КУЧЛИ ТАЪСИР ҚИЛУВЧИ ЁКИ ЗАҲАРЛИ МОДДАЛАР БИЛАН ҚОНУНГА ХИЛОФ РАВИШДА МУОМАЛА ҚИЛИШ ЖИНОЯТЛАРИ ТУШУНЧАСИ ВА ИЖТИМОИЙ ХАВФЛИЛИГИ
##article.subject##:
кучли таъсир қилувчи моддалар, заҳарли моддалар, назоратсиз истеъмол, жамоат хавфсизлиги, гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар, психоактив моддалар; озиқ-овқат биологик фаол қўшимчалари, анаболик стероид, жабрланувчига таъсир кўрсатиш##article.abstract##
Ушбу мақолада Кучли таъсир қилувчи ёки заҳарли моддалар билан қонунга хилоф равишда муомала қилиш жиноятлари тушунчаси ва уларнинг ижтимоий хавфлилиги тўғрисида сўз боради. Мазкур жиноятлар нафақат алоҳида шахсларга, балки бутун жамият учун катта хавф туғдиради. Шу боисдан, ушбу турдаги жиноятларнинг моҳияти, ижтимоий хавфлилиги ва уларга қарши ҳуқуқий чора-тадбирлар кўришнинг аҳамияти кенг ёритилган. Аввало, кучли таъсир қилувчи ва заҳарли моддалар тушунчасига таъриф берилган ҳамда уларнинг инсон организмига салбий таъсири таҳлил қилинган. Моддаларнинг нотўғри истеъмоли организмда физиологик, психологик ва когнитив ўзгаришларга сабаб бўлиши, баъзи ҳолларда эса ўлимгача олиб келиши мумкинлиги қайд этилган. Шунингдек, ушбу моддалар кўпинча тиббий мақсадда ишлаб чиқарилган бўлса-да, назоратсиз ишлатилиши саломатлик ва жамият хавфсизлиги учун жиддий таҳдид солиши таъкидланган. Мақолада турли олимлар ва мутахассисларнинг фикрлари асосида ушбу моддаларнинг саломатликка таъсири ҳамда уларни ҳуқуқий тартибга солиш зарурияти таҳлил этилган. Хусусан, ушбу моддаларнинг ноқонуний айланмаси билан боғлиқ жиноятларга қарши курашиш учун қонунчиликни такомиллаштириш ва жамоатчиликни хабардор қилиш муҳим эканлиги таърифланган. Ҳуқуқни қўллаш амалиётини таҳлил қилиш асосида бундай моддаларни қандай мақсадларда қонунга хилоф равишда фойдаланиш амалиёти аниқланган: 1) тиббий бўлмаган мақсадда истеъмол қилинадиган психоактив моддалар сифатида; 2) турли хил озиқ-овқат биологик фаол қўшимчалари таркибида; 3) анаболик стероидлар сифатида; 4) гиёҳванд моддалар ва психотроп моддалар ишлаб чиқариш учун; 5) бошқа жиноятларни содир этиш (жабрланувчининг соғлиғига таъсир қилиш орқали).
Библиографические ссылки
Рустамбаев М.Ҳ. Ўзбекистон Республикаси Жиноят ҳуқуқи курси. V том: Махсус қисм. Жамоат хавфсизлиги ва жамоат тартибига қарши жиноятлар. Ҳарбий хизматни ўташ тартибига қарши жиноятлар: Дарслик. – Тошкент: ILM ZIYO, 2011. – Б. 54 (Rustambaev M.G. Course of Criminal Law of the Republic of Uzbekistan. Volume V: Special Part. Crimes against Public Safety and Public Order. Crimes against the Procedural Right to Military Service: Textbook. – Tashkent: ILM ZIYO, 2011. – Page 54).
Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексига шарҳлар. / З.Х.Ғуломов, Р.А.Зуфаров, Р.К.Кабулов ва бошқ. – Тошкент: Адолат, 1997. – Б. 311. (Comments on the Criminal Code of the Republic of Uzbekistan. – Tashkent: Adolat, 1997. – Page 311.)
Ермашев Ж.М. Божхона соҳасидаги жиноятлар учун жавобгарлик (жиноят-ҳуқуқий ва криминологик жиҳатлари). Юрид. фан. докт. илм. дар. олиш учун ёзил. дисс. – Тошкент, 2024. – Б. 109. (Ermashev Zh.M. Responsibility for Crimes in the Sphere of Customs (Criminal-Law and Criminological Aspects). Law. sciences. Doctor of sciences. written to obtain the degree of Doctor of sciences. diss. – Tashkent, 2024. – P. 109.)
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 27 сентябрлаги “Ўзбекистон Республикасида кучли таъсир қилувчи моддалар муомаласини тартибга солиш тўғрисида”ги 818-сон қарори (Decreeof the Cabinet of Ministers of the Republic of Uzbekistan No. 818 of September 27, 2019 "On regulating the circulation of highly active substances in the Republic of Uzbekistan".). // www.lex.uz/docs/4532164
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 2021 йил 27 ноябрлаги “Кучли таъсир қилувчи ёки заҳарли моддаларни қонунга хилоф равишда муомалага киритиш билан боғлиқ жиноят ишлари бўйича суд амалиёти тўғрисида”ги 33-сон қарори. (Decreeof the Plenum of the Supreme Court of the Republic of Uzbekistan No. 33 of November 27, 2021 "On judicial practice in criminal cases related to the illegal circulation of highly active or toxic substances".) // www.lex.uz/docs/5809125
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 19 августдаги “Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига гиёҳвандлик воситалари ва кучли таъсир қилувчи моддаларнинг муомалада бўлиши юзасидан назоратни янада такомиллаштиришга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги 399-сон қарори. (Decreeof the Cabinet of Ministers of the Republic of Uzbekistan No. 399 of August 19, 2023 "On amendments and additions to certain resolutions of the Government of the Republic of Uzbekistan aimed at further improving control over the circulation of narcotic drugs and highly active substances".) // www.lex.uz/docs/6576269
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 12 январдаги “Тезкор-қидирув тадбирларини ўтказишда гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар ва уларнинг аналоглари, прекурсорлар, кучли таъсир қилувчи моддалар ҳамда валюта намуналарини экспресс текшириш жараёнида техник воситалардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида”ги 12-сон қарори. (Decreeof the Cabinet of Ministers of the Republic of Uzbekistan No. 12 of January 12, 2023 "On Approval of the Regulation on the Procedure for the Use of Technical Means in the Process of Express Interrogation of Narcotic Drugs, Psychotropic Substances and Their Analogues, Precursors, Potent Substances and Currency Samples During Rapid Searches.") // www.lex.uz/docs/6348545
Ўзбекистон Республикасининг 2024 йил 5 октябрдаги “Ўзбекистон Республикасининг Жиноят, Жиноят-процессуал кодексларига ҳамда Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига гиёҳвандлик воситаларининг, улар аналогларининг ёки психотроп моддаларнинг, шунингдек кучли таъсир қилувчи ва заҳарли моддаларнинг қонунга хилоф муомаласига қарши курашишга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги ЎРҚ–971-сон Қонуни. (Law of the Republic of Uzbekistan No. ZURK-971 of October 5, 2024 "On Amendments and Additions to the Criminal Procedure Code of the Republic of Uzbekistan and the Administrative Responsibility Code of the Republic of Uzbekistan Aimed at Combating Illegal Trafficking in Narcotic Drugs, Their Analogues or Psychotropic Substances, as well as Potent and Toxic Substances.") // www.lex.uz/docs/7131778
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 4 октябрдаги “Ўзбекистон Республикасида алоҳида тоифадаги кучли таъсир қилувчи моддалар муомаласини тартибга солиш тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида”ги 632-сон қарори. (Decreeof the Cabinet of Ministers of the Republic of Uzbekistan No. 632 of October 4, 2024 "On Approval of the Regulation on the Regulation of Circulation of Certain Categories of Potent Substances in the Republic of Uzbekistan".) // www.lex.uz/docs/7132128
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 21 февралдаги “Махсус электрон тизим орқали айрим фаолият турларини лицензиялаш тартиби тўғрисидаги ягона низомни тасдиқлаш ҳақида”ги 80-сон қарори. (Decreeof the Cabinet of Ministers of the Republic of Uzbekistan No. 80 of February 21, 2022 "On Approval of the Unified Regulation on the Procedure for Licensing Certain Types of Activities through a Special Electronic System".) // www.lex.uz/docs/5870213#6230470
Федоров А.В. Уголовная ответственность за незаконный оборот сильнодействующих или ядовитых веществ (ст. 234 УК РФ). // Наркоконтроль. – 2007. – № 1. – С. 11-21. (Fedorov A.V. Criminal Liability for Illegal Trafficking in Potent or Toxic Substances (Article 234 of the Criminal Code of the Russian Federation). // Narcocontrol. - 2007. - No. 1. - P. 11-21)
