СУНЪИЙ ИНТЕЛЛЕКТ ЖИНОЯТНИНГ СУБЪЕКТИ БЎЛА ОЛАДИМИ?
##article.subject##:
cунъий интеллект, жиноят ҳуқуқи, ахлоқий ва ҳуқуқий масалалар, муаллифлик ҳуқуқи, автоном транспорт, роботлар, жиноий жавобгарлик, технологик сингулярлик, ривожланган давлатлар, Германия қонунчилиги, сунъий интеллект технологиялари, жиноят субъекти##article.abstract##
Мақолада сунъий интеллектнинг жиноий жавобгарликка тортилиши ва уни ҳуқуқ субъекти сифатида тан олиш масалалари муҳокама қилиниб, бу баҳслар, айниқса, Саудия Арабистонининг “София” роботига фуқаролик бериши туфайли янада жадаллашгани қайд этилган. Ҳуқуқшунослар томонидан сунъий интеллектни мустақил ҳуқуқ субъект сифатида тан олиш ғоясига қарши турли фикрлар билдирилган. Бир томондан, Н. Невьянс сунъий интеллектга ҳуқуқ субъекти мақомини беришни рад этади, чунки бу инсон ҳуқуқларини сунъий интеллектга нисбатан қўллашни англатади. Бошқа томондан, Ф.В. Ужов сунъий интеллектнинг мустақил хулқ-атвор шакллантириш қобилиятига эга эканлиги ва уни ҳуқуқий тартибга солиш керак, деб ҳисоблайди. Мақолада сунъий интеллектни: жисмоний шахсга хос бўлган ҳуқуқ субъекти сифатида; юридик шахсга хос ҳуқуқ субъекти сифатида; янги, чекланган ҳуқуқ субъекти сифатида тан олишга оид уч хил ёндашув кўриб чиқилган. Ҳозирги қонунчилик доирасида сунъий интеллектнинг жиноий жавобгарлиги тан олинмайди, чунки жиноят қонунчилигида фақат жисмоний шахслар жиноят субъекти сифатида белгиланган. Шу билан бирга, сунъий интеллектнинг ривожланиши фуқаролик, интеллектуал мулк, солиқ ва электрон тижорат соҳаларида янги қонунлар қабул қилинишини талаб этмоқда. Муаллиф сунъий интеллектни чекланган ҳуқуқ субъекти сифатида тан олиш, яъни ҳуқуқий фикцияни қўллаш орқали ушбу муаммога ечим топиш мумкин, деб ҳисоблайди. Бундай ёндашув автоном сунъий интеллектга етказилган зарар ва салбий оқибатлар учун жавобгарлик юклаш шунингдек, янги жиноят ҳуқуқи институтларини шакллантириш заруриятини келтириб чиқаради.
Библиографические ссылки
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024 йил 14 октябрдаги “Сунъий интеллект технологияларини 2030 йилга қадар ривожлантириш стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида”ги ПҚ-358-сон қарори. Ўзбекистон Республикаси қонунчилик миллий базаси (Resolution PQ-358 of the President of the Republic of Uzbekistan dated October 14, 2024 "On approval of the strategy for the development of artificial intelligence technologies until 2030". National legislative base of the Republic of Uzbekistan). https://www.lex.uz/docs/7158604#7158826
Нагродская В.Б. Новые технологии (блокчейн/ искуственный интеллект) на сулжбе права. Научно-методическое пособие. Под.ред. Л.А.Новоселовой. М. 2019. С.99 (Nagrodskaya V.B. New technologies (blockchain/artificial intelligence) in the service of law. Scientific and methodological manual. Ed. by L.A. Novoselova. Moscow, 2019. Page 99)
Грачева Ю.В., Арямов А.А. Роботизация и искуственный интеллект: уголовно-правовые риски в сфере общественной безопасности. Актуальные проблемы российского права. 2020. Т. 15. № 6( 115). С. 169 (Gracheva Yu.V., Aryamov A.A. Robotization and artificial intelligence: criminal-legal risks in the field of public safety. Actual problems of Russian law. 2020. Vol. 15. No. 6 (115). P. 169)
Maintaining American Leadership in Artificial Intellegence // A Prezidential Document by the Execitive Office of tne Prezident on 02/14/2019. Url:htps:// www.federalregistr.gov/documents/2019/02/14/2019-02544/ maintaining american leadership in artificial intelligence
Ковачич Л. Китайский опыт развития отрасли искуственного интеллекта: стратегический подход. ( Kovacic L. Chinese experience in developing the artificial intelligence industry: a strategic approach) htps://carnegieendoument.org/2020/07/07/ru-pub-82172
Kurzweil R. The Singularity Is Near: When Humans Transcend Biology / R. Kurzweil. — New York : Duckworth, 2010. — 1012 p.
Sandberg A. Space Races: Settling the Universe Fast. Technical Report-2018 / A. Sandberg. — University of Oxford, 2018. — URL: https://www.fhi.ox.ac.uk/wp-content/uploads/space-races-settling.pdf.
Shershul'skii V. Yurisprudentsiya i iskusstvennyi intellekt: nastupaet epokha bespretsedentnykh vyzovov [Jurisprudence and artificial intelligence: the epoch of unprecedented challenges is coming]. Available at: http://ru.valdaiclub.com/events/posts/ articles/yurisprudentsiya-i-iskusstvennyyintellekt-nastupaet-epokha-bespretsedentnykh-vyzovov..
Вассмер М.П., Лапшин В.Ф., Маркунцов С.А. Уголовная ответственность за вред, причиненный транспортным средством, управляемым искусственным интеллектом, в контексте цифровизации общества: опыт Германии и России// Журнал зарубежного законодательства и сравнительного правоведения. 2024. Т.20.№6. С. 62-75 (Wassmer M.P., Lapshin V.F., Markuntsov S.A. Criminal liability for damage caused by a vehicle controlled by artificial intelligence in the context of the digitalization of society: the experience of Germany and Russia // Journal of Foreign Legislation and Comparative Law. 2024. Vol. 20. No. 6. P. 62-75)
Slaub C. Strafrechtliche Fragen zum Avtomatisierten Fahren // Neue Zeitschrift fur Verkehrsecht. 2019. Nr.8. S.392, 396ff
Морхат П.М. Искусственный интеллект: правовой взгляд / П.М. Морхат. — Москва : Буки Веди, 2017. — 257 с (Morhat P.M. Artificial Intelligence: Legal View / P.M. Morhat. — Moscow: Buki Vedi, 2017. — 257 p.)
София – Гонконгдаги Hanson Robotics компанияси мутахассиси Д. Хэнсон томонидан яратилган сунъий интеллект технологиясига асосланган роботдир. (Sofia - D., a specialist at Hanson Robotics in Hong Kong. It is a robot based on artificial intelligence technology created by Henson.)
Nevejans N. European Civil Law Rules in Robotics: Study / N. Nevejans. — European Union, 2016. — 34 p. — URL: http:// www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2016/571379/IPOL_STU%282016%29571379_EN.pdf.
Ужов Ф.В. Искусственный интеллект как субъект права / Ф.В. Ужов // Пробелы в российском законодательстве. - 2017. - № 3. - С. 358. (Ujov F.V. Artificial Intelligence as a Subject of Law / F.V. Uzhov // Gaps in Russian Legislation. - 2017. - No. 3. - P. 358)
Robertson J. Human Rights vs. Robot Rights: Forecasts from Japan / J. Robertson // Critical Asian Studies. — 2014. — Vol. 46, iss. 4. — P. 571–598; . Muzyka K. The Outline of Personhood Law Regarding Artificial Intelligences and Emulated Human Entities / K. Muzyka // Journal of Artificial General Intelligence. — 2013. — Vol. 4, iss. 3. — P. 164–169.