МАРКАЗИЙ ОСИЁДА АМАЛГА ОШИРИЛГАН МИЛЛИЙ-ҲУДУДИЙ ЧЕГАРАЛАНИШНИНГ ТАРИХИЙ-ГЕОГРАФИК ТАҲЛИЛИ
##article.subject##:
Миллий-ҳудудий чегараланиш, умумий хўжалик, бўлиб ташлаш сиёсати, “миллат – давлат”, делимитация, демаркация, анклав, эксклав, қўшничилик алоқалари, геосиёсий муносабатлар, геостратегик минтақа##article.abstract##
Мазкур мақолада ХХ асрнинг 20 – 30- йилларида Марказий Осиёда амалга оширилган миллий-ҳудудий чегараланиш тарихий-географик жиҳатдан таҳлил қилинган ҳамда минтақани “миллат – давлат”ларга бўлишнинг географик ва геосиёсий оқибатлари ёритиб берилган. Мазкур жараённи таҳлил қилишда миллий-ҳудудий чегараланишни амалга оширишнинг салбий ва ижобий жиҳатлари тавсифланиб, улар тўғрисида муҳолазалар келтирилган. Шунингдек, мустақил демократик Марказий Осиё мамлакатларининг шаклланиши, улардаги геосиёсий вазият ҳамда иқтисодий интеграция жараёнларининг ушбу давр билан боғлиқ жиҳатлари келтириб ўтилган.
Библиографические ссылки
Каримов И.А. Ўзбекистон XXI аср бўсағасида: хавфсизликка таҳдид, барқарорлик шартлари ва тараққиёт кафолатлари. – Тошкент: Ўзбекистон, 1997. (Karimov I. A. Uzbekistan on the threshold of the XXI century: threats to security, conditions of stability and guarantees of development. – Tashkent: Publishing house of Uzbekistan, 1997).
Абдуллаев О. Фарғона водийси: ижтимоий-иқтисодий ривожланиш жараёнлари / Бош муҳаррир: З. М. Акрамов. – Наманган: “Наманган” нашриёти, 2000. – Б. 292. (Abdullaev O. Fergana Valley: processes of socio-economic development / Editor-in-chief: ZM Akramov. – Namangan: Publishing house "Namangan", 2000. – Р. 292).
Асқаров А. Ўзбек халқининг этногенези ва этник тарихи ОТМ учун ўқув қўлланма] / Масъул муҳаррир: З.Исомиддинов. – Тошкент: Университет, 2007. – Р. 340. ISBN: 978-9943-305-07-06 . (Askarov A. Ethnogenesis and ethnic history of the Uzbek people Textbook for universities / Editor-in-chief: Z. Isomiddinov. – Tashkent: University Publishing House, 2007. - P. 340. ISBN: 978-9943-305-07-06).
Жабборов И.М. Жаҳон халқлари этнографияси [ОТМ учун ўқув қўлланма] / Масъул муҳаррирлар: С.Камолов, Г.Ҳидоятов. – Тошкент: Ўқитувчи, 1984. – Б. 280. (Jabborov I.M. Ethnography of the peoples of the world [Textbook for universities] / Editors-in-chief: S. Kamolov, G. Khidoyatov. – Tashkent: Publishing House "Uchitel", 1984. – Р. 280).
Крыльцов И. Государственное размежевание Средне-Азиатских Республик// Вестник юстиции Узбекистана, 1925. № 1. (Kryltsov I. State demarcation of the Central Asian Republics // Bulletin of Justice of Uzbekistan, 1925. No. 1).
Мухаммедяров Ш. К истории проведение национально-государствен-ного размежевания Средней Азии в 1924 г.// Советское Востоковедение, 1955. №1. (Mukhammedyarov Sh. On the history of the national-state demarcation of Central Asia in 1924. // Soviet Oriental Studies, 1955. No. 1.)
Мўминов И. Ўзбекистон ССР тарихи. 3- жилд. – Тошкент: Фан, 1971. (Muminov I. History of the Uzbek SSR. Volume 3 - Tashkent: Fan, 1971).
Ражабов Қ., Ҳайдаров М. Туркистон тарихи. – Тошкeнт, 2002. – Б. 155. (Radjabov K., Khaidarov M. History of Turkestan. – Tаshkent, 2002 . –Р. 155.)
Сафаров Г. Колониальная революция. Уроки Туркестана. – Москва: Госиздат, 1921. (Safarov G. Colonial revolution. Lessons from Turkestan. - Moscow: Gosizdat, 1921)
Турсунов Ҳ. Ўзбекистон Совет Социалистик Республикасининг барпо этилиши. – Тошкент: Фан, 1958.
Ўзбекистон ССР тарихи 3- том. – Тошкент: Фан” нашриёти, 1971. (11. History of the Uzbek SSR, Volume 3. - Tashkent: Publishing house Nauka, 1971).
Ўзбекистоннинг янги тарихи. Ўзбекистон Совет мустамлакачилиги даврида 2-том. – Тошкент: Шарқ, 2000. – Б. 292. (New history of Uzbekistan. Volume 2 of Uzbekistan during the Soviet colonial period. - Tashkent: Shark, 2000. –Р . 292.)
Ўрта Осиё коммунистик ташкилотлари тарихи. – Тошкент: Ўзбекистон, 1969. – Б. 769. (History of communist organizations in Central Asia. – Tashkent: Uzbekistan, 1969 . –Р. 769.)
Bozorov Z. Anklav va eksklav hududlar, ularning mintaqa hayotidagi ahamiyati. Bakalavr darajasini olish uchun yozilgan bituruv malakaviy ishi. –Termiz, 2018. – 58 b.
Dzhamalova M. and Rakhmtova Z. The foregion policy factor of national-territorial demarkation in Central Asia [Journal] // The European Proceeding of Socal and Behavioural Science. – P. 3630-3640. – ISSN: 2357 – 1330 . https://doi.org/10.15405/epsbs.2019.12.04.488
Jumakhanov Sh., Toshpulatov A. Geopolitical view of the Central Asian region: Uzbekistan's geographical location in the region and its relationship [Journal] // ISJ Theoretical & Applied Science / Chief Editor: Shevtsov Alexandr. – Philadelphia (The USA): Theoretical & Applied Science, November 11, 2019. № 11(79). – P. 515 – 519. – ISSN: 2308 – 4944. http://t-science.org/arxivDOI/2019/11-79.html
Jo'rayev U., Usmonov Q., Jo'rayeva G., Norqulov N. O’zbekiston tarixi: Umumiy o’rta ta’lim maktablarining 8-sinfi uchun darslik. –Toshkent: “O’qituvchi” nashriyoti, 2019. – 160 b.
Lafasov M., Jo'rayev U., Xoliqov E., Qodirova D. Jahon tarixi: Umumiy o’rta ta’lim maktablarining 9- sinfi uchun darslik. –Toshkent: “O’qituvchi” nashriyoti, 2019. – 160 b.
Pasilov B. National Policy and Indentity under the Soviet Authorities in Uzbekistan in the 1920s and 1930s [Journal] // The Copenhagen Journal of Asian Studies.– Copenhagen, 2010. – 2 : Vol. 28. – Р. 12 – 34.
Rafiqov A., Vahobov H., Qayumov A., Azimov Sh. Amaliy geografiya: Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun o‘quv qo‘llanma / Mas’ul muharrir: V.Rafiqov.–Toshkent: "Sharq" nashriyoti, 2009. – 160 b. ISBN: 978-9943-00-055-1.
Rajabov Q., Zamonov A. O'zbekiston tarixi (1917 – 1991-yillar): O’rta ta’lim muassasalarining 10- sinfi va o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o’quvchilari uchun darslik / Mas’ul muharrir: S.Tursunov. –Toshkent: “G'afur G'ulom” nashriyoti, 2017. – 144 b. ISBN: 978-9943-5008-7-7.
Toshpulatov A., Kakhkharova U. Uzbek-Kyrgyz relations: overcoming the problem of the Barak enclave / Novateur Publication’s JournalNX – A Multidisciplinary Peer Revlewed Journal [Journal]. – Pune (India), 2020. Issue: 6, Volume: 6. – P. 33 – 37. ISSN: 2581-4230. 03.06.2020. https://journalnx.com/journal-article/20151037
Shamsutdinov R., Karimov Sh. Vatan tarixi. 3- jild [OTM uchun o’quv qo’llanma] / Mas’ul muharrir: A.Yaxshiyev. –Toshkent: “Sharq” nashriyoti, 2010. – P. 496. ISBN: 978-9943-00-584-6.
Sharipov M., Fedorko V., Safarova N., Rafiqov V. Geografiya: O’rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o’quvchilari uchun darslik. –Toshkent: “O’zbekiston milliy ensiklopediyasi” nashriyoti, 2017. – 160 b.
Интернет манбалари
Зверинцева Т. Анклавы в Центральной Азии: история и современные проблемы. 22.10.2018. http://www.ca-portal.ru/article:45911
Национально-территориальное размежевание в СССР. 05.01.2020. https://ru.wikipedia.org/wiki/Национально-территориальное_размежевание_в_СССР
Сўх тумани. http://www.gpedia.com/uz/gpedia/So’x_tumani
Ташқи ишлар вазирининг биринчи ўринбосари Илҳом Неъматов Ўзбекистоннинг Марказий Осиё давлатлари билан чегараларини расмийлаштириш 2020 йилда тўлиқ ҳал этилиши haqida Kun.uz muxbiriga bergan интервьюsi. https://kun.uz/news/2019/12/20/ilhom-nematov-ozbekiston-va-tojikiston-chegaralaridagi-minalar-zararsizlantirilishi-qachon-yakunlanishini-aytdi
Тожикистон чегарасида тожик ва қирғиз чегарачилари ўртасида отишма содир бўлди. 2020.05.08. https://daryo.uz/k/2020/05/08/tojikiston-chegarasida-tojik-va-qirgiz-chegarachilari-ortasida-otishma-sodir-boldi-video?utm_source=@daryo_kirill
Узбекистан: «Чтобы попасть в анклав Сох, нужно умереть». 2013.01.24. https://www.fergananews.com/articles/7600
Ульжаева Ш. XIX асрда Марказий Осиёда инглиз – рус рақобати. 28.02.2014. http://fikr. uz/blog/ NamMTI/ xix-asrda-markazij-osieda-ingliz-rus-ra_obati.html?fbclid=IwAR0r3awEHTmh4jblGliKKUb9mtgu5LSwc5mR2BPtgXsRq33rt1qebZAxiow
Центральная Азия в XIX в. http://www .hrono. ru/proekty /ostu/asia 1900.html
Ўзбекистон—Қирғизистон чегарасида юз берган можаро юзасидан расмий ахборот берилди. 2020.05.31. https://daryo.uz/k/2020/05/31/ozbekiston-qirgiziston-chegarasida-yuz-bergan-mojaro-yuzasidan-rasmiy-axborot-berildi-video/
Ўзбекистон ташқи сиёсати ва ташқи иқтисодий ҳамкорлиги. http://uza.uz/uz/documents/o-zbekiston-respublikasi-tashqi-ishlar-vazirligi-tizimini-tu-05-04-
Ўрта Осиёдаги миллий-ҳудудий чегараланиш. https://uz.wikipedia. org/wiki/Orrta_Osiyoda_milliy-hududiy_chegaralanish
All banknotes of Modern Age in Central Asian countries. 2020.07.05. http://www.rytubanknotai.lt/en/index.html
Dashoguz viloyati. https://uz.wikipedia.org/wiki/Dashoguz_viloyati
Kazakhstan – Uzbekistan border. https:// www. Wikiwand.com/ en/ Kazakhstan –Uzbekistan_border
«Rishton – So‘x» yo‘li nega ochiliboq yopildi? Erta suyungan so‘xliklar dardi. 2019.09.06. https://kun.uz/uz/news/2019/09/06/rishton-sox-yoli-nega-ochiliboq-yopildi-erta-suyungan-soxliklar-dardi
Tajikistan-Uzbekistan border. https://www.wikiwand.com/en/Tajikistan–Uzbekistan_border