HAYVONLARGA NISBATAN SHAFQATSIZ MUNOSABAT UCHUN JINOIY JAVOBGARLIKNING ZAMONAVIY ASOSLARI: EKOLOGIK OQIBATLAR, JINOYAT-HUQUQIY MUHOFAZA VA FALSAFIY PARADIGMALAR

##article.authors##

  • Kurbanov Ma’rufjon Mamadaminovich

##article.subject##:

hayvonlarga nisbatan shafqatsiz munosabat, hayvonlar farovonligi, jinoiylashtirish, ekologik jinoyatlar, biologik xilma-xillik, insonga mo‘ljallangan, hayotga mo‘ljallangan, ekotsentrizm, ma’muriy preyuditsiya, jinoyat-huquqiy muhofaza

##article.abstract##

Maqolada hayvonlarga nisbatan shafqatsiz munosabatning jinoyat-huquqiy tabiati faqat jamoat axloqi yoki mulkiy munosabatlar doirasida emas, balki tirik mavjudotning azob chekmaslikka bo‘lgan mustaqil manfaati, jamiyatda zo‘ravonlikni cheklash hamda muayyan hollarda biologik xilma-xillik va ekotizim barqarorligini muhofaza qilish bilan bog‘liq ko‘p qatlamli huquqiy manfaat sifatida tadqiq etilgan. Insonga mo‘ljallangan, hayotga mo‘ljallangan va ekotsentrizm yondashuvlari o‘zaro taqqoslanib, hayvonlarni jinoyat-huquqiy muhofaza qilish uchun aralash — antropotsentrik bo‘lmagan, biroq hayvonga to‘liq huquqiy sub’ektlik berishni ham talab qilmaydigan kontseptsiya taklif qilinadi. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 202¹-moddasi va Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksining 111-moddasi Germaniya, Buyuk Britaniya, Frantsiya, Avstriya, Shveytsariya va Amerika Qo‘shma Shtatlari qonunchiligi bilan qiyosiy tahlil qilinadi. Maqolada O‘zbekiston qonunchiligida jinoiy javobgarlikni ma’muriy preyuditsiyaga haddan tashqari bog‘lash muammosi aniqlanib, ijtimoiy xavfi yuqori bo‘lgan shafqatsizlik holatlarini birinchi marta sodir etilganligidan qat’i nazar jinoyat sifatida baholash, malakalovchi belgilar tizimini kengaytirish va hayvonlarni saqlash huquqini cheklash kabi maxsus huquqiy oqibatlarni joriy qilish taklif etiladi.

Библиографические ссылки

Xudaykulov F.X. Ekologiya sohasidagi jinoyatlar obyektiv belgilari va o‘ziga xos xususiyatlari: tahlil va taklif. (2026). Yurisprudensiya, 1(6), 143-152. https://yurisprudensiya.tsul.uz/index.php/yurisprudensiya/article/view/292 (Xudaykulov F.X. Objective Elements and Specific Features of Environmental Crimes: Analysis and Proposals. (2026). Yurisprudensiya, 1(6), 143–152. https://yurisprudensiya.tsul.uz/index.php/yurisprudensiya/article/view/292)

Gary L. Francione, Reflections on Animals, Property, and the Law and Rain Without Thunder, 70 Law and Contemporary Problems 9-58 (Winter 2007) Available at: https://scholarship.law.duke.edu/lcp/vol70/iss1/2

David Favre, Living Property: A New Status for Animals Within the Legal System, 93 Marq. L. Rev. 1021 (2010). Available at: https://scholarship.law.marquette.edu/mulr/vol93/iss3/3

Nussbaum, Martha C., 'Beyond “Compassion and Humanity”: Justice for Nonhuman Animals', in Cass R. Sunstein, and Martha C. Nussbaum (eds), Animal Rights: Current Debates and New Directions (2005; online edn, Oxford Academic, 22 Mar. 2012), https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195305104.003.0015

Nussbaum M.C. The Capabilities Approach and Animal Entitlements // The Oxford Handbook of Animal Ethics. 2012. P. 228–252. OUP Academic Oxford Academic. DOI: 10.1093/oxfordhb/9780195371963.013.0009

Monsalve S., Ferreira F., Garcia R. The Connection Between Animal Abuse and Interpersonal Violence: A Review from the Veterinary Perspective // Research in Veterinary Science. 2017. Vol. 114. P. 18–26. DOI: 10.1016/j.rvsc.2017.02.025

Cleary M., Thapa D.K., West S., Westman M., Kornhaber R. Animal Abuse in the Context of Adult Intimate Partner Violence: A Systematic Review // Aggression and Violent Behavior. 2021. Vol. 61. Art. 101676. ScienceDirect DOI: 10.1016/j.avb.2021.101676

Alleyne E., Parfitt C. Adult-Perpetrated Animal Abuse: A Systematic Literature Review // Trauma, Violence, & Abuse. 2019. Vol. 20(3). P. 344–357. PubMed. DOI: 10.1177/1524838017708785

Haupt C.E. The Nature and Effects of Constitutional State Objectives: Assessing the German Basic Law's Animal Protection Clause // Animal Law Review. 2010. Vol. 16. P. 213 et seq.

Lorz A., Metzger E. Tierschutzgesetz. Kommentar. 7., neubearbeitete Auflage. München: C.H. Beck, 2019. 997 S. ISBN 978-3-406-67997-1. Sack Fachmedien

Hirt A., Maisack C., Moritz J., Felde B. Tierschutzgesetz: TierSchG. 4. Auflage. München: Franz Vahlen, 2023. 1793 S. ISBN 978-3-8006-6238-8. Sack Fachmedien

Regan T. The Case for Animal Rights. University of California Press. UC Press; 2004, 474 p. University of California Press

Singer P. Animal Liberation Now: The Definitive Classic Renewed. Contributor Yuval N. Harari, Publisher HarperCollins Publishers, 2023. ISBN 0063335980, 9780063335981

Akramova M.O. “Hayvonlarga nisbatan shafqatsiz munosabatda bo‘lish uchun jinoiy javobgarlikni takomillashtirish masalalari” // Uzbek Scholar Journal. 2026. Vol. 52. P. 73–78. DOI: 10.71274/xv9gem59 (Akramova M.O. “Issues of Improving Criminal Liability for Cruel Treatment of Animals” // Uzbek Scholar Journal. 2026. Vol. 52. P. 73–78. DOI: 10.71274/xv9gem59)

Germaniya Federativ Respublikasi Asosiy qonuni (Grundgesetz), 20a-modda. Hayvonlarni himoya qilish 2002-yilda konstitutsiyaviy davlat maqsadi sifatida normaga kiritilgan. Bundesministerium der Justiz — Grundgesetz, Art. 20a (Basic Law of the Federal Republic of Germany (Grundgesetz), Article 20a. Animal protection was incorporated into the Constitution in 2002 as a constitutional objective of the state. Federal Ministry of Justice — Grundgesetz, Art. 20a.)

Germaniya Federativ Respublikasining Hayvonlarni himoya qilish to‘g‘risidagi qonuni (Tierschutzgesetz — TierSchG), §17. Norma umurtqali hayvonni oqilona asossiz o‘ldirish yoki unga jiddiy/takroriy azob yetkazish uchun uch yilgacha ozodlikdan mahrum qilish yoki jarima nazarda tutadi. Rasmiy Federal Adliya vazirligi bazasi. Gesetze im Internet, TierSchG §17. (Animal Welfare Act of the Federal Republic of Germany (Tierschutzgesetz — TierSchG), Section 17. The provision establishes criminal liability for killing a vertebrate animal without reasonable cause or for inflicting severe or repeated pain or suffering on it, punishable by imprisonment for up to three years or a fine. Official database of the Federal Ministry of Justice: Gesetze im Internet, TierSchG §17.)

United Kingdom — Animal Welfare Act 2006, Section 4: Animal Welfare Act 2006, section 4 — legislation.gov.uk

France — Code pénal, Article 521-1. Code pénal, Article 521-1 — Légifrance

Austria — Strafgesetzbuch (StGB), §222 “Tierquälerei”. RIS StGB §222 Tierquälerei

Switzerland — Animal Welfare Act (Tierschutzgesetz), Article 26. Swiss Animal Welfare Act

United States — Preventing Animal Cruelty and Torture Act (PACT Act), Public Law 116-72, 2019. GovInfo

O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 25-avgustdagi O‘RQ-711-son Qonuni. https://lex.uz/ru/docs/5601201 (Law of the Republic of Uzbekistan No. O‘RQ-711 dated 25 August 2021. https://lex.uz/ru/docs/5601201)

O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksi. 29.09.2026-y., 03/26/1179/0970-son. https://lex.uz/docs/-97664 (Code of the Republic of Uzbekistan on Administrative Liability. 29 September 2026, No. 03/26/1179/0970. https://lex.uz/docs/-97664)

Загрузки

##submissions.published##

2026-10-13