XIV-XV АСР МАМЛУК СУЛТОНЛИГИНИНГ СИЁСИЙ, ДИНИЙ-ИЖТИМОИЙ ҲАЁТИДА БАДРУДДИН АЙНИЙНИНГ ТУТГАН ЎРНИ
##article.subject##:
Мамлук Султонликнинг сиёсий ва диний бошқаруви, Бадруддин Айний сиёсий-диний арбоб, Султонлар билан муносабат, султонликда дипломатия##article.abstract##
Ушбу мақолада XIV-XV аср Миср Мамлук султонлигининг сиёсий ва диний бошқарувида Бадруддин Айнийнинг фаолияти, унинг Султонлар билан муносабати ва дипломатик олоқаларда султон вакили сифатида намоён бўлиши, ушбу даврдаги илмий муҳитда Айнийнинг тутган ўрни тадқиқ этилган.
Бадруддин Айний фаолияти давомида бир неча йиллар Султонликнинг маъмурий бошқарувида масъулиятли лавозимларда ишлаган. Шу билан бирга диний-ижтимоий масалаларда айрим султонларнинг муаллими ва маслаҳтчиси бўлган. Шунингдек, султонликда фаолият юритаётган тўрт мазҳабнинг ҳанафий мазҳаби қозиси сифатида ҳам фаолият юритгани султонликда диний-ижтимоий муҳтни барқарорлашишида муҳим аҳамият касб этган. Миср мамлук султонлигида икки қатлам ўртасида яъни, Султонлар ва халқ ўртасида маънавий кўприк сифатида хизмат қилган.
Мазкур мақолада Султонликнинг сиёсий ва диний бошқарувда Айнийнинг қўшган ҳиссаси, дипломатик алоқаларда сиёсий-диний арбоб сифатида майдонга чиқиши, султонлар билан яқин илмий муносабати, унинг маънавий меросининг илмий-маънавий муҳитни ривожида тутган ўрни тўғрисида маҳлумотлар ёритилган.
Библиографические ссылки
Абдурраҳмон Ибн Халдун. Ал-Муқаддима. Таҳқиқ: Абдуллоҳ Муҳаммад Дарвеш. – Дамашқ: Дор яъраб, 2004 (Abdurrahman Ibn Khaldun. Al-Muqaddima. Researcher: Abdullah Muhammad Darwish. - Damascus: Dor Ya’rab, 2004).
Бадриддин Айний. Умдатул қорий. – Байрут, Лубнан: Дурул кутубул илмия, 2001. Ж. 1 (Badruddin al-Ayni. Umdat al-Qori. - Beirut, Lubnan: Dur al-kutub al- ilmiya, 2001. Vol. 1).
Бадруддин Айний. Ақд ал-Жамон фи тарих аҳл аз-замон. Таҳқиқчи: Муҳаммад Муҳаммад Амин. – Қоҳира: Ҳайъатул мисриятил амма, 1992 (Badruddin al-Ayniy. Aqd al-Jamon fi tarikh ahl az-zamon. Researcher: Muhammad Muhammad Amin. - Cairo: Hay’at al- Misriya al-ama, 1992).
Жамолиддин Юсуф ибн Туғрий Бардий. Ал-манҳал ас-софий вал-муставфа баъдал вафий. 13 жилдлик. Таҳқиқчи: Муҳаммад Амин, Саид Абдулфаттаҳ. Миср. Ҳайат мисриййа амма. 1984. – Ж.11 (Jamaliddin Yusuf ibn Tugri Bardi. Al-manhal as-sofi val-mustavfa badal wafi. 13 volumes. Researcher: Muhammad Amin, Said Abdulfattah. Egypt. Life is Egyptian but. 1984. - Vol.11).
Зухра Орипова. Ўрта аср тарихчилари ҳақида, The light of Islam, 2020. №-4 (Zuxra Oripova. On medieval historians, The light of Islam, 2020. №-4).
Ибн Туғрий Бардий. Ан-нужум аз-зоҳироҳ фи мулук Миср ва ал-Қоҳира. 6 томлик. – Миср: Мактаба ал-вақфия, 2016. Ж.15 (Ibn Tug’riy Bardiy. An-nujum az-zohiroh fi muluk Misr va al-Qohira. 6 Volume. – Misr: Maktaba al-vaqfiya, 2016. Vol.15).
Ибн Ҳажар Асқалоний. Ал-мужаммаъул муассис лил муъжамил муфаҳрис. 4 жилдлик. – Байрут: Дарул маърифа. 1992. –Ж. 3 (Ibn Hajar Asqaloniy. Al-mujamma’ al-muassasa lil mu’jam al-mufahris. 4 volume. – Bayrut: Darulrifa. 1992. –Vol. 3).
Ибн Имод. Шазаротуз заҳаб фи ахбарин ман заҳаб // Муҳаммад Арнаут. 9 жилдли. – Байрут: Дору ибн Касир, 1993 (Ibn Imod. Shazarot az-zahab fi axbar man zahab // Muhammad Arnaut. 9 volume. – Bayrut: Doru ibn Kasir, 1993).
Иймон Умар Шукрий. Ас-Султон Барқуқ Муассис давлатил Мамаликил Жаракиса (784-801/1282-1398) мин хилал махтут Ақдул Жамон фи Тарих Аҳлиз Заман ли Бадрил Айний. – Қоҳира: Мактабат Мадбулий, 2002 (Iyman Umar Shukriy. As-Sulton Barquq Muassis davlat al-Malikil Jarakisa (784-801/1282-1398) min xilal maxtut Aqdul Jam’on fi Tarix Ahl az-zaman li Badr al-Ayniy. – Cairo: Maktabat Madbuliy, 2002).
Исмоил Пошшо Бағдодий. Ҳадия ал-орифин – Асма ал-муаллифин ва осор ал-мусаннифин. – Байрут: Дар иҳё ат-турос ал-арабий, 1951. -Ж.2 (Ismail Poshsho Bagdodiy. Hadiya al-orifin – Asma al-mullifin va osor al-musannifin. – Bayrut: Dar ihya at-turos al-arabiy, 1951. -Vol.2).
Муҳаммад ибн Абдурраҳмон Саховий. Китобут тибрил масбук фи зайлис сулук. Таҳқиқчи: Нажва Мустафо Комил. 4 жилдлик. – Қоҳира: дор ал-кутуб ва ал-васоиқ ал-қавмия, 2002 – Ж.1.1890 б (Muhammad ibn Abdurrahman Sakhawi. Kitab at-tibr al- masbuk fi zayl as-suluk. Researcher: Najva Mustafa Kamil. 4 volumes. - Cairo: dor al-kutub and al-wasaiq al-qawmiya, 2002 - Vol.1.1890 p).
Муҳаммад ибн Абдурраҳмон Саховий. Аз-Завул ломиъ ли аҳлил қарнит тасиъ. 12 жилдлик. – Байрут: Дорул Жайл, 1992. –Ж.3 (Muhammad ibn Abdurrahman Sakhawi. az-zaw’ al-lami’ li ahl al-qarn at-tasi’. 12 volumes. - Beirut: Dor al-Jayl, 1992. –Vol.3).
Муҳаммад ибн Абдурраҳмон Саховий. Аз-Завул ломиъ ли аҳлил қарнит тасиъ. 12 жилдлик. – Байрут: Дорул Жайл, 1992. –Ж.4 (Muhammad ibn Abdurrahman Sakhawi. az-zaw’ al-lami’ li ahl al-qarn at-tasi’. 12 volumes. - Beirut: Dor al-Jayl, 1992. –Vol.4).
Муҳаммад ибн Абдурраҳмон Саховий. Аз-Завул ломиъ ли аҳлил қарнит тасиъ. 12 жилдлик. – Байрут: Дорул Жайл, 1992. –Ж.10 (Muhammad ibn Abdurrahman Sakhawi. az-zaw’ al-lami’ li ahl al-qarn at-tasi’. 12 volumes. - Beirut: Dor al-Jayl, 1992. –Vol.10).
Муҳаммад ибн Абдурраҳмон Саховий. Важайзул калом физ зайл ала дувалил ислом. Таҳқиқчи: Башшар Аввад Маъруф. Аҳмад Хотимий. Қоҳира: Муассаса ар-Рисола, 1995. – Б.661 (Muhammad ibn Abdurrahman Sakhawi. Vajiyz al-kalam fi az-zayl ala duval al-islam. Researcher: Bashar Awwad Maruf. Ahmad Khatimi. Cairo: Muassasa ar-Risola, 1995. - P.661).
Муҳаммад ибн Аҳмад ибн Ийёс. Китоб тарих Миср ал-машҳур би бадоъи аз-зуҳур фи виқоъи ад-дуҳур. 10 жилдлик. – Қоҳира: Кутуб ал-Ҳайъа ал-Мисрия, 1982 Ж.2 (Muhammad ibn Ahmad ibn Iyyos. Kitab tarix misr al-mashhur bi badai’ az-zuhur fi viqai’ ad-duhur. 10 volumes. - Cairo: Kutub al-Hay’a al-Misriya, 1982 Vol.2).
Муҳаммад ибн Зайнулобидин Рустам. Ал-Жомеъус Саҳиҳ лил Имамил Бухорий. – Мағриб: Дарул башаирил исламия. 2013 (Muhammad ibn Zaynulobidin Rustam. Al-Jome’ as-Sahih lil Imam al-Bukhari. - Maghrib: Dar al-Bashair al-Islamiya. 2013).
Нуруддин Али ибн Ибн Дауд Сайрафий. Нузҳатун нуфус вал абдан фи таворихиаз замон. Таҳқиқчи: Муҳаммад Жамол Ҳомид Шурбажий. – Қоҳира: Ма’ҳад ал-Махтутот ал-Арабия, Ж.2.Б.290. 2019. 1708 б (Nuruddin ibn Ali Ibn Dovud as-Sayrafiy. Nuzhat an-nufus va al-abdan fi tavarikh az-zaman. researcher: Muhammad Jamal Hamid Shurbajiy. – Cairo: Ma’had al-Makhtutat al-Arabiya, Vol.2. 2019. p1708).
Солиҳ Юсуф Маътуқ. Бадриддин Айний ва асариҳу фи илмил ҳадис. –Арриёз: Дарул башаирил ислмия, 1983 (Soloh Yusuf Ma’tuq. Badriddin Ayniy va asarihu fi ilm al-hadith. –Ar-riyad: Dar al-boshair al-islmiya, 1983).
Тақийиддин Мақризий. Ас-сулук фи маърифа дувал ал-мулук/ ал-Муҳаққиқ Муҳаммад Абд ал-Қодир Ато. 8 жилдлик. –Байрут: дор ал-Кутуб ал-’илмия, 1997. Ж.2.Б 928 (Taqiyiddin Maqriziy. As-suluk fi marifa duval al-muluk. al-Muhaq; Muhammad Abdul Qodir Ato. 8 volumes. –Bayrut: dor al-Kutub al-ilmiya, 1997. Vol.2).
Тошкубрузода. Мифтаҳус саъада ва мисбаҳус сияда фи мавзуъатил улум. 3 жилдли – Байрут: Дорул кутубил илмия, 1993. Ж.1. Б.265 (Toshkubruzoda. Miftah as-sa’ada va misbah as-siyada fi mavzuat al-ulum. 3 volumes – Bayrut: Dor al-kutib al-ilmiya, 1993. Vol.1).
