TARQALGAN SKLEROZNING KLINIK VA NEVROLOGIK XUSUSIYATLARI
##article.subject##:
tarqalgan skleroz, klinik va nevrologik kurs, iqlim, diagnostika##article.abstract##
Muammoning dolzarbligi. Tarqalgan skleroz (TS) markaziy asab tizimining (MAT) eng keng tarqalgan surunkali yallig'lanish kasalligi bo'lib, butun dunyo bo'ylab 3 milliondan ortiq odamda uchraydi va hozirda davolab bo'lmaydi. Asosiy xavf omillari geografik kenglik (moʻtadil iqlim sharoitida koʻproq), quyosh nuri taʼsirida mavsumiy oʻzgarishlarni aks ettirishi mumkin, bu D vitamini darajasiga yoki ushbu hududlarda keng tarqalgan patogenlarga taʼsir qiladi. Tamaki, semizlik va mononuklyozga ta'sir qilish ham TS xavfini oshiradi. Tarqalgan skleroz turli xil klinik kursga ega va tez va aniq tashxis qo'yish uchun tegishli diagnostik sezgirlik va o'ziga xoslikka ega bo'lgan yagona test mavjud emas.
Tadqiqotning maqsadi issiq iqlim sharoitida tarqalgan sklerozning klinik va nevrologik kursini o'rganish va aniq tashxis qo'yish uchun maxsus mezonlarni belgilash edi.
Materiallar va tadqiqot usullari: O‘zbekiston Respublikasining Buxoro viloyatida yashovchi 67 nafar TS bilan kasallangan bemorlarni kuzatdik. Bemorlar kasallikning davomiyligiga qarab 2 guruhga bo'lingan: 1 yildan keyinga cho‘zilgan 1-guruh (30 kishi) va kasallik 5 yildan ortiqqa cho‘zilgan 2-guruh (39 kishi). Kasallikning boshlanishi muddati: 1-10 yil. Bemorning yoshi: 18 yoshdan 64 yoshgacha.
Tadqiqot natijalari va ularning muhokamasi. Biz 2013 yilda taklif qilingan har bir alohida bemorda kasallikning rivojlanish belgilari va/yoki rivojlanishini hisobga olgan holda, TS kursi turlarining yangi tasnifidan foydalandik. Faoliyat deganda uning klinik ko'rinishi (kuchlanishlari) yoki MRT ko'rinishlari tushuniladi. TS kursining turlarini o'rganayotganda, asosiy ko'rsatkichlar klinik jihatdan aniqlangan mavjudlik va chastota kengaytirilgan nogironlik holati shkalasi (EDSS) yordamida baholanadigan nevrologik simptomlarning o'sish tezligi ekanligi aniqlandi. Tadqiqotlarimizda 67 nafar bemordan 28 nafari kuchayish bosqichida (o‘tkirlashish) va 39 nafari remissiya bosqichida bo‘lgan.
Xulosa:
- TS rivojlanishida irsiy omillar kasallikni keltirib chiqaradigan, uni keltirib chiqaradigan va uning yo'nalishini o'zgartiradigan tashqi muhit omillari bilan o'zaro ta'sir qiladi.
- Issiq iqlim, giperinsolatsiya, quyosh nuri ta'sirining mavsumiy o'zgarishi D vitamini darajasiga ta'sir qiladi. Bu kasallikning rivojlanishini sekinlashtirishga yordam beradi, remissiya davrini uzaytiradi va bemorning umr ko'rish davomiyligiga ijobiy ta'sir qiladi.
3. TS bilan og'rigan bemorlarning asosiy diagnostik va prognostik biomarkeri MRT bo'lib, hozirda u butun markaziy asab tizimini in vivo jonli tekshirish imkonini beruvchi yagona usul hisoblanadi.
Библиографические ссылки
Абсинта М., Сати П., Рейк Д.С. Расширенная МРТ и стадирование очагов рассеянного склероза // Nat Rev Neurol 2016; 12(6): 358–68.
Адельман Г., Ране С.Г., Вилла К.Ф. Бремя затрат на рассеянный склероз в США: систематический обзор литературы // Журнал медицинской экономики, 2013; 16(5): 639–47.
Артыкова М.А., Рахматов Р.Б. Нейропептидная иммунокоррекция больных рассеянным склерозом //Журнал теоретической и клинической медицины. –Ташкент, 2021 №2.- С. 140-142.
Бойко А.Н, Давыдовская М.В, Хачанова Н.В. и др. Клинические рекомендации по применению препарата окрелизумаб у пациентов с рассеянным склерозом. Неврология, нейропсихиатрия, психосоматика. 2019;11(3):16–25.
Браунли В.Дж., Харди Т.А., Фазекас Ф., Миллер Д.Х. Диагностика рассеянного склероза: успехи и проблемы // Ланцет, 2017; 389: 1336–46.
Кирни Х., Миллер Д.Х., Какирелли О. МРТ спинного мозга при рассеянном склерозе - диагностическое, прогностическое и клиническое значение // Nat Rev Neurol, 2015; 11(6): 327–38.
Чжан Т., Ширани А., Чжао Ю. Воздействие бета-интерферона и начало вторичного прогрессирующего рассеянного склероза // Eur J Neurol, 2015; 22 (6): 990–1000.
Kurtzke JF. Disability rating scales in multiple sclerosis. Ann N Y Acad Sci. 1984;436:347-60.
Lublin FD. et al. Defining the clinical course of multiple sclerosis: the 2013 revisions. Neurology. 2014 Jul 15;83(3):278-86.
