ХИВА ИНОҚЛАРИНИНГ МАРКАЗИЙ ВА МАҲАЛЛИЙ БОШҚАРУВ ТИЗИМИ. МАНСАБ ВА УНВОНЛАР
##article.subject##:
Муҳаммадамин иноқ, шайхулислом, мутавалли, ноиб, оталик, иноқ, мироб, бий, парвоначи, ака, арбоб, чиғатой-иноқи, вазир (у меҳтар деб юритилган), қушбеги, сарой тарихчилари, Мунис, Огаҳий, Баёний, Абулғози V, Аваз иноқнинг ўғли Элтузар, вақф мулклари, қўшуннинг бошлиғи, сипоҳий, сарбоз, сардор, саркарда, сартиб, сарҳанг, соқчи, тунотар, тунқотар, туғчи, туғчибоши, тўпчи, тўра, удайчи (ҳидоячи), шамхолчи, шиғовул, шотир, элликбоши, эшикоғаси, юзбоши, ясовул, ясовулбоши, ўнбоши, қиличкор, қози аскар, қози урду, қоровул, қоровулбеги, қўшбеги, ҳоким##article.abstract##
Ушбу мақолада XVIII асрнинг ўрталаридан бошлаб Хива хонлигида чуқур сиёсий инқироз ҳолатининг бошланиши ва унинг сабаблари ҳақида баъзи маълумотлар бериб ўтилади. Шунингдек, 1770 йилга келиб, қўнғирот уруғи вакилларининг ҳукмронлиги бошланиб, уларнинг эътиборли етакчиларидан бири Муҳаммадамин иноқ (1770-1790 йиллар)нинг ҳокимият тепасига келиши бўйича ҳам айрим маълумотлар тақдим этилган. Жумладан, Муҳаммадамин иноқ ички сиёсатни барқарорлаштириш мақсадида Хива хонлигида ўз ҳукмронлигини тиклаш учун ҳаракат қилаётган Орол манғитларига (1787 йил) қақшатгич зарба бериб, уларни тор-мор қилиши, мамлакатни идора этишда маъмурий ислоҳотлар амалга оширилар экан, XVIII асрнинг охирларидан Муҳаммадамин иноқ ва унинг ўғли Аваз иноқлар даврида хонликни идора этишда қуйидаги мансаб унвонларнинг вазифалари қайтадан белгилаб берилганлиги, хусусан, дастлаб қўшбеги - маъмурий ишлар, меҳтар - молия ишлари, оталиқ - аскар бошлиқларидан иборат уруғ бошлиқларига суянадиган кенгаш тузганлиги ҳақида бир қанча маълумотлар маҳаллий манбаларга таяниб таҳлил қилинган.
Библиографические ссылки
Мунис ва Огаҳий. Фирдавс ул-иқбол, 47 б вар. (Munis and Ogahi. Firdavs ul-iqbal, 47 b.)
Огаҳий. Жомиъ ул-воқеоти султоний //Қўлёзма, ЎзФАШИ. – №9756; Риёз уд-давла // Қўлёзма, ЎзФАШИ. – №821/II. (Ogahi. Jami 'ul-waqoti sultani // Manuscript, UzFASHI. - 759756; Riyaz ud-davla // Manuscript, UzFASHI. - 21821 / II.)
Баёний. Шажараи хоразмшоҳий //Қўлёзма, ЎзФАШИ. – №9596; Хоразм тарихи //Қўлёзма, ЎзФАШИ. – №7421. (Bayoniy. Shazharai khorazmshiy //Manuscript, UzFASHI. - №9596; History of Khorezm // Manuscript, UzFASHI. - №7421.)
Воҳидов Ш. Қўқон хонлиги ва Бухоро амирлигида унвон ва мансаблар. – Тошкент.: ФА Ҳ.Сулаймонов номидаги Қўлёзмалар институти, 1996; Қўқон хонлигида унвон ва мансаблар // Шарқ юлдузи, 1995. – №3, 4. –214-223 б; Ш.Воҳидов ва С.Сабурова. Хива хонлигида унвон ва мансаблар //Ўзбекистонда ижтимоий фанлар. 1998. – №3. 39-46 б; Воҳидов Ш., Холиқова Р. Марказий Осиёдаги давлат бошқаруви тарихидан. –Тошкент: Янги аср авлоди. 2006. – 48-70. (Vohidov Sh. Titles and positions in the Kokand Khanate and the Emirate of Bukhara. - Tashkent .: Institute of Manuscripts named after H. Suleymanov, 1996; Titles and positions in the Kokand khanate // Sharq yulduzi, 1995. - №3, 4. –214-223 p; Sh.Vakhidov and S.Saburova. Titles and positions in Khiva khanate // Social sciences in Uzbekistan. 1998. - №3. 39-46 b; Vohidov Sh., Kholikova R. From the history of public administration in Central Asia. - Tashkent: New generation. 2006. - 48-70.)
Мунис ва Огаҳий. Фирдавс ул-иқбол. – Б.91. (Munis and Ogahi. Firdavs ul-iqbal. - B.91.)
Мусулмон давлатларидан шайхулислом (дин) ва давлат ўртасидаги анъанавий муносабатлар Усмонли Туркия мисолида ўрганилган. Қаранг: Sencer M. Osmanlilarda din ve devlet. – Istanbul, 1974; Pixley M. The devolepment and role of the seyhuūlislam in early Ottoman history // Journal of the American oriental Society. – Baltimore, 1976, t. 96. – № 1. – Р. 92; Мейер М.С. О соотношении светской и духовной власти в османской политической системе в XVI-XVIII вв. / Ислам в истории народов Востока. – Москва: Наука, 1981. – С.51-62.Яна қаранг: Бартольд В.В. Теократическая идея и светская власть в мусульманском государстве / Сочинения, т. VI. – Москва: Наука, 1966. – С.309.; Шу муаллиф. Халиф и султан. Там же. – С.18-24. (The traditional relationship between Sheikh al-Islam (religion) and the state from Muslim countries is studied in the example of Ottoman Turkey. See Sencer M. Religion and state in the Ottomans. - Istanbul, 1974; Pixley M. The devolepment and role of the seyhuūlislam in early Ottoman history // Journal of the American oriental Society. - Baltimore, 1976, vol. 96. - № 1. - R. 92; Meyer M.S. On the relationship between secular and spiritual power in the Ottoman political system in the 16th-18th centuries. / Islam in the history of the peoples of the East. - Moscow: Nauka, 1981. - pp. 51-62. See also Bartold V.V. Theocratic idea and secular power in the Muslim state / Sochineniya, t. VI. - Moscow: Nauka, 1966. - P.309 .; This is the author. Caliph and sultan. That's me. - P.18-24.)
Воҳидов Ш ва С.Сабурова. Хива хонлигида унвон ва мансаблар //Ўзбекистонда ижтимоий фанлар. 1998. – №3. 39-46 б; (Vohidov Sh and S.Saburova. Titles and positions in Khiva khanate // Social sciences in Uzbekistan. 1998. - №3. 39-46 b)
Мунис ва Огаҳий. Фирдавс ул-иқбол. – Б. 63. (Munis and Ogahi. Firdavs ul-iqbal. - P. 63.)
Костенко Л.Ф. Город Хива в 1873 г. -СПб., 1874. – С. 24. (Kostenko L.F. City of Khiva in 1873 -SPb., 1874. - p. 24.)
Иванин М.И. Сведения Хивинском ханстве //Манфактура и торговли. 1873. – №4. – С. 154. (Ivanin M.I. Information to the Khiva Khanate // Manfaktura and Trade. 1873. - No. 4. - S. 154.)
Хива хонлигида ов ва саёсат ишларини калон халифа, овчи халифа бошқарар эди. Бухоро ва Қўқонда қушбеги, қушчилар бўлган. Қар.: Воҳидов Ш. Қўқон хонлигида унвон ва мансаблар //Шарқ юлдузи. 1995. – №3, 4. – Б.87, 103. (11. In the Khiva khanate, hunting and politics were headed by a senior caliph, a hunter caliph. In Bukhara and Kokand there were birds, birders. See: Vohidov Sh. Titles and positions in the Kokand khanate // Sharq yulduzi. 1995. - №3, 4. - B.87, 103)
Залесов Н. Посольство в Хиву капитана Никифорова в 1841 г. //ВС. Т. XXVI, 1861. Ч. II. – С. 65. (Zalesov N. Embassy in Xivu Captain Nikiforova in 1841 // VS. T. XXVI, 1861. Ch. II. - P. 65)
Бартольд В.В. Церемониал при дворе узбекских ханов в XVII веке //ЗРГО. -СПб., 1909. – С. 301. (Bartold V.V. Ceremonial at the court of the Uzbek khans in the 17th century // ZRGO. -SPb., 1909. - P. 301.)
Баёний. Хоразм тарихи, 328а вар. (Bayoniy. There is a history of Khorezm, 328a.)
Болтаев А. Хоразм тарихига оид ҳужжатлар. – №9320, 90а вар. ( Boltaev A. Documents on the history of Khorezm. - №9320, 90a var.)
Кун. Л.А. Культурный оазис Хивинского ханства //ТВ. 1874. – С. 2. (Kuhn. L.A. Cultural oasis of the Khiva Khanate // TV. 1874 .-- P. 2. )
Ҳасан Мурод Муҳаммад Амин ўғли. Хоразм тарихига доир материаллар. – Б. 173-175.(17. Hasan Murad Muhammad Amin oglu. Materials on the history of Khorezm. – P. 173-175.)
Сабурова С. XIX аср ва ХХ аср бошларида Хива хонлигининг давлат тизими. Тарих фан. ном. дисс. – Тошкент., 2002. – Б. 120 ва кейингилари. (Saburova S. The state system of the Khiva khanate in the XIX and early XX centuries. History fan. nom. diss. - Toshkent., 2002. - Б. 120 and later.)
Баёний. Хоразм тарихи, 376 а вар. (Bayoniy. There is a history of Khorezm, 376a.)
Воҳидов Ш., Холиқова Р. Марказий Осиёдаги давлат бошқаруви тарихидан. –Тошкент: Янги аср авлоди. 2006. – 48-70. (Vohidov Sh., Kholikova R. From the history of public administration in Central Asia. - Tashkent: New generation. 2006. - 48-70.)
