XORAZM AHOLISINING HUNARMANDCHILIK AN’ANALARI VA TRANSFORMATSIYASI (MISGARLIK HUNARI MISOLIDA)

##article.authors##

  • Abdalniyazova Moxira Davronbekovna

##article.subject##:

Xorazm, Xiva, hunarmandchilik, misgarlik, kandakorlik, metallsozlik, mis buyumlar, xalq amaliy san’ati, ustoz-shogird, an’ana, transformatsiya

##article.abstract##

Ushbu maqolada Xorazm vohasida shakllangan an’anaviy hunarmandchilik tizimi misgarlik hunari misolida tarixiy-etnografik jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy e’tibori  Xorazm hududida metallga ishlov berish an’analarining shakllanishi va rivojlanishi, misgarlik hamda kandakorlikning o‘zaro aloqasi, hunarmandlarning kasbiy ixtisoslashuvi, ustoz-shogird an’anasi va mazkur hunarning zamonaviy transformatsiyasiga qaratilgan. Tadqiqotda arxeologik, yozma va etnografik manbalar, Xiva xonligi hunarmandchiligi tarixiga oid ilmiy tadqiqotlar hamda muzey materiallaridan foydalanildi. Xorazm misgarligi tarixiy taraqqiyot davomida aholining kundalik maishiy ehtiyojlarini qondirish bilan birga, voha aholisining estetik qarashlari va moddiy madaniyatini ifodalovchi muhim hunar turi sifatida shakllangan. XIX–XX asrlarda sanoat mahsulotlarining keng tarqalishi natijasida qo‘lda tayyorlangan mis buyumlarning kundalik hayotdagi funksiyasi qisqargan. Biroq XXI asrda milliy madaniy merosni asrash, hunarmandchilikni qo‘llab-quvvatlash va turizmning rivojlanishi misgarlikning yangi shakllarda davom etishiga imkon yaratdi. Maqolada ushbu jarayon “an’ananing uzilishi” emas, balki hunarning yangi ijtimoiy-iqtisodiy sharoitga moslashuvi, ya’ni funksional transformatsiyasi sifatida talqin qilinadi.

Библиографические ссылки

Толстов С.П. Древний Хорезм: Опыт историко-археологического исследования. – М.: Изд-во МГУ, 1948. – 352 с.

Итина М.А. Культура и искусство древнего Хорезма. – М.: Наука, 1981.

Толстов С.П. По следам древнехорезмийской цивилизации. – М.; Л.: Изд-во АН СССР, 1948. – 322 с.

Джаббаров И.М. Ремесло узбеков Южного Хорезма в конце XIX – начале XX в. (историко-этнографический очерк) // Занятия и быт народов Средней Азии. Среднеазиатский этнографический сборник. – Л.: Наука, 1971. – Вып. III. – С. 72–146.

Джаббаров И. Городское ремесло узбеков Хорезма в конце XIX и начале XX в.: автореф. дис. ... канд. ист. наук. – М., 1954. – 15 с.

Рахимов Ф. Xorazmlik kandakor ustalar tarixi // International Conference on Innovations in Applied Sciences, Education and Humanities. – Spain, 2022. – B. 121–124.

Атажанова Д. Ремесленный обряд «камар басте» (посвящение ученика в мастера) в Средней Азии // San’at. – 2009. – №1.

Тураева С.Р. XVIII асрнинг иккинчи ярми – XIX асрнинг 70-йилларида Хива хонлиги ҳунармандчилиги тарихи: монография. – Тошкент: Янги нашр, 2018. – 216 б. – ISBN 978-9943-22-314-1.

Тургунов Б.Қ. Xorazmning metallsozlik hunarmandchiligi (Qadimgi davrdan XX asr boshigacha). – Toshkent: Tafakkur avlodi, 2023. – 308 b.

Тургунов Б.Қ. Progress in the branches of handicrafts of Khorezm during the Anushtegin period of the Khorezmshahs // Science and Education in Karakalpakstan. – 2023. – №3/2 (35). – P. 414–418.

Тургунов Б.Қ. Жанубий Орол бўйи ва Хоразмнинг қадимги даврдаги қуролсозлик ҳунармандчилиги // Fan va jamiyat. – 2023. – №4. – B. 54–56.

Тургунов Б.Қ. Илк ўрта асрларда Хоразм металлсозлик ҳунармандчилиги // Бердақ номидаги ҚҚДУ Ахборотномаси. – №4 (62).

Загрузки

##submissions.published##

2026-10-24

##issue.issue##

##section.section##

Articles