ИНСОННИНГ БИОМЕХАНИК ЎЗГАРИШИДА ШАФФОФЛИК ВА ЖАВОБГАРЛИКНИ ОШИРИШ УЧУН РАҚАМЛИ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШ МАСАЛАЛАРИ

##article.authors##

  • Восиев Джамшид Мустафаевич

##article.subject##:

инсонни такомиллаштириш технологиялари, биомеханик ўзгариш, блокчейн, сунъий интеллект, ҳисобдорлик, шаффофлик, назорат, тартибга солиш, ахлоқ.

##article.abstract##

Ҳозирги ахборот технологиялари ривожланиб бораётган даврда нейрон имплантлари, бионик қўл-оёқлар ва кучлантирилган экзоскелетлар каби илғор технологиялар ёрдамида инсоннинг биомеханик ўзгаришлари тез ривожланиб, катта имкониятларни тақдим этмоқда, аммо айни пайтда маълум хавфларни ҳам ўз ичига олмоқда. Шу билан бирга, анъанавий тартибга солиш ёндашувлари бу турдаги технологияларни назорат қилишда етарли даражада самарали эмас. Мазкур мақола блокчейн, сунъий интеллект (SI) ва децентрализатцияланган маълумот платформалари каби янги рақамли ечимларни инсонни такомиллаштиришнинг мослашувчан, иштирокчи ва ахлоқий бошқарувини таъминлашдаги имкониятларини тадқиқ қилади. Ушбу технологияларни инсонни такомиллаштириш экотизимида шаффофлик, ҳисобдорлик, фойдаланувчиларнинг ҳимояси ва хавфсизлигини ошириш мақсадида қўллаш зарурлигини кўрсатади. Иштирокчилик асосидаги лойиҳалаштириш, босқичма-босқич жорий этиш ва илғор бошқарув орқали рақамли воситаларни инсонни такомиллаштириш технологиялари учун гибрид назорат тизимларига масъулият билан интеграция қилиш бўйича тавсиялар тақдим этилган. Ўзбекистон каби мамлакатлар ушбу ёндашувларни ишлаб чиқувчилар, сиёсатчилар ва фуқаролик жамияти билан ҳамкорликда синовдан ўтказиш учун ўзига хос имкониятга эга. Блокчейн ва SI технологияларини инсонни такомиллаштириш тизимларига масъулият билан қўшиш инсон ва жамият учун ижобий ва ахлоқий натижаларга эришишга олиб келиши мумкин. Аммо бу имкониятларни амалга ошириш учун барча томонларнинг доимий ҳамкорлиги талаб қилинади.

Библиографические ссылки

Johnson N. (2013). Law and the technologies of the twenty-first century. Cambridge University Press.

Brey P. (2021). Ethics of human enhancement technologies. In H. A. E. Lin & J. M. Allhoff (Eds.), Ethics of human enhancement: 25 questions & answers (pp. 11–15). Routledge.

Mik E. (2020). Smart contracts and the role of code in law. Computer Law & Security Review, 36, 105390.

Rainie L., & Funk C. (2021, July 28). Most Americans expect humans will always have jobs to do, even as automation expands. Pew Research Center. https://www.pewresearch.org/fact-tank/2021/07/28/most-americans-expect-humans-will-always-have-jobs-to-do-even-as-automation-expands/?utm_source=Pew+Research+Center&utm_campaign=4d97df4ec2-Weekly_2021_07_30&utm_medium=email&utm_term=0_3e953b9b70-4d97df4ec2-400070349

Savulescu J., ter Meulen R., & Kahane G. (2011). Enhancing human capacities. John Wiley & Sons. / Warwick K. (2016). Human enhancement: The way ahead. Ubiquity Press.

Eberl S., Lund P.D., Gebler M., & Schoot Uiterkamp A.J.M. (2020). A new framework for the design of ethical strategies for robotics and autonomous systems. Science and Engineering Ethics, 26(4), 1991-2011.

Coenen C., Schuijff M., Smits M., Klaassen P., Hennen L., Rader M., & Wolbring G. (2009). Human enhancement study. European Parliament. / Danaher J. (2021). The ethics of technological unemployment: A guide to the debate. Springer.

Mittelstadt B., Fairweather N.B., McBride N., & Shaw M. (2016). The ethical implications of personal health monitoring. International Journal of Technoethics, 7(2), 37-60.

Brownsword, R. (2008). Rights, regulation, and the technological revolution. Oxford University Press.

Coenen C., Schuijff M., Smits M., Klaassen P., Hennen L., Rader M., & Wolbring G. (2009). Human enhancement study. European Parliament. / Brownsword R. (2008). Rights, regulation, and the technological revolution. Oxford University Press.

Elliott J., & Higgins A. (2012). Surviving grounded theory research method in an academic world: Proposal writing and theoretical frameworks. Grounded Theory Review, 11(2).

DaSilva C.M., Trkulja V., & Akello C. (2021). A history of game-changing technologies. Nature Reviews Materials, 6(2), 184-201.

Lansdall-Welfare T., Sudhahar S., Thompson J., Lewis J., Cristianini N., & Team F.D. (2021). Content analysis of 150 years of British periodicals. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(16).

Yampolskiy R.V. (2016). Artificial superintelligence: a futuristic approach. CRC Press.

Rousseau J.J. (1762). The social contract. Maurice Cranston Translation. Penguin Books. 1968.

Danaher J. (2021). The ethics of technological unemployment: A guide to the debate. Springer.

Orts E.W. (1995). Reflexive environmental law. Northwestern University Law Review, 89(4), 1227-1340.

Van Den Hoven J., Helbing D., Pedreschi D., Domingo-Ferrer J., Gianotti F., Christen M. (2012). Futurium: Novel principles and practices to ensure responsible research and innovation. European Commission.

Tran T.A., & Daim T. (2008). A taxonomic review of methods and tools applied in technology assessment. Technological Forecasting and Social Change, 75(9), 1396–1405.

Fuerth L.S. (2009). Foresight and anticipatory governance. Foresight, 11(4), 14–32.

Van Den Hoven J. (2007). ICT and value sensitive design. In P. Goujon et al. (Eds.), The information society: Innovation, legitimacy, ethics and democracy in honor of Professor Jacques Berleur s.j. (pp. 67-72). Springer.

Krawiec R.J., Housman D., White M., Filipova M., Quarre F., Barr D., Nesbitt J.T., Fedorova A., Killmeyer J., Israel A., & Tsukerman M. (2016). Blockchain: Opportunities for health care. Deloitte.

Coenen C., Schuijff M., Smits M., Klaassen P., Hennen L., Rader M., & Wolbring G. (2009). Human enhancement study. European Parliament.

European Commission. (2021). Proposal for a regulation of the European Parliament and of the Council laying down harmonized rules on artificial intelligence. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/proposal-regulation-laying-down-harmonised-rules-artificial-intelligence

Teraa. (2022). Healthcare professionals. https://www.teraa.io/healthcare-professionals

Halley M. (2021). Power to the people: Giving patients control over their health data. DigitalHealth.London. https://www.digitalhealth.london/news-events/news/power-to-the-people-giving-patients-control-over-their-health-data/

IEEE. (2019). Ethically aligned design: A vision for prioritizing human wellbeing with artificial intelligence and autonomous systems. IEEE.

Profusa. (2019). DARPA awards Profusa “personalized predictive analytics” to detect sepsis early using Profusa’s Lumee Oxygen Platform Technology [Press release]. PR Newswire. https://www.prnewswire.com/news-releases/darpa-awards-profusa-personalized-predictive-analytics-to-detect-sepsis-early-using-profusas-lumee-oxygen-platform-technology-300937525.html

Musk E., & Neuralink. (2021, April 9). Show and tell [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=r-vbh3t7WVI&t=218s

https://www.rbc.ru/rbcfreenews/66e9fb709a79472e1698833e

Загрузки

##submissions.published##

2024-12-13