ЖИНОЯТ СУБЪЕКТИНИНГ ЗАРУРИЙ БЕЛГИСИ СИФАТИДА АҚЛИ РАСОЛИК
##article.subject##:
жиноят ҳуқуқи, ақли расолик, ақли норасолик, руҳий ҳолат, жиноят субъекти, жиноий жавобгарлик, тиббий мезон, юридик мезон##article.abstract##
Илм-фан соҳасида ҳам, суд амалиётида ҳам руҳий ҳолатнинг ақли расоликни истисно этмайдиган тарзда бузилиши бўйича жазо тайинлаш юзасидан турли хил, баъзида қарама-қарши бўлган ёндашувлар мавжуд. Бир томондан, жазо тайинлашда жиноят содир этиш пайтида шахснинг руҳий ҳолатини инобатга олиш лозим бўлса, иккинчи томондан, бундай шахлар ҳар доим ҳам оғир ёки ўта оғир жиноят содир этиб, юқори даражали ижтимоий хавф туғдиради. Ушбу ҳолатлар айб учун жавобгарлик, одиллик ва инсонпарварлик тамойилларига жавоб берадиган жазо тайинлаш масаласини ҳал қилишнинг мураккаблик даражаси ошишига олиб келади. Aқли расоликни истисно этмайдиган руҳий ҳолати бузилган шахсларга нисбатан тиббий йўсиндаги мажбурлов чораларини қўллашда маълум қийинчиликлар туғдиради, ушбу қийинчиликлар мажбурий даволашнинг жазо билан уйғунлиги билан ҳам, ҳуқуқий тартибга солишнинг зиддияти билан ҳам боғлиқ. Юқорида баён этилган ҳолатлар, жиноят ҳуқуқи меъёрларини ақли расоликни истисно этмайдиган тарзда руҳий ҳолати бузилган шахсларга нисбатан тўғри тадбиқ этишни, қонунчиликдаги сўнгги ўзгаришларни инобатга олган ҳолда, миллий қонунчилик ва халқаро стандартлар билан тизимли муносабатларда нормаларни талқин қилишни, суд амалиёти тенденцияларини, жиноят ҳуқуқининг илғор янгиликларини тушунишни, суд психиатрияси, психология, жиноят ҳуқуқи, жиноят процессуал ҳуқуқи, жиноят ижроия ҳуқуқи ҳамда криминология каби турли соҳаларни билишни тақозо этади.
Библиографические ссылки
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги ПФ-4947-сон Фармони. Халқ сўзи. Т. 2017 йил 8 февраль №28 (6722). (Decree of the President of the Republic of Uzbekistan dated February 7, 2017 No. UP-4947 "On the strategy of actions for the further development of the Republic of Uzbekistan", People's word. T. February 8, 2017 No. 28 (6722).
Рустамбаев М.Х. Комментарий к Уголовному кодексу Республики Узбекистан. Т. 2004, -С. 155 (Rustambaev M.Kh., Comment to the Criminal code of the Republic of Uzbekistan. T. 2004, - p. 155).
Кандинский В.Х. К вопросу о невменяемости, М., 1996. -С. 38 (Kandinsky V. Kh., On the issue of insanity, М., 1996. - P. 38).
Сербский В.П. Судебная психология. Т. 1, М., 1985. -С.7 (Serbsky V.P., Forensic psychology. Vol. 1, M., 1985. - P. 7).
Рустамбоев М.X. Ўзбекистон Республикаси Жиноят ҳуқуқи курси. Т.2. Умумий қисм. Жазо тўғрисида таълимот: Дарслик. – Тошкент: ILM ZIYO, 2011. – Б.102 (Rustambaev M.Kh., Criminal law course of the Republic of Uzbekistan. Vol. 2. Textbook. T., ILM ZIYO, 2011. p. 102)
Кандинский В.Х. Кўрсатилган асар. М. 1996. –С. 22. (Kandinsky V. Kh., On the issue of insanity, М., 1996. - P. 22).
Самандаров Ф.Ж. Жинает хугуги. Жинает ва жеза меселелери. Баки, 1994, 137-б (Samandarov F.J, Criminal law. Issues of crime and punishment. 1994, p. 137).
Усмоналиев М. Жиноят ҳуқуқи. Умумий қисм. Т.: Янги аср авлоди, 2010. -Б. 234 (Usmonaliev M., Criminal law. General part. T .: Yangi asr avlodi, 2010. - p. 234)
Мамажанов А.М. Руҳий ҳолати бузилган шахслар жавобгарлигининг ривожланиши тарихи: хорижий тажриба, Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси Академияси Ахборотномаси, №2 (42) 2020, Б. 84-86 (Mamajanov A.M., The history of the development of criminal responsibility of persons with mental disabilities: international experience, Bulletin of the Academy of the General Prosecutor's Office of the Republic of Uzbekistan, No. 2 (42) 2020, pp. 84-86).
