MARKAZIY OSIYODA SUV XAVFSIZLIGI MUAMMOSI VA SIBIR DARYOLARINI BURISH LOYIHASI: TARIXIY TAJRIBA VA ZAMONAVIY GEOSIYOSIY TAHLIL

##article.authors##

  • SHeripov Umarbek Atajanovich

##article.subject##:

suv xavfsizligi, transchegaraviy suv resurslari, gidrosiyosat, Ob–Irtish havzasi, Sibir daryolari, suv eksporti, irrigatsiya modernizatsiyasi, ekologik xavf

##article.abstract##

Markaziy Osiyo davlatlari uchun suv tanqisligi, irrigatsiya tizimlarining eskirishi, iqlim o‘zgarishi hamda transchegaraviy suv boshqaruvidagi murakkabliklar strategik xavfsizlik masalasiga aylanmoqda. Maqolada Rossiyaning Ob–Irtish havzasidagi ortiqcha oqimning ma’lum ulushini Markaziy Osiyoga yo‘naltirish haqidagi g‘oyaning (XIX asr oxiri – XXI asr boshi) evolyutsiyasi tarixiy-manbashunoslik va qiyosiy tahlil asosida yoritiladi. Loyiha atrofidagi siyosiy qarorlar (xususan, 1986 yil 14 avgustdagi KPSS MQ siyosiy byurosi muhokamasi) va keyingi davrdagi qayta jonlanish urinishlari geosiyosiy kontekstda baholanadi. Muhokamada loyihaning iqtisodiy samaradorligi va ekologik xavflari zamonaviy muqobil yo‘nalishlar — suv tejamkor texnologiyalar, ichki infratuzilmani modernizatsiya qilish, mintaqaviy hamkorlik va talab-taqsimotni boshqarish choralari bilan qiyoslanadi. Xulosa sifatida, yirik «transfer» loyihalari texnik jihatdan mumkin bo‘lsa-da, ekologik risklar va geosiyosiy bog‘liqlikning yuqoriligi sababli Markaziy Osiyo uchun ustuvor yo‘l — ichki samaradorlikni oshirish va institutsional islohotlar ekani asoslanadi.

Библиографические ссылки

Демченко Д.Г. О наводнении Арало-Каспийской низменности для улучшения климата прилежащих стран. 2-е изд. Киев: печатня С. П. Яковлева, 1900. 139 с.

Писаренко Д., Угланов А. Спасёт ли Лужков Среднюю Азию? // Аргументы и факты. 2002. № 51.

O‘tamov J., Muhammadiyev O‘. Asr boshidagi sinov. — B. 174–175.

Писаренко Д., Угланов А. Спасёт ли Лужков Среднюю Азию? // Аргументы и факты. 2002. № 51.

Yo‘ldosh G‘. Sibir daryolarini Orol dengiziga burish xomxayol edimi yoki reallik? Kun.uz (08.03.2020).

Пузанов А.В., Безматерных Д.М., Винокуров Ю.И. и др. Современное состояние водных ресурсов и водохозяйственного комплекса Обь-Иртишского бассейна // Труды III Всероссийской научной конференции с международным участием. Барнаул, 2017. С. 3–16.

Uljayeva Sh. Sibir daryolarini Markaziy Osiyoga burish rejasi va uning keyingi taqdiri (onlayn material).

Лужков Ю.М. Письмо Президенту РФ В.В. Путину // Зеленый мир. 2002. № 11–12. С. 6–7.

O‘tamov J., Muhammadiyev O‘. Asr boshidagi sinov. — B. 180–181.

Нестерова О. В Средней Азии снова заговорили о повороте сибирских рек (онлайн материал); Турсунов А. О проблеме переброски части стока сибирских рек в бассейн Аральского моря // Электронный журнал «Биосфера». 2003. № 1.

Лужков Ю.М. Вода и мир. Москва: Московские учебники, 2008. 170 с.

Назарбаев предложил Медведеву перенаправить сибирские реки на юг (07.09.2010) // РИА Новости (онлайн).

Yo‘ldosh G‘. Sibir daryolarini Orol dengiziga burish xomxayol edimi yoki reallik? Kun.uz (08.03.2020).

Saparova M. Oldingdan oqqan suvning qadri... baland (onlayn material).

«Халқ сўзи» газетаси. 2025 йил 17 ноябрь, № 239.

Загрузки

##submissions.published##

2026-08-30

##issue.issue##

##section.section##

Articles