ТУРКИСТОН ТАТАР ДИАСПОРАСИ МАСАЛАСИ ТАРИХШУНОСЛИГИГА БИР НАЗАР
##article.subject##:
Туркистон, татар, жадидчилик, Россия империяси, маърифатпарварлар, янги усул мактаби, европача театр, матбуот##article.abstract##
Ушбу мақолада XIX аср иккинчи ярми – XX аср биринчи чорагида Туркистонда татарларнинг турли хил жабҳалардаги фаолиятини ўрганган олимларнинг тадқиқотлари қиёслаб ўрганилди. Тадқиқотлардаги даврий чегара кенг олинмаганлиги ва тадқиқот объекти сифатида татарларнинг фаолияти комплекс тарзда ўрганилмаганлиги мақоланинг долзарб муаммоси сифатида очиб берилди.
Библиографические ссылки
Ўзбекистон ССР тарихи. –Т.:Ўқитувчи, 1983. –Б.25.(O`zbekistonSSR tarixi. –T.: O`qituvchi, 1983. –B. 25.)
Гулям Г. Габдулла Тукай и наш поэт Слово о Тукае. –Казань: Татарское книжное издательство, 1986. –С.18-22.(Gulyam G. Gabdulla Tukay I ash poet Slova o Tukaye. –Kazan: Tatarskoye knijnoye izdatelstvo, 1986. –S.18-22.)
Холматов Р.Н. Из истории узбекской старопечатной арабографичной книги и книжной культуры в городах Ферганской долины (1867-1917 гг): Автореф. дисс. … канд. истор. наук. - Т., 1989. –С.7. (Xolmatov R.N. Iz istori i uzbekskoy staropechatnnoy arabografichnoy knigi I knijnoy kulturi v gorodax Ferganskoy dolini (1867-1917gg): Avtoref. Diss. … kand. istor. nauk. –T.,1989. –S. 7.)
Туркистон матбуоти тарихи (1870-1917) / Тузувчи Н.А. Абдуазизова. – Т.: Академия, 2000. -Б.35-39, 69-72, 80 (Turkiston matbuoti tarixi (1870-1917) / Tuzuvchi N.A. Abduazizova. –T.: Akademiya, 2000.-B. 35-39, 69-72, 80.)
Қосимов Б. Исмоилбек Гаспрали. – Т.: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа бир¬лаш¬маси, 1992. Унинг ўзи. Маслакдошлар. – Т.: Шарқ, 1994; Унинг ўзи. Миллий уйғониш. - Т.: Маънавият, 2002.(QosimovB. Ismoilbek Gaspirali. T.: G`afur G`ulom nomidagi nashriyot-matbaa birlashmasi, 1992. Uning o`zi. Maslakdoshlar. –T.: Sharq, 1994. Uningo`zi. Milliyuyg`onish. –T.: Ma`naviyat, 2002.)
Қаранг: Исмаилов Ш. Народное образование в Узбекистане в конце XIX – начале ХХ века: Автореф. дисс. …канд. истор. наук.-Т., 1981.(Ismailov Sh. Narodnoye obrazovaniye v Uzbekistane v kontse XIX – nachale XX veka: Avtoref. diss. … kand. istor. nauk. –T., 1981.)
Хакимов Х.Х. Казанская татарская учительская школа как видный центр русско-татарского сод¬ру¬жест¬ва и передовой педагогической мысли (1876-1917 гг.): Автореф. дисс. …канд. пед. наук. –Казань, 1973. (Xakimov X.X. Kazanskaya tatarskaya uchitelskaya shkola kak vidniy tsentr russko-tatarskogo sodrujestva i peredovoy pedagogicheskoy misli (1876-1917) Avtoref. diss. … kand. ped. nauk. –Kazan, 1973.)
Долимов У. Туркистонда жадид мактаблари. –Т.: Университет, 2006. –Б.18-86. (Dolimov U. Turkistonda jadid maktablari. –T.: Universitet, 2006. –B. 18-86.)
Абдуллаева Я. А. Қорақалпоғистон хотин-қизлари: кеча ва бугун (XIX аср охири ва XX аср). Т.: “Ijod dunyosi”, 2011. (Abdullayeva Ya.A. Qoraqalpog’iston xotin-qizlari: kecha va bugun (XIX asr oxiri – XX asr). –T.: “Ijod dunyosi”, 2004.)
Қаюмов М.У. XIX аср иккинчи ярми ХХ аср бошида Хива хонлигидаги ижтимоий-сиёсий жараёнлар: Тарих фан. номз. дисс. – Т., 2006. – Б. 72-75. (Qayumov M.U. XIX asr ikkinchi yarmi XX asr boshida Xiva xonligidagi ijtimoiy-siyosiy jarayonlar: Tarix fan. nomz. diss. –T., 2006. –B. 72-75)
Исокбоев А.А. Туркистон ижтимоий-сиёсий ва маданий ҳаётида татар-бошқирд маърифатпарварларининг фаолияти (ХIХ аср охири ХХ аср бошлари): Тарих. фан. номз.. дисс. автореферати. – Тошкент, 2008. (Isoqoyev A.A. Turkiston ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayotida tatar-boshqird ma`rifatparvarlarining faoliyati (XIX asr oxiri XX asr boshlari): Tarix fan. nomz. diss. –T., 2008.)
Худойқулов А.М. Просветительская деятельность джадидов Туркестана (конец XIX-начало ХХ в.):Дисс. ... канд. истор. наук. –Т., 1995; Вохидова К.А. ИсхакханЖунайдуллаходжаИбрат и его научно – историческое наследие: Автореф. дисс. … канд. истор. наук. - Т., 2002; Ражабова Д.Н. Проблемы моло¬дёжи и женщин в воззрениях джадидов Туркестана (конец XIX – начало ХХ вв.): Автореф. дисс … канд. истор. наук. - Т., 2003; Шарипова М.Ф. Тошкентнинг XIXасрнинг иккинчи ярми ХХ аср бошларидаги ижтимоий-сиёсий аҳволи. Тарихфан. номз. … дисс. –Т., 2004; Эрназаров Ф.Н. XIX аср охири ХХ аср бошларида Хива хонлигидаги маданий ҳаёт: Тарихфан. номз. … дисс. автореферати. –Т., 2005.(XudoyqulovA.M. Prosvetitelskaya deyatelnost djadidov Turkestana (konets XIX – nachalo XX) Diss. … kand. istor. nauk. –T., 1995; Vohidova K.A. Isakxan Djuaydullaxo’ja Ibrat I yego nauchno-istoricheskoye naslediye: Avtoref. diss. … kand. istor. nauk. –T.,2002; Rajabova D.N. Problemi molodyoji I jeshin vvozzreniyax djadidov Turkestana (konets XIX – nachalo XX vv.): Avtoref. diss. … kand. istor. nauk. –T.,2003; Sharipova M.F. Toshkentning XIX asrning ikkinchi yarmi XX asr boshlaridagi I jtimoiy-siyosiy ahvoli. Tarix fan.nomz. … diss. –T., 2004; Ernazarov F.N. XIX asr oxiri XX asr boshlarida Xiva xonligidagi madaniy hayot: Tarix fan.nomz. … diss. avtoreferati. –T., 2005.)
Махмутов Х., Илялова И., Гиззат Б. Октябрьгэ кадэрге татар театры (татар тилида). –Казань: Татарстан китап нэшрияты, 1988; Татар совет театры (татар тилида). - Казан: Татарстан китапнэшрияты, 1975. (Maxmutov X., Ilyalova I., Gizzat B. Oktyarge kaderge tatar teatri (tatar tilida). –Kazan: Tatarstan kitap neshriyati, 1988; Tatar sovet teatri (tatar tilida). –Kazan: Tatarstan kitap neshriyati, 1975.)
Ризаев Ш. Ўзбек жадид драматургиясининг шаклланиш манбалари: Филология фан. номз. дисс... – Тошкент, 1995. - Б. 80.; (Rizayev Sh. O’zek jaded dramaturgiyasi shakllanish manbalari: Filologiya fan. nomz. diss… -T., 1995. –B.80.)
Расулов А., Исоқбоев А., Насретдинова Д. Туркистон ижтимоий-сиёсий, маданий ҳаётида татарлар. – Т.: “TURON-IQBOL”. – 2019. -191бет. (Rasulov A., Isoqboyev A., Nasretdinova D. Turkiston ijtimoiy-siyosiy, madaniy hayotida tatarlar. –T.: “TURON-IQBOL”. -2019. -191 bet. )
Насретдинова Д. Туркистон маданий ҳаётида татар аёллари. – Т.: “Yangi nashr”, - 2015. (Nasretdinova D. Turkiston madaniy hayotida tatar ayollari. –T.: “yanginashr”,-2015.)
Алимова Д.А. Женский вопрос в советской историографии Средней Азии: Автореф. дисс. ... док. истор. наук. – Т., 1991. –С.40.(Alimova D.A. Djenskiy vopros v sovetskoy istoriografii Sredney Azii: Avtoref. diss. … dok. istor. nauk. –T., 1991. –S.40.)
Шодмонова С. Б. Туркистон хотин-қизларининг жамиятдаги тутган ўрни // Жамият ва бошқарув, 2006. № 2. – Б. 91- 93. Гарафетдинов Р. Татар яшьлеренен демократик херекете тари¬хын¬нан (1910-1914). – Казань.: Татарское книжное издательство, 1967. – С. 35-38; Илялова И. Межнациональные связи татарскоготеатра. –Казань.:Татарс¬кое книжное издательство. 1985. -. С. 77-82; Собиров О. Хоразм воҳаси театрлари (1917-1941). – Т.: Ғ.Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1991. – Б. 81-82; Турдиев Ш. Улар Германияда ўқиган эдилар. Т.: Фан, 1991. 105-115 ; Раҳимова Г. Жадидлар ва аёллар масаласи // Адабий мерос, 1992. №1. -Б. 63-66.; Нурмуҳаммедова М. Ўзбекистонда маданий-маърифий ишлар. – Т.: Ўқитувчи, 1993.(Shodmonova S.B. Turkiston xotin-qizlarining jamiyatdagi tutgan o’rni // Jamiyat va boshqaruv, 2006. –B. 91-93.; Gaferitdinov R. Tatar yashlerenen demokratik xereketi tarixinan (1910-1914). –Kazan: Tatarskoy knijnoye izdelstvo, 1967. –C. 35-38.; Ilyalova I. Mejnatsionalniyesvyazi tatarskogoteatra. –Kazan: Tatarskoye knijnoye izdelstvo. 1985. –C.77-82.; Sobirov O. Xorazm vohasi teatrlari (1917-1941). T.: G’.G’ulom nomidagi Adabiyot va san`at nashriyoti, 1991. –B.81-82.; Turdiyev Sh. UlarGermaniyadao’qiganedilar. T.: Fan, 1991. –B.105-115.;RahimovaG. Djadidlarvaayollarmasalasi // Adabiymeros, 1992.№1. –B.63-66.; NurmuhammedovaM. O’zbekistondamadaniy-ma`rifiyishlar. T.: O`qituvchi, 1993.)
Усманова Д. Мусульманская фракция и проблемы «Свободы совести» в Государственной Думе России (1906-1917). -Казань: “Мастер Лайн”, 1999, 164 с.Котюкова Т. Национальный вопрос и деятельность мусульманской фракции Государственной Думы Российской Империи //Ўзбекистондамиллатлараромуносабатлар: тарихваҳозиргизамон. –Т., 2003. –Б.123-125. (Usmanova D. Musulmanskaya fraksiya I problem «Svobodi sovesti» v Gosudarstvennoy Dume Rossii (1906-1917). –Kazan: “Masterlayn”, 1999, 164 s.; KotyukovaT. Natsionalniy vopros Ideyatelnost musulmanskoy fraksi I Gosudarstvennoy Dumi Rossiyskoy Imperii // O’zbekistonda millatlararo munosabatlar: tarix va hozirgi zamon. –T., 2003. –B. 123-125.)
Туган З.В. Воспоминания. (Борьба народов Туркес¬тана и дру¬гих восточных мусульман-тюрков за национальное бытие и сох¬ра¬нение культуры.). Книга I. - Уфа: Китап, 1994.(Tugan Z.V. Vospominaniya. (Borba narodov Turkestana i drugix vostochnix musulman-tyurkov za natsionalnoy bitiye i soxroneniye kultiri.). Kniga I. –Ufa: Kitap. 1994.)
Агзамходжаев С.С. Туркистон Мухторияти: борьба за свободу и назависимость (1917-1918 гг.): Автореф. дисс. … докт. истор. наук. - Т., 1996; Мингноров А.Т. Туркистонда миллий озодлик масалалари давр миллий матбуотида (1917 йил февраль-1918 йил ўрталари): Тарих фан. номз. ... дисс. –Т., 2000; (Agzamxo’jayev S.S. Turkiston muxtoriyati: borba za svobodu i nazavisimost (1917-1918gg.): Avtoref. diss. … dokt.istor. nauk. –T.,1996; Mingnorov A.T. Turkistonda milliy ozodlik masalalari davr milliy matbuotida (1917 yil fevral-1918 yil o’rtalari): Tarix fa.nomz. … diss. –T., 2000.)
Жалолов А., Ўзганбоев Ҳ. Ўзбек маърифатпарварлик адабиётининг тараққиётида вақтли матбуотнинг ўрни. – Т.: Фан, 1993. (Jalolov A., O’zgaboyev H. O’zbek ma`rifatparvarlik adabiyotining taraqqiyotida vaqtli matbuotining o’rni. –T.:Fan, 1993.)
Расулов А.Н. Интернацеональная помощь партийных организаций, трудящихся Средноволжского региона народам Туркестана (1918-1924 гг.): Дисс… канд. истор.наук, Казань.1990. -С. 221-240. Унинг ўзи, Тур¬кис¬тон ва Волга¬бўйи, Уралолди халқлари ўртасидаги муносабатлар (1917-1924 йй.). – Т.: Универ¬си¬тет, 2005. – Б. 103-108 (Rasulov A.N. Internatsionalnaya pomosh organizatsiy, trudyashixsya Srednovoljskogo regiona narodam Turkestana (1918-1924gg.): diss. … kand. istor. nauk, Kazan, 1990. –S.221-240.; Uning o’zi, Turkiston va Volgabo’yi, Uraloldi xalqlari o’rtasidagi munosabatlar (1917-1924yy.). –T.: Universitet, 2005. –B. 103-108.)