ЯРАШУВ ИНСТИТУТИ – ЖИНОЯТ ҚОНУНЧИЛИГИНИ ДЕМОКРАТЛАШТИРИШНИНГ МУҲИМ БЕЛГИСИ
##article.subject##:
ярашув иниститути, келишув, жиноят, жиноий жазо, жавобгарлик, гумонланувчи, айбланувчи, тергов, суд, зарар, даъво##article.abstract##
Ўзбекистон Республикасининг 2001 йил 29 август кунидаги ЎРҚ 254-II-сон қонун билан Жиноят кодексида 661-моддаси (Ярашилганлиги муносабати билан жиноий жавобгарликдан озод этиш) ва Жиноят-процессуал кодексида 62 боб (Ярашув тўғрисидаги ишлар бўйича иш юритиш) институтини жорий этилди. Мазкур ҳолат судга қадар иш юритиш босқичида ва судларда иш ҳажмининг камайишига эришилиб, оғир ва ўта оғир тоифадаги жиноят ишларига кўпроқ аҳамият бериш имконияти яратилиб, жиноят иши бўйича манфаатдор бўлмаган шахсларни ортиқча оворагарчилигига чек қўйилди. Бошқа жиҳатдан ярашув институтини жиноий жазолаш чорасига муқобил чора сифатида ҳам кўриш мумкин. Ҳозирги вақтда нафақат Ўзбекистонда, балки дунёдаги кўпгина мамлакатларда жиноятчиликка қарши курашишда жиноий жазолашни нисбатан чеклаб, жиноят-ҳуқуқий чораларни либераллаштириш тенденцияси кучайиб бораётганлигини кўриш мумкин. Бугунги кунда ярашув институтини такомиллаштириш, уни янада кенгроқ қўллаш имкониятларини ўрганиш давр талаби бўлиб қолмоқда. Ярашув инстиути билан боғлиқ муаммолар асосан жиноят-ҳуқуқий асосларидаги ноаниқликлар, айрим ҳуқуқий бўшлиқлар билан боғлиқ муаммолар ва ярашув институтини қўлланилишини кенгайтиришни ўз ичига олган ҳолатларни ташкил этади. Жумладан, айбдорнинг қилмишига қай даражада иқрорлиги, ярашувга жабрланувчи билан бир қаторда фуқаровий даъвогарнинг розилиги, зарарни қай даражада қопланиши, шу жумладан, жабрланувчи зарарни қоплашни воз кечган ҳолатлар, баъзи шахслар томонидан ярашув жавобгарликдан қочиш воситасига айланганлиги кабиларни киритиш мумкин. Илмий тадқиқот натижаларига асосан унча оғир бўлмаган жиноятларга ярашувни қўллаш имкониятлари, шунингдек баъзи оғир жиноятларга ҳам айбдорнинг шахсини инобатга олиб, ярашувни қўллаш имкониятлари ўрганиб чиқиш лозимлигини кўрсатади.
Библиографические ссылки
“2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясини “Фаол инвестициялар ва ижтимоий ривожланиш йили”да амалга оширишга оид давлат дастури тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 17 январдаги ПФ- 5635-сонли Фармони. (Decree of the President of the Republic of Uzbekistan dated January 17, 2019 No. PF-5635 "On the state program for the implementation of the Strategy of Actions on the five priority directions of the development of the Republic of Uzbekistan in 2017-2021 in the "Year of Active Investments and Social Development").
Ўзбекистон Республикаси Олий Суд Пленумининг 2002 йил 25 октябрдаги “Ярашув тўғрисидаги ишлар бўйича суд амалиёти ҳақида”ги 27 сонли Қарори. (Resolution No. 27 of the Plenum of the Supreme Court of the Republic of Uzbekistan dated October 25, 2002 "On the judicial practice of conciliation cases").
Ярашувчилик институтини такомиллаштириш: назария ва амалиёт: Давра суҳбати материаллари. - Т.: Тошкент давлат юридик институти, 2005. - Б. 194. (Improving the institution of reconciliation: theory and practice: Proceedings of a roundtable discussion. - T.: Tashkent State Legal Institute, 2005. - P. 194).
Ҳамидуллаев А. А. Ярашув институти: жазолаш судловидан ҳуқуқни тиклаш одил судловига ўтиш механизми. - Т., 2003. - Б. 198. (Hamidullaev A. A. The Institution of Reconciliation: A Mechanism for Transitioning from Punitive Justice to Restorative Justice. - T., 2003. - P. 198).
Останина В.В. Освобождение от уголовной ответственности в связи с примирением с потерпевшим: Учебное пособие / Кемеровский госуниверситет. - Кемерово: Кузбассвузиздат, 2004. - С. 131. (Ostanina V.V. Exemption from criminal liability in connection with reconciliation with the victim: Textbook / Kemerovo State University. - Kemerovo: Kuzbassvuzizdat, 2004. - P. 131).
Пайзиев Д.Ю. Ярашганлиги муносабати билан жиноий жавобгарликдан озод қилиш институтини кенгайтириш масалалари. Ўзбекистон Республикаси ИИВ Ахборотномаси. 2017, №3, 19-22 бет. (Payziev D. Yu. Issues of expansion of the institution of release from criminal liability in connection with reconciliation. Bulletin of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan. 2017, No. 3, pp. 19-22).
Садиков С. Ярашилганлиги муносабати билан жиноий жавобгарликдан озод қилиш билан боғлиқ нормаларни такомиллаштириш имкониятлари.“Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексини такомиллаштириш масалалари” Республика илмий- амалий конференция материаллари тўплами (10 март 2017 йил). - Т.: ТДЮУ нашриёти, 2017. - 167-169 б. (Sadikov S. Possibilities of improving norms related to exemption from criminal responsibility in connection with reconciliation. "Issues of improving the Criminal Code of the Republic of Uzbekistan" collection of materials of the republican scientific and practical conference (March 10, 2017). - T.: TSUL Publishing House, 2017. - p. 167-169).
Уголовное право зарубежнмх стран: учебное пособие. Л.С.Аистова, Д.Ю.Краев. - С.Петербург : С.Петербургский юридический институт (филиал) Академии Генеральной прокуратурь: РФ, 2013. - С. 132. (Criminal law of foreign countries: textbook. L.S.Aistova, D.Yu.Kraev. - St. Petersburg: St. Petersburg Law Institute (branch) of the Academy of the Prosecutor General's Office: RF, 2013. - P. 132).
Суд-ҳуқуқ ислоҳоти: назарий ва амалиёт мавзусида халқаро илмий- амалий конференция материаллари. -Т., 2001. (Judiciary reform: materials of the international scientific and practical conference on theoretical and practical topics. -T., 2001).
Otajonov A. A. Legal analysis of signs participation in the crime // Pravo va jizn. – 2019. – №. 1. – С. 60-65.
Toshev O. Experience of using the institution of plea bargain agreement in the legislation of the USA //Galaxy International Interdisciplinary Research Journal. – 2022. – Т. 10. – №. 12. – С. 1168-1179.
