QOZOQ VA TUVA TILLARI UMUMIY LUG’AT BOYLIGINING FONETIK VA SEMANTIK XUSUSIYATLARI

##article.abstract##

ANNOTATSIYA

Hozirgi turkiy tillarning umumiy qiyosiy grammatikasi yetarli darajada o‘rganilgan, biroq bir-biri bilan uzoq yoki yaqin munosabatda bo‘lgan turkiy tillar haligacha muayyan grammatik jihatdan o‘rganish ob’ekti bo‘lmagan. Shu munosabat bilan, qozoq va tuva tillarining umumiy lug'atini fonetik va semantik jihatdan uzoq qarindosh tillar sifatida solishtirish katta qiziqish uyg'otadi. Tadqiqotda etakchi yondashuv qiyosiy yondashuv bo'lib, uning qo'llanilishi qozoq va tuva tillari umumiy lug'at tarkibining tarkibiy-fonetik va semantik xususiyatlari o'rtasidagi munosabatni ochib berishga imkon berdi. Ko'rib chiqilayotgan ikki tildan tadqiqot materiali sifatida tanlangan A, B, D harflaridan boshlanadigan 330 ta so'zning tahlili bir qator qiziqarli lingvistik va ekstralingvistik faktlarni aniqlash imkonini berdi. Uzoq muddatli oʻzaro taʼsir jarayonida koʻp soʻzlar oʻz maʼnolarining bir qismini yoʻqotib, yangi maʼno tuslariga ega boʻldi yoki butunlay yangi leksik birliklarga aylandi, bu, shubhasiz, ekstralingvistik omillar bilan bogʻliq. Tillarning qarindoshlik darajasini aniqlashda umumiy lug‘atning tovush tarkibidagi o‘xshashlik va farqlarni aniqlash formal ko‘rsatkich, semantik o‘xshashlik va farqlarni aniqlash mazmunli hisoblanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatdiki, ikki til - qipchoq-no'g'ay kichik guruhiga mansub qozoq va tukyu-uyg'ur kichik guruhiga mansub tuva tillarining umumiy lug'at tarkibining tovush va semantik jihatdan o'xshashligi ularning o'zaro aloqadorligidan dalolat beradi, farqlar esa ularning mustaqil tillarga munosabatini tasdiqlaydi.

Kalit so‘zlar: hozirgi turkiy tillar; uzoq qarindosh tillar; fonetik va semantik xususiyatlar.