ALİ ŞİR NEVÂYÎ’NİN TÜRK DİLİ VE HALKIN DİLİ TERCİHİNİN KURANÎ TEMELLERİ
##article.subject##:
Nevâyî, Kuran, Ayetler, Türkçe, Farsça, Ana Dil, Halk, İrşad##article.abstract##
Türk Edebiyat tarihinin en önemli şahsiyetlerinden Ali Şir Nevâyî’nin devrinde edipler tarafından Farsça hâkim bir dil olarak kullanılmaktaydı. Farsça ve Türkçe konusunda otorite, Zü’l Lisaneyn olan Nevâyî, Muhâkemetü’l Lugateyn isimli eserinde Türkçe’nin Farsça’dan edebi sanatlar, gramer ve fonetik bakımından daha üstün olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, Nevâyî Türkçe’nin ana dil olarak tercih edilmesinin halka kendi diliyle hitap etmek bakımından mühim olduğu fikrindedir. Ali Şir Nevâyî edebi ilim ve sanatlara, içtimai ilimlere, tefsir, hadis, kelam, fıkıh, tasavvuf alanında ciddi malumata sahip alim, arif, mütefekkir ve mutasavvıf bir şahsiyettir. Eserleri, beyitleri ve fikirleri zengin müktesebatının tezahürüdür. Nevâyî’nin anadili Türkçe olan halka kendi diliyle hitap etmek mevzuundaki fikirleri Kurân-ı Kerim’in Bakara, Rûm, Hucûrat ve Rahman sûrelerinde yer alan ayetlerle muvafık görülmektedir. Bu tebliğde Nevâyî’nin Türk dili ve halkın dili tercihine söz konusu ayetler çerçevesinde temas edilecektir.
Библиографические ссылки
Ali Şir Nevâyî. (1961). Mecâlisü’n-nefais (Süyme Ganiyeva, Ed.). Uzbekistan SSR Fanlar Akademyası, Taşkent, s. 164.
Akkaya, M. (2011). Filozofça Dil Felsefesi. İstanbul: Belge Yayınları.
Ata, A. (2023). Ali Şir Nevaî ve Dil. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 8(2), 529-535. https://doi.org/10.32321/cutad.1348350
Bilgin, A. (2020). Muhâkemetü’l Lugateyn, Dia, C. 30, S. 395-396. Ankara.
Borovkov, A. K. (1954). Özbek Yazı Dilinin Kurucusu Ali Şir Nevaî. (Rasime Uygun, Trans.). Today Belleten, 59-96.
Cabbarov, N. (2025). Ali Şîr Nevâyî’nin Târîh-i Enbiyâ ve Hükemâ Eseri Nadir Bir Siyernâme Örneği. In Alisher Navoiy va sharq renessansi IV xalqaro simpozium materiallari (p. 624). Toshkent: Sahhof.
Camii, A. B. (H. 1275). Balıaristan, Darü't-Tebii'atü'l-Iimire. İstanbul, s. 90-91.
Coşan, M. E. (2010). Başmakaleler 1: İslam Dergisi Başmakaleleri. İstanbul: Server İletişim Yayınları.
Coşan, M. E. (2003). Dilimiz ve Kültürümüz (5th ed.). İstanbul: Server Yayınları.
Coşan, M. E. (2011). Akademik Makaleler E-Kitap (2nd ed.). Server İletişim.
Feyzü’l Furkan, Tefsirli Kur’an-ı Kerim Meâli. İstanbul: Server İletişim.
Kavak, A. (n.d.). Ahmed-i Hânî'ye Göre Toplumsal Ahlâkın İnşa Sürecinde Belirleyici Unsurlar. Muhtelif Şahıs ve Düşüncelerde Ahlâk ve İnşâ - III, Kitao Dünyası, 39-51.
Kanarya, B. (2019). Kur’an ve Hadislerde ‘Dil’ Olgusu. Diyanet İlmi Dergi, 55(1), 13-36. https://doi.org/10.61304/did.429124
Mahdum, A. (2012). Farsça Kaynaklarda Ali Şir Nevâyî. Journal of Turkish Language and Literature, 34(34), 103-155.
Mirzoyev, K. İ. (2016). Yesevî Azeri ve Orta Asya Türk Edebi Mahsullerinde Geçmişten Geleceğe Hoca Ahmed Yesevî Uluslararası Sempozyumu (2nd Vol.). Şenyıldız Yayıncılık.
Okur, K. H. (2016). Yesevî Muhibbi Bir Hanefî Fakîh: Sığnâkî’nin İbadet Dili Anlayışı. Yesevî Azeri ve Orta Asya Türk Edebi Mahsullerinde Geçmişten Geleceğe Hoca Ahmed Yesevî Uluslararası Sempozyumu (2nd Vol.), Şenyıldız Yayıncılık.
Önen, H. (2018). Kur’an’da Lisan Kavramı ve Lisanın Kökeni. The Journal of Academic Social Science Studies [Jasss], 65, 293-303.
Pişgin, Y. (2016). Son İlâhî Kitabın Dili Olarak Arapçanın Seçilmesi. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 28, 489-518.
Yıldırım, A. (2016). Din Dili Dinî Dil Ayrımı. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 11(1), 323-346. https://doi.org/10.19129/sbad.54
Yıldırım, Z. (2005). Kur’ân Işığında Dillerin Kaynağı Problemi. Atatürk Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 22, 88-107.
Yüceer, İ. (2016). Dil Düşünce İlişkisinin Teolojik Boyutu. İslâmî Araştırmalar, 27(1), 42-52.
Yusupova, D. (2025). Ali Şir Nevâyî’nin Hayatı ve Edebi Sanatı. Atlas Akademi.
