БОШ МИЯ СУРУНКАЛИ ИШЕМИЯСИ ФОНИДА СОМАТОВЕГЕТАТИВ СИНДРОМ РИВОЖЛАНИШИДА КОРТИЗОЛ ВА β-ЭНДОРФИННИНГ ДИАГНОСТИК АҲАМИЯТИ ҲАМДА ИНДИВИДУАЛЛАШТИРИЛГАН ТЕРАПИЯ САМАРАДОРЛИГИ
##article.subject##:
бош мия сурункали ишемияси, соматовегетатив синдром, кортизол, β-эндорфин, COMPASS-31, HADS-A, PSS-10, алимемазин, Тералиджен##article.abstract##
Мақсад: бош мия сурункали ишемияси (БМСИ) I-II босқичлари фонида соматовегетатив синдром (СВС) мавжуд беморларда кортизол ва β-эндорфиннинг клиник-лаборатор аҳамиятини баҳолаш ҳамда стандарт терапияга алимемазин (Тералиджен) қўшилишининг клиник ва нейроэндокрин самарадорлигини аниқлаш. Материал ва усуллар: тадқиқотга БМСИ I-II босқичлари фонида СВС клиник белгилари аниқланган 64 нафар бемор (асосий гуруҳ), СВС белгилари аниқланмаган 40 нафар бемор (қиёсий гуруҳ) ва 30 нафар амалий соғлом шахс (назорат гуруҳи) киритилди. Барча беморларда COMPASS-31, PSS-10, HADS-A шкалалари орқали баҳолаш, шунингдек қон зардобида ИФА усулида кортизол ва β-эндорфин концентрацияси аниқланди. Даволаш босқичида асосий гуруҳ икки кичик гуруҳга ажратилди: 1а гуруҳ (n=33)
— стандарт терапия + алимемазин (Тералиджен), 1б гуруҳ (n=31) — фақат стандарт терапия. Натижалар: асосий гуруҳда (49,8±2,1 ёш; 59,4% аёл) кортизол 748,3±252,6 нмоль/л ва β-эндорфин 120,8±19,2 пг/мл даражасида бўлиб, COMPASS-31 28,7±7,2 балл, HADS-A 10,8±1,7 балл кўрсатди; беморларнинг 57,8% да юқори стресс даражаси қайд этилди. Кортизол ва β-эндорфин COMPASS-31, HADS-A ва PSS-10 билан ўртача-кучли мусбат корреляцияда бўлиб (ρ=0,45–0,68; p<0,05), иккала гормон ҳам СВС ривожланишининг мустақил предикторлари сифатида аниқланди (мос равишда OR=1,009 ва OR=1,007; p<0,05). Даволаш якунида 1а гуруҳда COMPASS-31 57,7%, PSS-10 62,6%, HADS-A 56,3%, кортизол 33,8% ва β-эндорфин 15,2% га пасайди (барчаси p<0,001), 1б гуруҳда эса мос равишда 21,0%, 39,0%, 23,1%, 11,8% ва статистик ишончсиз 3,2% га камайди. Хулоса: кортизол ва β-эндорфин БМСИ фонида СВСнинг ишончли нейроэндокрин маркерлари ва мустақил предикторлари ҳисобланади; стандарт терапияга алимемазин қўшилиши клиник, психометрик ва нейроэндокрин кўрсаткичларни стандарт терапиягагина нисбатан сезиларли юқори даражада яхшилайди.
Библиографические ссылки
World Health Organization. Global Health Estimates 2021. -- Geneva: WHO, 2021.
GBD 2021 Cerebrovascular Disease Collaborators. Global burden of cerebrovascular diseases, 1990--2021 // Lancet Neurology. -- 2022.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги. Касалликларнинг халқаро таснифи (КХТ-10) ни жорий этиш тўғрисида: 2003 йил 22 январь, 31-сон буйруқ.
World Health Organization. International Classification of Diseases. 11th Revision (ICD-11). -- Geneva, 2019.
Russell G., Lightman S. The human stress response // Nature Reviews Endocrinology. -- 2019. -- Vol. 15, No. 9. -- P. 525--534. DOI: 10.1038/s41574-019-0228-0.
McEwen B.S., Akil H. Revisiting the stress concept: implications for affective disorders // Journal of Neuroscience. -- 2020. -
- Vol. 40, No. 1. -- P. 12--21. DOI: 10.1523/JNEUROSCI.0733-19.2019.
Herman J.P., McKlveen J.M., Ghosal S., Kopp B., Wulsin A., Makinson R., Scheimann J., Myers B. Regulation of the hypothalamic-pituitary-adrenocortical stress response // Comprehensive Physiology. -- 2016. -- Vol. 6, No. 2. -- P. 603--621. DOI: 10.1002/cphy.c150015.
Karin O., Raz M., Tendler A., Bar A., Korem Kohanim Y., Milo T., Alon U. A new model for the HPA axis explains dysregulation of stress hormones on the timescale of weeks // Molecular Systems Biology. -- 2020. -- Vol. 16, No. 7. -- e9510. DOI: 10.15252/msb.20209510.
Kox M., Pompe J.C., Peters E., Vaneker M., van der Hoeven J.G., Pickkers P. β-Endorphin, stress response and autonomic regulation in humans // Frontiers in Endocrinology. -- 2023. -- Vol. 14. -- Article 1182275. DOI: 10.3389/fendo.2023.1182275.
Bodnar R.J. Endogenous opioids and behavior: current perspectives // Peptides. -- 2016. -- Vol. 75. -- P. 18--70.
Sletten D.M., Suarez G.A., Low P.A., Mandrekar J., Singer W. COMPASS-31: autonomic symptom assessment and clinical utility // Clinical Autonomic Research. -- 2021.
Singer W., Sletten D.M., Low P.A. Quantitative assessment of autonomic symptoms using COMPASS-31 // Autonomic Neuroscience. -- 2022.
Zigmond A.S., Snaith R.P. Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS): updated validation studies and clinical applications // Journal of Psychosomatic Research. -- 2020.
Stern A.F. The Hospital Anxiety and Depression Scale // Occupational Medicine. -- 2021.
Cohen S., Williamson G. Perceived Stress Scale: contemporary applications and interpretation // Stress and Health. -- 2020.
Schneider E.E., Stone A.A. Advances in perceived stress assessment using PSS-10 // Current Psychology. -- 2022.
Wardlaw J.M., Smith C., Dichgans M. Small vessel disease: mechanisms and clinical implications // The Lancet Neurology.
-- 2019. -- Vol. 18(7). -- P. 684--696.
Fazekas F., Barkhof F., Wardlaw J. MRI markers of cerebral small vessel disease: modern concepts // Lancet Neurology. --2021.