NOGIRONLIGI BOʻLGAN SHAXSLAR TUSHUNCHASIGA OID ILMIY-NAZARIY YONDASHUVLAR VA ULARNING QIYOSIY-HUQUQIY TAHLILI
##article.subject##:
nogironligi boʻlgan shaxslar, ijtimoiy madel, tibbiy madel, jismoniy imkoniyati cheklangan shaxslar, davlat, qonun, huquq.##article.abstract##
Maqolada nogironligi boʻlgan shaxs tushunchasi ilmiy-nazariy nuqtai nazardan har tomonlama
oʻrganilgan boʻlib, bu boradagi mavjud yondashuvlar, ayniqsa, soʻnggi yillarda olib borilayotgan
ijtimoiy, huquqiy islohotlar kontekstida tahlil etilgan. Jumladan, Oʻzbekiston Respublikasida 2020-
yil 15-oktabr kuni “Nogironligi boʻlgan shaxslar huquqlari toʻgʻrisida”gi Qonunning qabul qilinishi
ushbu masalaga nisbatan yondashuvni tubdan oʻzgartirib, nogironlik holatiga ega boʻlgan
shaxslarning jamiyatdagi maqomini yangicha yoritish zaruratini yuzaga keltirdi. Bu qonun asosida
nogironlik faqat tibbiy holat emas, balki inson huquqlari va erkinliklari kontekstida qaralishi lozim
boʻlgan ijtimoiy-huquqiy fenomen sifatida baholanishi ta’kidlandi. Shu bilan birga, nogironlikka ega
shaxslar tushunchasini ifodalashda ijtimoiy model va huquqiy model oʻrtasidagi tafovutlar, har ikkala
yondashuvning afzallik va kamchiliklari chuqur tahlil etilgan. Ayniqsa, huquqiy modelning
ustuvorligi ta’kidlanadi, chunki nogironligi boʻlgan shaxslar oʻzlarining huquqlari, erkinliklari va
qonuniy manfaatlarini amalga oshirishga haqli boʻlgan jamiyat a’zolari sifatida tan olinadi. Muallif
tomonidan esa nogironligi boʻlgan shaxs tushunchasining mavjud ta’riflariga tayangan holda,
oʻzining mualliflik yondashuvi asosida yangi, yanada aniqroq va zamonaviy ijtimoiy-huquqiy
mazmunni oʻz ichiga olgan ta’rif ishlab chiqilgan. Ushbu mualliflik ta’rifi nafaqat milliy qonunchilik
asoslariga, balki xalqaro huquq normalariga ham mos keladi va nogironligi boʻlgan shaxslarning
jamiyatda teng huquqli ishtirokini ta’minlashga xizmat qiladi.
Библиографические ссылки
Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2021-yil 3-dekabr – Xalqaro nogironlar kuni munosabati
bilan Oʻzbekiston xalqiga murojaati (Address of President Shavkat Mirziyoyev to the people of
Uzbekistan on the occasion of December 3, 2021 - International Day of Persons with Disabilities) //
Anne Waldschmidt. Disability Studies: Individuelles, soziales und/oder kulturelles Modell von
Behinderung? // http://bidok.uibk.ac.at/library/waldschmidt-modell.html
Gisela Hermes. Disability Studies // https://dista.uniability.org/glossar/disability-studies-2/
Giovanni Bertin Corso di Laurea Magistrale in Governance delle Organizzazioni Pubbliche Tesi
di Laurea: La disabilità e i nuovi bisogni Modello innovativo nellʼarea del nord est.2019. – P. 12.
http://dspace.unive.it/bitstream/handle/10579/14177/865920-1224684.pdf?sequence=2
Alain Leplège Dans Champ psychosomatique 2009/3 (n° 55), pages 97 à
https://www.cairn.info/revue-champ-psychosomatique-2009-3-page-97.htm //
https://www.cairn.info/publications-de-Alain-Lepl%C3%A8ge--53826.htm
Leonardi M. Definire la disabilità e ridefinire le politiche alla luce della Classificazione ICF, in
G. Borgnolo et al. (a cura di), ICF e Convenzione ONU sui diritti delle persone con disabilità. Nuove
prospettive per lʼinclusione, Erickson, Trento 2009, pp. 45-54.
Shakespeare T., Watson N. The Social Model of Disability: an Outdated Ideology? cit., 2001, p.
Усмонова М. А. Ўзбекистонда кексалар ва ногиронларни ижтимоий ҳимоялашнинг
ташкилий-ҳуқуқий муаммолари: Ю. ф. н. ... дисс. автореф. – Т., 1995. – Б. 19. (Usmonova M. A.
Organizational and legal problems of social protection of the elderly and disabled in Uzbekistan: Yu.
f. n. ... diss. author's abstract. – T., 1995. – P. 19.)
Усова Л. В. К вопросу об интерпретации понятий “инвалид” и “инвалидность”. 5-сборник.
– Кубань: Кубанский государственный университет, 2020. – С. 98. (Usova L. V. On the
interpretation of the concepts of "disabled person" and "disability". 5-collection. - Kuban: Kuban
State University, 2020. - P. 98.)
Муравьева М. Г. Калеки, инвалиды или люди с ограниченными возможностями? Обзор
истории инвалидности // https://cyberleninka.ru/article/n/kaleki-invalidy-ili-lyudi-sogranichennymi-vozmozhnostyami-obzor-istorii-invalidnosti; Yana: Муравьева М. Г. Инвалиды
или люди с ограниченными возможностями // The journal of social policy studies. Том 10. 2012.
– С. 157. (Muravyova M. G. Cripples, disabled people or people with disabilities? A review of the
history of disability // https://cyberleninka.ru/article/n/kaleki-invalidy-ili-lyudi-s-ogranichennymivozmozhnostyami-obzor-istorii-invalidnosti; Yana: Muravyova M. G. Disabled people or people
with disabilities // The journal of social policy studies. Vol. 10. 2012. - P. 157.)
Oʻzbekiston Respublikasining “Nogironligi boʻlgan shaxslar huquqlari toʻgʻrisida”gi Qonuni
(Law of the Republic of Uzbekistan "On the Rights of Persons with Disabilities") //
Il’ina N. V. Mezhdunarodno-pravovoe regulirovanie zashhity prav invalidov boevyh dejstvij.
Dis.kand. jurid. nauk [International legal regulation of the protection of the rights of disabled people
in military operations. Dissertation of the candidate of legal sciences]. 20.02.03. Moscow, 2009, p.
Lindqvist B. Standard rules in the disability field – a new united nations instrument. Human
rights and disabled persons: essays and relevant human rights instruments. Ed. by T. Degener, Y.
Kosterdreese.Dordrechtboston-London, Martinus nijhoff publishers, 1995, p. 65.QUQ
Obzor voprosov i tendencij, kasajushhihsja uluchshenija polozhenija invalidov. Doklad
General’nogo sekretarja OON. Dokument OON [Review of issues and trends related to the
improvement of the situation of persons with disabilities]. 7.04.2003, no. a/ac.265/2003/2, p. 4.
Available at: ttp://www.un.org/ru/documents/.
Social’noe razvitie: voprosy, kasajushhiesja mirovogo social’nogo polozhenija i molodezhi,
starenija,invalidov i sem’i. osushhestvlenie vsemirnoj programmy dejstvij v otnoshenii invalidov i
desjatiletieinvalidov OON. Doklad general’nogo sekretarja OON. Dokument OON Social
development: issues relatedto the world social situation and youth, aging, the disabled and the family.
the implementation of theworld program of action for persons with disabilities; and the un decade of
persons with disabilities. UN Secretary General’s report. UN document]. No. a/46/366, 22.08.1991,
p. 11. Available at: http://www.n.org/ru/document
