. Paris, 1986 // IAICCA Newsletter, M.: 1988. - Issue 14 - P. 99–100.)
Антонова Е.В. Контакты Месопотамии с восточными землями в IV–III тыс.до н.э // Азия – диалог цивилизаций. – С. – Петербург, 1996. – С. 197–240. (Antonova E.V. Contacts of Mesopotamia with the eastern lands in the 4th-3rd millennium BC // Asia - a dialogue of civilizations. - S. - Petersburg, 1996. - Р. 197-240.)
Андрианов Б.В Неоседлое население мира (Историко–этнографическое исследование). – М.1985. – С. 150–151. (Andrianov B.V. Non-settled population of the world (Historical and ethnographic research). - M.1985. - Р. 150-151.)
Аскаров А.А. Сапаллитепа... – С.130–131; Ўша муаллиф. Древнеземледельческая культура... – С.146–147. (Askarov A.A. Sapallitepa... – P.130–131; Yousha muallif. Ancient agricultural culture ... - Р.146-147.)
Сагдуллаев А.С. Основные черты и генезис культуры доантичной Бактрии // Античные и раннесредневековые древности Южного Узбекистана. – Ташкент: Фан, 1989. – С.29. (Sagdullaev A.S. The main features and genesis of the culture of pre-antique Bactria // Ancient and Early Medieval Antiquities of Southern Uzbekistan. - Tashkent: Fan, 1989. - P.29.)