КУЧЛИ РУҲИЙ ҲАЯЖОНЛАНИШ ҲОЛАТИДА ЖИНОЯТ СОДИР ЭТИШНИНГ САБАБЛАРИ ВА УНИ ОЛДИНИ ОЛИШ МАСАЛАЛАРИ
##article.subject##:
аффект, кучли руҳий ҳаяжонланиш, жиноятчиликнинг олдини олиш чора-тадбирлари, виктимологик профилактика, умумижтимоий ва махсус-криминологик чора-тадбирлар.##article.abstract##
Мазкур мақолада муаллиф кучли руҳий ҳаяжонланиш ҳолатида жиноят содир этишнинг сабаблари ва уни олдини олиш масалаларининг ўзига хос хусусиятларини ёритган. Муаллифнинг қайд этишича аффект ҳолатида содир этиладиган жиноятларни виктимологик профилактикаси, аввало, иштирокчилар ўртасида юзага келаётган низоли вазиятга дарҳол аралашиш, улар ўртасидаги низоли вазиятни нормаллаштириш ҳамда юқори виктимликка эга бўлган шахслар билан профилактик ишларни олиб боришга йўналтирилиши лозим. Мақолада келтирилишича, аффект аввало, психологик тушунча сифатида ўрганилади. Аффект умумий психология фанида “инсоннни қисқа вақт ичида ўзига қамраб олувчи, онгнинг сезиларли даражада ўзгаришига олиб келувчи, унинг иродавий бошқарувини бузувчи (ўз-ўзини бошқаришини йўқолишига олиб келувчи), шунингдек организмнинг барча фаолиятини ўзгаришига сабаб бўлувчи эмоционал жараён” сифатида тушунилади. Криминологияда жиноятчиликнинг олдини олишнинг умумижтимоий ва махсус-криминологик турлари бир-биридан фарқланади. Бунда ҳар иккала турга мансуб чора-тадбирлар жиноятчиликнинг олдини олишнинг бир нечта босқичида амалга оширилиши мумкин. Муаллифнинг фикрича аффект ҳолатида содир этилган жиноятларнинг умумий профилактикасида қуйидагиларга эътибор бериш лозим. Биринчидан, аффект ҳолатида содир этилган жиноятларнинг олдини олишда нафақат жиноят содир этишга олиб келувчи дастлабки ва асосий сабабларнинг олдини олиш, балки ушбу сабаб ҳамда омиллар таъсирига тез дучор бўладиган шахсларни тарбиялаш лозим. Иккинчидан, мазкур тоифадаги шахсларни тарбиялашда уларда жамият учун фойдали сифатлар ва қадриятларни шакллантириш, юзага келган турли руҳий қийинчиликлар ҳолатида салбий руҳий кечинмаларни ўз хулқ-атворида ифодаланмаслиги учун кураш кўникмаларини шакллантириш мақсадга мувофиқ. Энг муҳими шахсни ёшликдан тарбиялашда нафақат ўзини тутиш маданиятига, балки эмоционал маданиятни ҳам шаклантириш мақсадга мувофиқ, деган хулосага келган.
Библиографические ссылки
Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилиги тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Қарори. (Decree of the President of the Republic of Uzbekistan "On measures to radically improve the system of criminal and criminal procedure legislation.") https://lex.uz/docs/3735818
Ўзбекистон Республикаси Президентининг “2022 – 2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғрисида”ги фармони (Decree of the President of the Republic of Uzbekistan "On the Development Strategy of New Uzbekistan for 2022-2026"). https://lex.uz/docs/5841063
Абдурасулова Қ. Аёллар жиноятчилиги // Ҳаёт ва қонун. 2004. – №4. – Б. 71-72. (Abdurasulova K. Women's crime // Life and law. 2004. - No. 4. - P. 71-72)
Ҳайдарова Ё. Криминоген омиллар ва профилактика. // Huquq va burch. 2010. – №2 (50). – Б. 49-50 (Khaidarova Y. Criminogenic factors and prevention. // Right and duty. 2010. - No. 2 (50). - P. 49-50)
Ханаев У. Жиноят: унинг сабаб ва шарт-шароитини аниқлаш. // Ҳаёт ва қонун. 2003. – №3. – Б. 41 (Khanaev U. Crime: determination of its causes and conditions. // Life and Law. 2003. - No. 3. - P. 41)
Ратинова НА. Психология насильственных преступлений и их экспертная оценка. – М.: 2001. – С.14.; Побегайло Э. Ф. Психологические детерминанты крими¬нальной агрессии // Уголовное право. 2002. – № 1. – С. 102 (Ratinova N.A. Psychology of violent crime and ix peer review. - M.: 2001. - P.14.; Pobegailo E.F. Psychological determinants of criminal aggression // Criminal law. 2002. - No. 1. - P. 102)
Кудрявцев В.Н. Стратегии борьбы с преступностью. – М.: Юрист, 2003. – С. 123 (Kudryavtsev V.N. Crime control strategies. - M.: Lawyer, 2003. - P. 123)
Алимов Л. Насильственные преступления и их профилактика. // Huquq va burch. 2008. – № 5. – Б. 56-57 (Alimov L. Violent crimes and ix prevention. // Right and duty. 2008. - No. 5. - P. 56-57)
Рулан Н. Юридическая антропология. – М.: Норма, 2000. – С. 154 (Rulan N. Legal Anthropology. - M.: Norma, 2000. - P. 154)
Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Жамиятда ҳуқуқий онг ва ҳуқуқий маданиятни юксалтириш тизимини тубдан такомиллаштириш тўғрисида”ги 09.01.2019 йилдаги ПФ–5618-сон Фармони (Decree No. PF-5618 dated 01/09/2019 of the President of the Republic of Uzbekistan “On the fundamental improvement of the system of raising legal awareness and legal culture in society”). https://lex.uz/docs/4149765
Долгова А.И Проблемы правовой и криминологической культуры борьбы с преступностью. – M.: Российская криминологическая ассоциация, 2002. – С. 35 (Dolgova A.I. Problems of legal and criminological culture of combating crime. - M.: Russian Criminological Association, 2002. - P. 35)