QORAQALPOQLARNING OILAVIY MAROSIMLARIDA XOTIRLASH SIKLLARI VA ULARNING MARKAZIY OSIYO PARALLELLARI
##article.subject##:
Qoraqalpoqlar, xotira sikllari, hayot bosqichlari, xotira marosimlari, madaniy o‘xshashliklar##article.abstract##
Maqolada qoraqalpoqlarning xotira an’anaviy marosim madaniyatining muhim elementi sifatida ko‘rib chiqilgan. Xotira marosimi marhumning asta-sekinlik bilan o‘zga olamga o‘tish jarayoni bo‘lib, o‘limning 3 - chi, 7 - chi, 40-chi, 100-chi kunlari va yilligi kabi ma’lum sikllar orqali amalga oshirilishi haqidagi tasavvurlar tahlil qilingan. Tadqiqotda qoraqalpoqlarning xotira marosimlarini o‘zbek, qozoq, qirg‘iz, tojik, turkman kabi boshqa turkiy xalqlar an’analari bilan qiyosiy tahlil qilish, marosimlardagi umumiy jihatlar va farqlarni aniqlash imkonini beradi. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, xotira marosimlari nafaqat ajdodlar kulti bilan bog‘liq bo‘lib, marhumlarning azob-uqubatlarini yengillashtirishga qaratilgan, balki hayot va narigi dunyo haqidagi chuqur madaniy e’tiqodlarni aks ettiradi.
Библиографические ссылки
Ажигалиев С.И. Основные особенности погребально-поминальной обрядности казахов Жетысу // Жетiсу тарихы мен мәдениятi. Қазақстан халық батыры – Қаракерей Қабанбайдыӊ 300 жылдығына арналған ғылыми-теориялық конференция материалдары. Талдықорган, 1992. 2 китап. С. 94-109.
Андреев М.С. Материалы по этнографии Ягноба (Записи 1927-1928 гг.). Душанбе: Дониш, 1970.
Аннаклычев Ш. Похоронные обряды туркмен Челекена // Труды института истории, археологии и этнографии. Т. VII. Серия этнографическая. Ашхабад: Издательство Академии наук Туркменской ССР, 1963. С. 165-171.
Аширов А. Ўзбек халқининг қадимий эътиқод ва маросимлари. Тошкент: Алишер Навойи номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхонаси нашриёти, 2007.
Губаева С.С. Путь в зазеркалье (Похоронно-поминальный ритуал в обрядах жизненного цикла) // СЭС. Вып. IV. Москва: Наука, 2001. С. 164-174.
Ершов Н.Н. Похороны и поминки у таджиков Исфары // Этнография Таджикистана. Душанбе: Дониш, 1985. С. 48-54.
Есбергенов Х. Қарақалпақлардыӊ гейпара дәстүрлери ҳаққында. Нѳкис: Қарақалпақстан, 1964.
Есбергенов Х., Атамуратов Т. Традиции и их преобразование в городском быту каракалпаков. Нукус: Каракалпакстан, 1975.
Кармышева Б.Х. Архаическая символика в погребально-поминальной обрядности узбеков Ферганы // Древние обряды, верования и культы народов Средней Азии. М.: Наука, 1986. С. 139-182.
Кочкунов А.С. Поминальные обычаи // Кыргызы. Народы и культуры. М., 2016. С. 348-356.
Курбанова З.И. Садоводческие и бахчеводческие традиции каракалпаков // Историческая этнология, 2022. Том. 7, № 3. С. 371-387.
Мустафина Р.М. Представления, культы, обряды у казахов (в контексте бытового ислама в Южном Казахстане в конце XIX – XX вв.). Алма-ата: Қазақ университетi, 1992.
Насриддинов Қ. Ўзбек дафн ва таъзия маросимлари. Тошкент: Абдулла Қодирий номидаги ҳалк мероси нашриёти, 1996.
Пайзиева М.Х. Похоронно-поминальная обрядность // Узбеки. Народы и культуры. М.: Наука, 2011. С. 388-395.
ПМА 34, 2025 г. Кунградский район, АПЖ Мийнетабад. Салиев Максет.
Стасевич И.В. Обряды и ритуалы жизненного цикла // Казахи. Народы и культуры. М., 2021. С. 508-553.
Толеубаев А.Т. Реликты доисламских верований в семейной обрядности казахов (XIX- начало XX в.). Алма-Ата: Гылым, 1991.
Фиельструп Ф.А. Из обрядовой жизни киргизов начала XX века. М.: Наука, 2002.
Чвырь Л.А. Три «чилла» у таджиков // Этнография Таджикистана. Душанбе: Дониш, 1985. С. 69-76.