FƏRİDƏDDİN ƏTTAR, GÜLŞƏHRİ VƏ ƏLİŞİR NƏVAİ: “ŞEYX SƏNAN”
##article.subject##:
F.Əttar, “Şeyx Sənan”, Şərq, Avropa, tərcümələr, əsərlər, Əlişir Nəvai.##article.abstract##
Hələ tarix yazılmadığı bir zamanda ərəb folklorunda yaranan və İslamla birlikdə Yaxın və Orta Şərqə yayılan mövzunun yayılma arealı çox əhatəlidir. Təsəvvüfü düşüncəni içinə alan mövzu; “Şeyx Sənan” əfsanəsi və Şeyx Sənan ismi Türk ədəbiyyatında, Divan şeirində; Yunus Əmrə, Nəsimi, Qazi Bürhanəddin, Füzuli, Şah İsmayıl Xətai, Bağdadlı Ruhi, Qövsi Təbrizi, XVIII əsrin əvvəllərində yaşayan Arpaəminizade Sami, Namiq Kamal, Seyid Əzim Şirvani yaradıcılığında tez-tez zikr edilib. Azərbaycanda Üzеyir Hаcıbəyоv “Şеyх Sənаn” аdlı оpеrа, Mеhdi bəy Hаcınski “Şеyх Sənаn əfsаnəsi” аdlı risаlə (rus dilində), Hüseyn Cavid “Şeyx Sənan” adlı faciə, Fəxri Uğurlu isə “Şeyx Sənan” adlı hekayə yazıb. Məşhur hekayə yalnız Şərqdə deyil, Avropada da; Fransa, İngiltərə, İsveç, Avstraliya, Almaniya, Polşa tədqiqatçılarına və oxucularına da tanışdır. Г.Таssi əsəri 1857-ci ildə fransız dilinə tərcümə etmiş, ingilis alimi Eduard Braun “Məntiq-üt tayr”dan bəhs edərkən, Şeyx Sənanı ayrıca xatırlatmış”, H.Ritter “Şeyx Sənan” hekayəsinin təhlilini vermişdir. Bu mövzuda yazılanlar içərisində Əlişir Nəvainin Şeyx Sənan qissəsinin də öz
yeri var. “Şeyx Sənan” mövzusunun yayılma arealı izlənilən məqalədə Əlişir Nəvainin “QisseyiSənan”ı araşdırılacaq.
Библиографические ссылки
Mortozəvi M. Nəşriyyəyi-danışkədəyi-ədəbiyyati-Təbriz. – Təbriz, 1335, no: 4.
Əkbərov Z. Cаvidin “Şеyx Sənаn” fаciəsi. – Bаkı: İşıq, 1977.
Pala İ. Ensiklopedik Divan şeiri lüğəti. – İstanbul, Kapı Yayınları, 2011.
Yazar S. “Mütərcimi bilinməyən bir Şeyx Sənan məsnəvisi // Turkish Studies International
Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 2010, Volume 5/4, s.
-1631.
Əsgərzadə L. “Tarixi əfsanə: “Şeyx Sənan” // Üç Çizgi Dərgisi, 2017, Əskişəhər Azərbaycanlılar dərnəyi yayınevi, Nisan Mayıs-Haziran, sayı: 2, s.14-19.
İbn Əhməd Ə. “Kəşfolloğat”. Celde əvvəl.
Əttar F. Təzkirətül-Övliya (tərtibçi, transfonliterasiya edən, ön sözün, qeyd və izahların
müəllifi Məmmədli N). – Bakı, Elm və Təhsil, 2011.
Əttar F. Mantıkut-Tayr (Çeviren: Mustafa Çiçekler). – İstanbul, Kaknüs Yayınevi, 2006.
Sami Ş. Qamus-əl Əlam. 4 cild. – İstanbul, 1311.
İbn Xellikan. Wefayat el-Eyan ve Enbeyül u Ebnai-l-Zeman, Dare-l-Kutub el-ilmiyeh. –
Beyrut, 1998, cild 1, peşgotin r. s. 14-19.
– Ritter H. Daс меер дер зееле менш велт унт гот ин ден гешихтей дес Ф. Аттер. –
Лайден, 1965. c. 387.
İbn əl Əsir. Əl-cuz ul-aşir min tarixi əl Kamil. – Misir, 1886.
Xəqani Ş. Seçilmiş əsərləri. – Bakı, 2004.
Gölpınarlı Abdülbagi. Fəridəddin Əttar Mantık Al-Tayr. – İstanbul: Türkiye İş Bankası
Kültür Yayınları, 2013.
Yıldırım S. Kuran-ı Hakim və Açıqlamalı Meali. – İstanbul: Dəfinə Yay., 2012.
Qafqaziyali A. İran Türk ədəbiyyati antologiyası. – Ərzurum: Atatürk ünversiteti yayınları,2002. say: 122 Arasdırmalar Serisi: 47, s. 121.
Mostarlı Ziyai Şeyx Sənan məsnəvisi (haz: Müberra Gürgendərəli). – İstanbul: Kitabevi
Yayınları, 2007.
Ali Şir Nəvayi. Hikayet (Şeyh Sanan Dastanı, 1053.-1067. Beyitlər arasında). Lisânü
t-Tayr. (Haz. Mustafa Canpolat). – Ankara, 1995.
Blochet E. Les enluminures des manuscrist orientaux -turcs, arabes et persians de la
Bibliotheque Nationale, Paris, 1926.
Bertels E. Nəvai və Əttar. Sbornik Statey “Mi Ali-Şir”. – Leninqrad: izd-vo AN SSSR,
Гаршин де Таси. Мантик Утер у лö ланга дез вуазо...пар Фаридüдин Аттар, публик
ан персан пар. – Пари, 1885.
Qartal A. Əttarın Mantıkut-tayrı ilə Gülşəhrinin Mantıkut-tayrının Müqayisəsi // I.Kırşehir
Mədəniyyət Araşdırmaları Bilgi Şöləni Bildirilər. – Kırşehir, 2004.
Gulsehrī, Mantıqut – Tayr. (haz. Ləvənd Agah Sırrı). – Tıpkıbasım. Ankara, 1957.
Canpolat M. Ali Şir Nevai. Lisanüt-Tayr. – Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1995.
Kamal Yavuz. Gülşəhrinin Mantıkut-Tayrı (Gülşen-name). – T.C. Kültür ve Turizm
Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü (e-kitap).
Oğuz N., İlhan E. Ənənənin yenidən ürətilməsi bağlaminda Əttar, Gülşəhri və Əlişir
Nəvainin məsnəvilərində Şeyx Sənan qissəsi // Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dərgisi, Cilt: 7,
Sayı: 35, Volume: 7, Issue: 35, s.168-192.
Nəvayi. A.Ş.Lisanü t-tayr (haz.Mustafa Canpolat). – Ankara, Türk dil qurumları yayınları,
Nəfisi S. Costocu dər əhval və əsare-Fəridəddin Əttar Nişaburi. – Tehran, 1320
