ЖИНОЯТ ҲУҚУҚИДА САБАБИЙ БОҒЛАНИШ НАЗАРИЯЛАРИ ВА УЛАРНИНГ МУАММОЛАРИ

##article.authors##

  • Худайкулов Ферузбек Хуррамович

##article.subject##:

crime, corpus delicti, objective side of a crime, socially dangerous act, legal causation, causation in law, theory, adequate, equivalent, conditio sine qua non

##article.abstract##

Мазкур мақолада тадқиқ этишнинг мантиқийлик, индукция, дедукция, тизимлилик, мантиқий- юридик, қиёсий-ҳуқуқий методларидан кенг фойдаланилган. Жумладан, биринчи навбатда Жиноят ҳуқуқининг умумий ва махсус қисмлари институтларида сабабий боғланиш масаласи жуда мураккаб эканлиги ва у билан кўплаб муаммолар мавжудлиги таъкидланган. Жиноят ҳуқуқи назариясида олимлар сабабий боғланишга оид ўн битта назария қоидалар ўз илмий ишларида илгари сурганликлари ва улардан энг асосийларининг мазмуни мазкур мақолада таҳлил қилинган, шунингдек, сабабий боғланишга оид назарияларнинг ўзига хос камчиликлари эътироф этилган. Жиноят ҳуқуқида сабабий боғланиш тўғрисидаги назарияларга оид олимларнинг илмий қарашлари, тадқиқотлари, улар ўртасидаги ўзаро ўхшаш ва фарқли жиҳатлар ҳақида атрофлича баён қилинган. Шу билар бирга, хорижий жиноят ҳуқуқида сабабий боғланиш тўғрисидаги назариялар ичида иккита: эквивалентлик ва адекватлик назарияси кенг қўлланиланиши ва улардан: биринчиси ўзида зарурий шартларни (“conditio sine qua non” – “зарурий шартсиз вазият йўқ...”), иккинчиси эса адекват(айнан бир хил, тенг, мос) шартларни ифодалаши баён қилинган. Шунингдек, жиноят ҳуқуқи назариясида сабабий боғланишга оид ўн битта назариялар ҳуқуқий табиати, уларнинг ўзига қоидалари қиёсий таҳлил қилиниб, улардаги муаммоли жиҳатлар аниқланган ва кетма-кет тавсифлаб берилган. Ушбу мақолада асосий эътибор жиноят ҳуқуқи назариясида сабабий боғланишга оид ўн битта назарияларга қаратилган бўлиб, уларнинг бир бирига аралаштириб юборилган қоидалар инструментал ва қиёсий таҳлил қилинган. Жиноят ҳуқуқи назариясида сабабий боғланишга оид ўн битта назариялардан баъзиларининг амалиётда қўлланиши бўйича суд архиви материаллари таҳлил қилинган. Шунингдек, сабабий боғланишга оид ўн битта назариялардан бевосита сабабий боғланиш назарияси энг кўп қўлланиши аниқланган. Шу билан бирга, жиноят ҳуқуқи доктринаси ва унда мавжуд илмий тадқиқотлар таҳлил этилиб, бу борада асосли назарий тавсиялар ишлаб чиқилган.

Библиографические ссылки

И.Я.Козаченко, В.Н.Курченко, Я.М.Злоченко «Проблемы причинной связи в институтах Общей и Особенной частей отечественного уголовного права». СПб., 2003. – С. 26., 44., Хайдаров Ш.Д. Касб юзасидан ўз вазифаларини лозим даражада бажармаслик: жиноят- ҳуқуқий ва криминологик жиҳатлари. Монография. Масъул маҳарир: ю.ф.д., профессор Ж.А.Неъматов - Тошкент давлат юридик университети, 2021. – Б. 50. (I.Ya.Kozachenko, V.N.Kurchenko, Ya.M.Zlochenko "Problems of causality in the institutions of the General and Special parts of domestic criminal law." SPb., 2003. - P. 26., 44., Khaidarov Sh.D. Inadequate performance of one's duties related to the profession: criminal-legal and criminological aspects. Monograph. Responsible teacher: PhD, professor J.A. Nematov - Tashkent State Law University, 2021. - P. 50.)

Джекебаев У.С. Основные принципы уголовного права Республики Казахстан (сравнительный комментарий к книге Дж.Флетчера и А.В.Наумова «Основные концепции современного уголовного права»). – Алматы: Жетi жарғы, 2001, – С. 108. (Dzhekebaev U.S. Basic principles of criminal law of the Republic of Kazakhstan (comparative commentary on the book by J. Fletcher and A.V. Naumov "Basic concepts of modern criminal law"). - Almaty: Zheti zhargy, 2001, - P. 108.)

Kries J. Uber den Begriff der objectiven Moglichkeit und einige Anvendungen dessel ben. Leipzig, 1888. – S. 228. (Kries J. On the concept of objective possibility and some applications of it. Leipzig, 1888. – P. 228.)

Тарарухин С.А. Квалификация преступлений в следственной и судебной практике. Монография Киев: «Юринком», 1995.. – С. 100., Клепицкий И. А. Причинная связь в уголовном праве Англии //Вестник Университета имени ОЕ Кутафина. – 2022. – №. 10 (98). – С. 96-109. (Tararukhin S.A. Qualification of crimes in investigative and judicial practice. Monograph Kyiv: "Yurinkom", 1995 .. - P. 100., Klepitsky I. A. Causal connection in the criminal law of England // Bulletin of the University named after OE Kutafin. – 2022. – no. 10(98). - P. 96-109.)

Stubel. Uberden Tatherstand der Verbrechen, Leipzig, 1805. – S. 56. (Stubel. About the facts of the crimes, Leipzig, 1805. – P. 56.)

Антимонов Б.С. Значение вины потерпевшего при гражданском правонарушении. - М.: Госюриздат, 1950. – С. 184. (Antimonov B.S. The value of the guilt of the victim in a civil offense. - M.: Gosjurizdat, 1950. - P. 184.)

Ўзбекистон Республикаси Олий Судининг Пленумининг “Баданга қасддан шикаст етказишга оид ишлар бўйича суд амалиёти тўғрисида”ги қарори. https://lex.uz/docs/1592419 // Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси. 2007 йил 27 июнь, 6-сон. (Decision of the Plenum of the Supreme Court of the Republic of Uzbekistan "On judicial practice in cases related to intentional bodily injury". https://lex.uz/docs/1592419 // National database of legal documents. June 27, 2007, No. 6.)

Ўзбекистон Республикаси Олий Судининг Пленумининг “Ҳарбий хизматни ўташ тартибига қарши жиноятларга оид ишларни кўриш бўйича суд амалиёти тўғрисида”ги қарори. https://lex.uz/docs/1449962 // Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси. 2000 йил 15 сентябрь, 23-сон. (The decision of the Plenum of the Supreme Court of the Republic of Uzbekistan "On the judicial practice of considering cases related to crimes against the order of military service". https://lex.uz/docs/1449962 // National database of legal documents. September 15, 2000, No. 23.)

Ўзбекистон Республикаси Олий Судининг Пленумининг “Транспорт ҳаракати ва ундан фойдаланиш хавфсизлигига қарши жиноятлар билан боғлиқ ишлар юзасидан суд амалиётининг айрим масалалари тўғрисида”ги қарори https://lex.uz/docs/2710284 // Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси. 2015 йил 26 июнь, 10-сон. (Decision of the Plenum of the Supreme Court of the Republic of Uzbekistan "On some issues of judicial practice in cases related to crimes against the safety of transport and its use" https://lex.uz/docs/2710284 // National database of legal documents. June 26, 2015, No. 10.)

Жиноят ишлари бўйича Шайхантохур туман суд архиви материалларидан. 2023. 1-1003- 2301/334 рақамли иш. (From the materials of Shaikhantokhur district court archive on criminal cases. 2023. Case number 1-1003-2301/334.)

Уголовное право. Общая часть / Под ред. А. А.Пионтковского. - М.: Юрид. изд-во МЮ, 1948. – С. 303., Решетникова С.Б. Доктрины причинной связи в уголовном праве: проблемы практического применения //Отечественная юриспруденция. – 2016. – №. 8 (10). – С. 42-46. (Criminal law. General part / Ed. A. A. Piontkovsky. - M.: Yurid. MJ publishing house, 1948. - P. 303., Reshetnikova S.B. Doctrines of causality in criminal law: problems of practical application // Domestic jurisprudence. – 2016. – no. 8 (10). - P. 42-46.)

Гаухман Л.Д. Квалификация преступлений закон, теория, практика. - М.: ЮрИнфоР, 2001. – С. 116. (Gaukhman L.D. Qualification of crimes law, theory, practice. - M.: YurInfoR, 2001. - P. 116.)

Малинин В.Б., Парфенов А.Ф. М 19 Объективная сторона преступления. – СПб.:Издательство Юридического института (Санкт-Петербург), 2004. – С. 108. (Malinin V.B., Parfenov A.F. M 19 The objective side of the crime. - St. Petersburg: Publishing House of the Law Institute (St. Petersburg), 2004. - P. 108.)

Князев Н.А. Причинность: новое видение классической проблемы. – С. 77-78. (Knyazev N.A. Causality: a new vision of a classical problem. - P. 77-78.)

Усмоналиев М., Бакунов П. Жиноят ҳуқуқи. Умумий қисм: Дарслик. – Тошкент: Насаф, 2010. – Б. 189. (Usmonaliev M., Bakunov P. Criminal law. General part: Textbook. - Tashkent: Nasaf, 2010. - P. 189.)

Rustambayev M.X.O‘zbekiston Respublikasi jinoyat huquqi kursi.Tom 1.Jinoyat haqida ta’limot.Darslik. 2-nashr, to‘ldirilgan va qayta ishlangan - T.:O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi Harbiy-texnik instituti, 2018. – B. 168. (Rustambayev M.K. Course of criminal law of the Republic of Uzbekistan. Volume 1. Doctrine of crime. Textbook. 2nd edition, supplemented and revised - T.: Military-technical institute of the National Guard of the Republic of Uzbekistan, 2018. - P. 168.)

Прохоров B.C. Объективная сторона преступления // Курс советского уголовного права/ Под ред. Н.А.Беляева, М.Д.Шаргородского. Т. 1. Общая часть. – С. 352. (Prokhorov B.C. The objective side of the crime // Course of Soviet criminal law / Ed. N.A. Belyaev, M.D. Shargorodsky. T. 1. General part. - P. 352.)

Семенов П.Г. Проблемы причинной связи в советском праве // Учен. зап. ВИЮН. М., 1958. Вып. 8. – С. 280. (Semenov P.G. Problems of causality in Soviet law // Uchen. app. VIYUN. M., 1958. Issue. 8. - P. 280.)

Сергеева Т.Л. Вопросы виновности и вины в практике Верховного Суда по уголовным делам. М., 1950. – C.85. (Sergeeva T.L. Issues of guilt and guilt in the practice of the Supreme Court in criminal cases. M., 1950. - P.85.)

Ярмыш Н.Н. Теоретические проблемы причинно-следственной связи в уголовном праве (философскоправовой аспект). Харьков, 2003. – С. 444. (Yarmysh N.N. Theoretical problems of causality in criminal law (philosophical and legal aspect). Kharkov, 2003. - P. 444.)

Хайдаров Ш.Дж. Касб юзасидан ўз вазифаларини лозим даражада бажармаслик: жиноят- ҳуқуқий ва криминологик жиҳатлари. Юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD)...дисс. –Тошкент: 2019. – Б. 68-69. (Haydarov Sh.Dj. Inadequate performance of one's duties related to the profession: criminal-legal and criminological aspects. Doctor of Philosophy in Legal Sciences (PhD)...diss. - Tashkent: 2019. - P. 68-69.)

Сурхондарё вилояти суд архиви материалларидан.. 2022. 1-1607-2202/105 рақамли иш. (From the materials of the court archive of Surkhandarya region.. 2022. Case number 1-1607- 2202/105.)

Уголовное право России. Часть Общая / Под ред. Л.Л.Кругликова. М., 1999. – С. 164. (Criminal law of Russia. Part General / Ed. L.L. Kruglikova. M., 1999. - P. 164.)

Сергеевский Н.Д. О значении причинной связи в уголовном праве. - Ярославль: Типо- лит. Г. Фальк, 1880. – С. 46., Михайленко П.П. Уголовное право Украины. Общая часть. Киев, 1995. – С. 73-74. (Sergeevsky N.D. On the meaning of causality in criminal law. - Yaroslavl: Tipo-lit. G. Falk, 1880. - S. 46., Mikhailenko P.P. Criminal law of Ukraine. A common part. Kyiv, 1995. - P. 73-74.)

Сергеевский Н.Д.О значении причинной связи в уголовном праве.-Ярославль:Типо- лит.Г.Фальк,1880.-С.47. (Sergeevsky N.D. On the meaning of causation in criminal law.- Yaroslavl: Tipo-lit. G. Falk, 1880.-P.47.)

Клепицкий И.А. Причинная связь в уголовном праве Франции //Актуальные проблемы российского права. – 2023. – Т. 18. – №. 3 (148). – С. 174-185. (Klepitsky I.A. Causality in the criminal law of France // Actual problems of Russian law. - 2023. - T. 18. - No. 3 (148). - P. 174-185.)

Ҳакимов К.Б. Аффект ҳолатида содир этиладиган жиноятлар (жиноят-ҳуқуқий ва криминологик жиҳатлари). Монография. Масъул муҳаррир ю.ф.д. доцент. М.Ўразалиев. – Тошкент: ТДЮУ, 2019. – Б. 48. (Hakimov K.B. Crimes committed in a state of affect (criminal-legal and criminological aspects). Monograph. Responsible editor Yu.F.D. associate professor M. Orazaliev. - Tashkent: TDUU, 2019. - P. 48.)

Флетчер Дж., Наумов А.В. Основные концепции современного уголовного права. – М.: Юристъ, 1998. – С. 178., Джекебаев У.С. Основные принципы уголовного права Республики Казахстан (сравнительный комментарий к книге Дж.Флетчера и А.В.Наумова «Основные концепции современного уголовного права»). – Алматы: Жетi жарғы, 2001, – С. 109. (Fletcher J., Naumov A.V. Basic concepts of modern criminal law. - M.: Jurist, 1998. - P. 178., Dzhekebaev U.S. Basic principles of criminal law of the Republic of Kazakhstan (comparative commentary on the book by J. Fletcher and A.V. Naumov "Basic concepts of modern criminal law"). - Almaty: Zheti zhargy, 2001, - P. 109.)

Кушбаков Д.М. Жиноят субъектининг жиноят-ҳуқуқий тавсифи ва унинг хусусиятлари. Юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD)...дисс. –Тошкент: 2021. – Б. 107-108., Гребеньков А.А. Уголовная ответственность лиц, совершивших преступление в состоянии опьянения. Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. – Краснодар, 2009. – 52 с. (Kushbakov D.M. Criminal-legal description of the subject of crime and its characteristics. Doctor of Philosophy in Legal Sciences (PhD)...diss. - Tashkent: 2021. - P. 107-108., Grebenkov A.A. Criminal liability of persons who committed a crime in a state of intoxication. Abstract dis cand. legal Sciences. - Krasnodar, 2009. - 52 p.)

Успенский А В. Проблемы обоснования причинной связи при соучастии в преступлении // Вестник МГУ. Сер. 11. Право. 1995. № 5. – С. 103-107. (Uspensky A. V. Problems of substantiation of causality in case of complicity in a crime // Bulletin of Moscow State University. Ser. 11. Right. 1995. No. 5. - P. 103-107.)

Российское уголовное право. Общая часть / Под ред. В.Н.Кудрявцева, А.В.Наумова. М., 2001. – С. 111. (Russian criminal law. General part / Ed. V.N. Kudryavtseva, A.V. Naumova. M., 2001. - P. 111.)

Сурхондарё вилояти суд архиви материалларидан.. 2022. 1-1515-2202/101 рақамли иш. (From the materials of the court archive of Surkhandarya region. 2022. Case number 1-1515- 2202/101.)

Allanova A. A. The Concept of Tanosil (Sexually Transmitted Infections) or HIV/AIDS Transmission and Criminal Liability Issues //International Journal of Pharmaceutical Research. – 2020. – Т. 12. – №. 4.

Allanova A. The concept of the criminal and his crime ratio to the subject //International Journal of Advance Scientific Research. – 2023. – Т. 3. – №. 02. – С. 18-23.

Allanova A. А. Responsibility For Crimes Related Unlimited Border In European Countries And The United States Of America //Electronic Journal" Legal Research. – 2020. – Т. 8. – №. 5.

Allanova A. General conditions for release from criminal liability in connection with the fact that the guilty person has actually repented of his act //International Journal of Advance Scientific Research. – 2022. – Т. 2. – №. 12. – С. 94-99.

Загрузки

##submissions.published##

2023-07-20